Shloka 51
Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
ईशानःसर्वविद्या नामीश्वरः सर्वदेहिनाम् / आविरासीन्महादेवः साक्षाच्छृङ्गारनायकः
Transliteration
īśānaḥsarvavidyā nāmīśvaraḥ sarvadehinām / āvirāsīnmahādevaḥ sākṣācchṛṅgāranāyakaḥ
Translation
তখন ‘সর্ববিদ্যা’ নামে ঈশান, যিনি সকল দেহধারীর ঈশ্বর, তিনি স্বয়ং শৃঙ্গার-নায়ক মহাদেব রূপে প্রকাশিত হলেন।
Word by Word
ईशानःĪśāna (a name of Śiva)
ईशानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-शब्द (proper epithet)
सर्वविद्याःof all knowledge
सर्वविद्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व-विद्या (प्रातिपदिक; सर्व + विद्या)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘सर्वा विद्या’ इति कर्मधारय-समासः; षष्ठी-सम्बन्ध (of all knowledge)
नामby name; namely
नाम:
Visheshana (विशेषण/नाम-निर्देश)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः ‘नाम’ = ‘by name/namely’
ईश्वरःthe Lord
ईश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सर्वदेहिनाम्of all embodied beings
सर्वदेहिनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व-देहिन् (प्रातिपदिक; सर्व + देहिन्)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘सर्वेषां देहिनाम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुषार्थः
आविरासीत्appeared; manifested
आविरासीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआङ्+वृ (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; अर्थः ‘प्रादुरभवत्/प्रकटोऽभवत्’
महादेवःMahādeva
महादेवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा-देव (प्रातिपदिक; महा + देव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः ‘महान् देवः’
साक्षात्directly; in person
साक्षात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
शृङ्गारनायकःleader/lord of love (erotic sentiment)
शृङ्गारनायकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशृङ्गार-नायक (प्रातिपदिक; शृङ्गार + नायक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘शृङ्गारस्य नायकः’