Shloka 89
महापद्माटव्यार्घ्यस्थापनकथनम्
Establishing the Arghya in the Mahāpadmāṭavī
Devanagari script
सर्वाङ्गसुन्दरी देवी सर्वसौभाग्यदायिनी / एता देव्यः कलोत्कीर्णा योगिन्यो नामतः स्मृताः
Transliteration
sarvāṅgasundarī devī sarvasaubhāgyadāyinī / etā devyaḥ kalotkīrṇā yoginyo nāmataḥ smṛtāḥ
Translation
দেবী সর্বাঙ্গসুন্দরী, সর্ব সৌভাগ্যদায়িনী। এই দেবীগণ কলা থেকে উদ্ভূত, নামতঃ ‘যোগিনী’ বলে স্মৃত।
Word by Word
सर्वाङ्गसुन्दरीbeautiful in every limb
सर्वाङ्गसुन्दरी:
विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + अङ्ग + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सर्वेषु अङ्गेषु सुन्दरी / सर्वाङ्गैः सुन्दरी)
देवीthe Goddess
देवी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वसौभाग्यदायिनीbestower of all good fortune
सर्वसौभाग्यदायिनी:
विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + सौभाग्य + दायिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वस्य सौभाग्यस्य दायिनी)
एताःthese
एताः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (demonstrative pronoun)
देव्यःgoddesses
देव्यः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कलोत्कीर्णाःengraved/carved in art
कलोत्कीर्णाः:
विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootउत् + √कॄ (कॄञ्/कृ, धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत (past passive participle) ‘उत्कीर्ण’ = carved/engraved; समासः—तत्पुरुष (कलया उत्कीर्णाः)
योगिन्यःyoginīs
योगिन्यः:
प्रत्यय (Predicate nominative/विशेष्य)
TypeNoun
Rootयोगिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नामतःby name
नामतः:
सम्बन्ध (विशेषणभाव)
TypeIndeclinable
Rootनामतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb): ‘नाम’ + तः; प्रकार/हेतुबोधक (as to name/by name)
स्मृताःare remembered/called
स्मृताः:
क्रिया (भावे/कर्मणि)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle) used predicatively; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अर्थः—‘(इति) स्मृताः’ = are remembered/called