Shloka 44
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
ग्रहराशिगणाः सर्वे नक्षत्राण्यपि तारकाः / ते ऽत्रेव हि तपस्तप्त्वा लोकभासकतां गताः
Transliteration
graharāśigaṇāḥ sarve nakṣatrāṇyapi tārakāḥ / te 'treva hi tapastaptvā lokabhāsakatāṃ gatāḥ
Translation
সমস্ত গ্রহ, রাশি-গণ, নক্ষত্র ও তারকারা—এখানেই তপস্যা করে লোকপ্রকাশকত্ব লাভ করল।
Word by Word
ग्रह-राशि-गणाःgroups of planets and zodiacal signs
ग्रह-राशि-गणाः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक) + राशि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः ग्रहाणां राशीनां गणाः (षष्ठी-तत्पुरुष)
सर्वेall
सर्वे:
कर्तृसम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (गणाः)
नक्षत्राणिconstellations
नक्षत्राणि:
कर्ता (Subject; in coordination)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
अपिalso
अपि:
समुच्चय (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
तारकाःstars
तारकाः:
कर्ता (Subject; in coordination)
TypeNoun
Rootतारका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तेthey
ते:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adverbial locus)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
एवindeed, just
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)
हिfor, indeed
हि:
हेतु/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (causal/emphatic)
तपःausterity
तपः:
कर्म (Object of ‘taptvā’)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मरूपेण (object)
तप्त्वाhaving performed austerity
तप्त्वा:
पूर्वक्रिया
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
लोक-भासक-ताम्the state of illuminating the worlds
लोक-भासक-ताम्:
कर्म (Goal/state attained)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + भासक (प्रातिपदिक) + ता (प्रत्यय; भाव)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः लोकस्य भासकः (षष्ठी-तत्पुरुष) + ता (abstract noun)
गताःattained, went to
गताः:
क्रिया (Predicate: ‘went/attained’)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तरि प्रयोगः (predicate participle with ‘ते’)