Shloka 57
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
स एव मदिरासिंधुः शक्त्यौघं तर्पयिष्यति / तमादिश महात्मानं समरोत्साहकारिणम् / सर्वतर्षप्रशमनं महाबलविवर्धनम्
Transliteration
sa eva madirāsiṃdhuḥ śaktyaughaṃ tarpayiṣyati / tamādiśa mahātmānaṃ samarotsāhakāriṇam / sarvatarṣapraśamanaṃ mahābalavivardhanam
Translation
সেই মদিরা-সিন্ধুই শক্তিসমূহকে তৃপ্ত করবে। সেই মহাত্মাকে আদেশ দাও, যিনি সমরে উৎসাহ জাগান—যিনি সকল তৃষ্ণা প্রশমিত করে মহাবল বৃদ্ধি করেন।
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण)
मदिरासिन्धुःthe ocean of liquor
मदिरासिन्धुः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootमदिरा + सिन्धु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘ocean of liquor/wine’
शक्त्यौघम्the multitude of powers
शक्त्यौघम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootशक्ति + ओघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘flood/mass of powers’
तर्पयिष्यतिwill satisfy/refresh
तर्पयिष्यति:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootतृप् (धातु) (causative तर्पय-)
Formलृट् (भविष्यत्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)
तम्him
तम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आदिशcommand/direct
आदिश:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootआ + दिश् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महात्मानम्the great-souled one
महात्मानम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः = ‘great-souled one’
समरोत्साहकारिणम्causing zeal in battle
समरोत्साहकारिणम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसमर + उत्साह + कारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘one who produces battle-enthusiasm’
सर्वतर्षप्रशमनम्the all-thirst-pacifier
सर्वतर्षप्रशमनम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसर्व + तर्ष + प्रशमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘that which is the pacification of all thirst’ (as epithet)
महाबलविवर्धनम्the great-strength enhancer
महाबलविवर्धनम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमहा + बल + विवर्धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘that which increases great strength’