Shloka 112
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
इति भण्डस्य पुत्रेषु प्राप्तेषु यमसादनम् / अत्यन्तविस्मयाविष्टा वबृषुः पुष्पमभ्रगाः
Transliteration
iti bhaṇḍasya putreṣu prāpteṣu yamasādanam / atyantavismayāviṣṭā vabṛṣuḥ puṣpamabhragāḥ
Translation
ভণ্ডের পুত্ররা যখন যমধামে পৌঁছাল, তখন পরম বিস্ময়ে আকাশচারী দেবগণ পুষ্পবৃষ্টি করল।
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्यसम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यर्थे/समाप्तिसूचक (quotative/thus)
भण्डस्यof Bhaṇḍa
भण्डस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular
पुत्रेषुamong the sons
पुत्रेषु:
अधिकरण (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; Locative plural
प्राप्तेषुwhen (they) had reached
प्राप्तेषु:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formकृत्—क्त (PPP) ‘reached/obtained’; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; Locative absolute with पुत्रेषु
यम-सादनम्the abode of Yama (death)
यम-सादनम्:
कर्म (कर्म/Object—destination)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक) + सादन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular (goal/state)
अत्यन्त-विस्मय-आविष्टाःoverwhelmed with great astonishment
अत्यन्त-विस्मय-आविष्टाः:
कर्ता (कर्ता/Subject—qualifier)
TypeAdjective
Rootअत्यन्त (अव्यय/प्रातिपदिक) + विस्मय (प्रातिपदिक) + आ-विश् (धातु)
Formतत्पुरुषसमास; क्त (PPP) ‘entered/possessed’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘overwhelmed with extreme wonder’
वबृषुःrained down; showered
वबृषुः:
क्रिया (मुख्यक्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootवृष् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; Parasmaipada; √वृष् ‘to rain down’
पुष्पम्flowers
पुष्पम्:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular (collective)
अभ्र-गाःthe cloud-goers (celestial beings)
अभ्र-गाः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअभ्र (प्रातिपदिक) + ग (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ‘those who move in the clouds’ (celestials)