Previous Verse
Next Verse

Shloka 44

The Kingdom of God (Vaikuṇṭha) and the Curse of Jaya and Vijaya

ते वा अमुष्य वदनासितपद्मकोश- मुद्वीक्ष्य सुन्दरतराधरकुन्दहासम् । लब्धाशिष: पुनरवेक्ष्य तदीयमङ्‌घ्रि- द्वन्द्वं नखारुणमणिश्रयणं निदध्यु: ॥ ४४ ॥

te vā amuṣya vadanāsita-padma-kośam udvīkṣya sundaratarādhara-kunda-hāsam labdhāśiṣaḥ punar avekṣya tadīyam aṅghri- dvandvaṁ nakhāruṇa-maṇi-śrayaṇaṁ nidadhyuḥ

তাঁরা প্রভুর মুখমণ্ডলকে নীল পদ্মকোষের অন্তঃস্থলের মতো দেখলেন, আর তাঁর অপূর্ব অধরে কুন্দফুলের মতো প্রস্ফুটিত হাসি। সেই দর্শনে আশীর্বাদপ্রাপ্ত ও পরিতৃপ্ত হয়ে, আরও দেখতে চেয়ে তাঁরা তাঁর পদযুগলের নখের দিকে তাকালেন, যা রক্তিম মণির মতো দীপ্ত। এভাবে বারবার প্রভুর দিব্য দেহ দর্শন করে তাঁরা তাঁর ব্যক্তিগত রূপে ধ্যানে স্থিত হলেন।

tethey
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
indeed
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय (particle: indeed/or)
amuṣyaof that (Lord)
amuṣya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
vadana-asita-padma-kośamhis face, a dark lotus-bud
vadana-asita-padma-kośam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvadana + asita + padma + kośa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समास (face like a dark lotus-bud), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
udvīkṣyahaving gazed at
udvīkṣya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootud-īkṣ (धातु) → udvīkṣya (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
sundaratara-adhara-kunda-hāsamthe smile like kunda blossoms on his very beautiful lips
sundaratara-adhara-kunda-hāsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsundaratara + adhara + kunda + hāsa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (smile like kunda-flowers on very beautiful lips), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
labdha-āśiṣaḥhaving received boons/blessings
labdha-āśiṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootlabdha (√labh, कृदन्त) + āśis (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘having obtained blessings’), भूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; qualifying ‘te’
punaragain
punar:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: again)
avekṣyahaving looked at
avekṣya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootava-īkṣ (धातु) → avekṣya (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव
tadīyamhis/that one’s
tadīyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottadīya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying ‘aṅghri-dvandvam’
aṅghri-dvandvamthe pair of feet
aṅghri-dvandvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaṅghri + dvandva (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (‘two feet’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
nakha-āruṇa-maṇi-śrayaṇamresting on/gleaming with reddish gem-like nails
nakha-āruṇa-maṇi-śrayaṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnakha + āruṇa + maṇi + śrayaṇa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘having the support/reflection of reddish gems (like nails)’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying ‘aṅghri-dvandvam’
nidadhyuḥthey fixed (their minds/eyes)
nidadhyuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdhā (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद (नि+√धा)
L
Lord Viṣṇu (Nārāyaṇa)
T
The four Kumāras (Sanaka, Sanandana, Sanātana, Sanat-kumāra)

FAQs

This verse highlights devotees’ absorption in the Lord’s form—first beholding His face and smile, then fixing the mind on His lotus feet after receiving His blessings.

After receiving His benediction, their reverence deepens into meditation; the lotus feet are the refuge of devotees, so they re-center their consciousness there in humble devotion.

By daily remembrance—chanting His names, reading verses like this, and mentally visualizing the Lord’s feet as one’s shelter—one steadies the mind and nurtures devotion.