Previous Verse
Next Verse

Srimad Bhagavatam — Dvitiya Skandha, Shloka 27

The First Step in God Realization: The Glory of Hearing and the Virāṭ-Rūpa Meditation

द्वे जानुनी सुतलं विश्वमूर्ते- रूरुद्वयं वितलं चातलं च । महीतलं तज्जघनं महीपते नभस्तलं नाभिसरो गृणन्ति ॥ २७ ॥

dve jānunī sutalaṁ viśva-mūrter ūru-dvayaṁ vitalaṁ cātalaṁ ca mahītalaṁ taj-jaghanaṁ mahīpate nabhastalaṁ nābhi-saro gṛṇanti

বিশ্বমূর্তির দুই হাঁটু সুতল লোক; দুই উরু বিতল ও অতল লোক; নিতম্ব অঞ্চল মহীতল; আর আকাশতল তাঁর নাভির গহ্বর বলে গীত হয়।

द्वेtwo
द्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; संख्या-विशेषण
जानुनीknees
जानुनी:
Adhikarana (अधिकरण/अवयव)
TypeNoun
Rootजानु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन
सुतलम्Sutala
सुतलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विश्वमूर्तेःof the universal form
विश्वमूर्तेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविश्व-मूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (विश्वस्य मूर्तिः)
ऊरुद्वयम्the pair of thighs
ऊरुद्वयम्:
Adhikarana (अधिकरण/अवयव)
TypeNoun
Rootऊरु-द्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—द्विगु (द्वौ ऊरू)
वितलम्Vitala
वितलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवितल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अतलम्Atala
अतलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
महीतलम्Mahītala (earth-plane)
महीतलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही-तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (महीयाः तलम्)
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘जघनम्’ इत्यस्य विशेषणम्
जघनम्the hips/loins
जघनम्:
Adhikarana (अधिकरण/अवयव)
TypeNoun
Rootजघन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
महीपतेO king (lord of the earth)
महीपते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहीपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मही + पति)
नभस्तलम्Nabhastala (sky-plane)
नभस्तलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनभस्-तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (नभसः तलम्)
नाभिसरःthe navel-lake
नाभिसरः:
Adhikarana (अधिकरण/अवयव)
TypeNoun
Rootनाभि-सरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (नाभ्याः सरः)
गृणन्तिthey describe/praise
गृणन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगॄ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
P
Parīkṣit Mahārāja

FAQs

This verse maps these subterranean realms onto the limbs of the Lord’s Universal Form: Sutala as His knees, and Vitala and Atala as His thighs—teaching a devotional way to understand cosmic geography.

To give Parīkṣit a practical, contemplative method for God-realization—seeing the entire universe as the Lord’s form—so the mind becomes steady in remembrance and devotion.

Train yourself to see the world as sacred and connected to the Supreme—reducing exploitation and increasing reverence, gratitude, and mindful devotion in daily actions.