Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 7

दृढो दृंहस्थिरो न्यो ब्रह्म विश्वसृजो दश । नाभिमिव सर्वतश्चक्रमुच्छिष्टे देवताः श्रिताः

dṛḍhó dṛṃhá sthiró nyò bráhma viśvasṛ́jo dáśa | nā́bhim iva sárvataś cakrám ucchíṣṭe devátāḥ śritā́ḥ ||

Firm, strengthening, stable, well-grounded is the Brahman—(with) the ten world-creators. Like a wheel on every side about its navel, in the Remnant the deities rest supported.

দৃঢ়, বলবর্ধক, স্থির, সুপ্রতিষ্ঠিত ব্রহ্ম—(তার সঙ্গে) বিশ্বসৃজক দশ (শক্তি)। যেমন নাভিকে কেন্দ্র করে সর্বদিকে চক্র, তেমনি উচ্ছিষ্টে দেবতারা আশ্রিত হয়ে স্থিত।

दृढःfirm, strong
दृढः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य) / Adhikaraṇa (वर्णनात्मक)
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक) < √दृंह् (दृंहते ‘दृढीकरोति/बलयति’)
दृंहःstrengthening, robust
दृंहः:
Kartā (विशेषणरूपेण) / Adhikaraṇa (वर्णनात्मक)
TypeAdjective
Rootदृंह (प्रातिपदिक) < √दृंह्
स्थिरःsteady, stable
स्थिरः:
Kartā (विशेषणरूपेण) / Adhikaraṇa (वर्णनात्मक)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
न्यःset down/placed within; low-lying (epithet)
न्यः:
Kartā (विशेषणरूपेण) / Adhikaraṇa (वर्णनात्मक)
TypeAdjective
Rootन्य (प्रातिपदिक; ‘नीच/अधः/अन्तःस्थित’ इत्यर्थे) अथवा ‘न्य’ इति वैदिक-विशेषण
ब्रह्मsacred power; holy utterance; Brahman
ब्रह्म:
Kartā
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
विश्वसृजःcreator of all; world-creating
विश्वसृजः:
Kartā (ब्रह्मणः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootविश्वसृज् (प्रातिपदिक; विश्व + √सृज् ‘सृजति’)
दशten
दश:
Adhikaraṇa (गणनात्मक-विशेषण) / Kartā-विशेषण
TypeNumeral (Adjective)
Rootदशन्/दश (संख्याप्रातिपदिक)
नाभिम्navel; hub
नाभिम्:
Upamāna (उपमान-रूपेण) / Karma (इव-योगे उपमेयस्य तुलनार्थम्)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
(उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव
सर्वतःfrom all sides; everywhere
सर्वतः:
Adhikaraṇa (देश/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (सर्व + तस्)
चक्रम्wheel; circle
चक्रम्:
Karma (उपमेय/उपमान-रचना में ‘नाभिमिव … चक्रम्’)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
उच्छिष्टेin the remainder; in the leavings (ucchiṣṭa)
उच्छिष्टे:
Adhikaraṇa (आश्रय/स्थान) — ‘उच्छिष्टे … श्रिताः’
TypeNoun/Adjective
Rootउच्छिष्ट (प्रातिपदिक)
देवताःdeities, divine powers
देवताः:
Kartā (श्रिताः इत्यस्य कर्तृ)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
श्रिताःresting on; resorted to; supported
श्रिताः:
(क्रियापद-समतुल्य) — ‘resting/depending’
TypeVerb (Participial) / Adjective
Root√श्रि (श्रयति) → श्रित (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Ucchiṣṭa/Brahman as foundational support; ‘all deities’ as dependents

Chandas: Anuṣṭubh (approx.)

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Forceful stabilization → quiet confidence.","listener_experience":"A grounded, braced feeling; steadiness in the belly/center.","intensity":4}