Sutra 13

तत्र धर्मोपधाशुद्धान्धर्मस्थीयकण्टकशोधनेषु कर्मसु स्थापयेत् अर्थोपधाशुद्धान् समाहर्तृसम्निधातृनिचयकर्मसु कामोपधा शुद्धान्बाह्याभ्यन्तरविहाररक्षासु भयोपधाशुद्धानासन्नकार्येषु राज्ञः ॥ कZ_०१.१०.१३ ॥

tatra dharmopadhāśuddhān dharmasthīya-kaṇṭakaśodhaneṣu karmasu sthāpayet; arthopadhāśuddhān samāhartṛ-samnidhātṛ-nicaya-karmasu; kāmopadhāśuddhān bāhyābhyantara-vihāra-rakṣāsu; bhayopadhāśuddhān āsanna-kāryeṣu rājñaḥ.

সেখানে ধর্ম‑পরীক্ষায় শুদ্ধ প্রমাণিতদের বিচারকার্য ও ‘কণ্টক’ (উপদ্রবকারী/অপরাধী) দমন‑শোধনের কাজে নিয়োগ করবে। অর্থ‑পরীক্ষায় শুদ্ধদের রাজস্ব সংগ্রহ, কোষাগার রক্ষণ এবং ভাণ্ডার/সঞ্চয়‑কার্যে নিয়োজিত করবে। কাম‑পরীক্ষায় শুদ্ধদের রাজার বাহ্য‑অভ্যন্তরীণ ভ্রমণ‑বিনোদন ও ভোগ‑বিলাসের রক্ষায় লাগাবে। ভয়‑পরীক্ষায় শুদ্ধদের রাজার নিকটবর্তী ও জরুরি কাজে নিয়োগ করবে।

तत्रthere; in that context/department
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formअव्यय (देशवाचक)
धर्मोपधाशुद्धान्those found pure by the dharma-test
धर्मोपधाशुद्धान्:
TypeAdjective (PPP used substantively)
Rootशुध्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; उपधा-शुद्ध (परीक्षया शुद्ध)
धर्मस्थीयकण्टकशोधनेषुin (matters of) the Dharmasthīya and the Kaṇṭakaśodhana (departments)
धर्मस्थीयकण्टकशोधनेषु:
TypeNoun (locative plural)
Rootशुध्
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन; कर्मसु इति विशेषणम्
कर्मसुin duties/works
कर्मसु:
TypeNoun
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन
स्थापयेत्should appoint
स्थापयेत्:
TypeVerb
Rootस्था (स्थापयति)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative (णिच्)
अर्थोपधाशुद्धान्those found pure by the artha-test
अर्थोपधाशुद्धान्:
TypeAdjective (PPP used substantively)
Rootशुध्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; अर्थ-उपधा-शुद्ध
समाहर्तृसम्निधातृनिचयकर्मसुin the duties of the collector, treasurer, and storage/accumulation
समाहर्तृसम्निधातृनिचयकर्मसु:
TypeNoun (locative plural)
Rootकर्मन्
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन; समाहर्तृ-सम्निधातृ-निचय- (कर्म)
कामोपधाशुद्धान्those found pure by the kāma-test
कामोपधाशुद्धान्:
TypeAdjective (PPP used substantively)
Rootशुध्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; काम-उपधा-शुद्ध
बाह्याभ्यन्तरविहाररक्षासुin protections/security for external and internal movement/roaming
बाह्याभ्यन्तरविहाररक्षासु:
TypeNoun (locative plural)
Rootरक्षा
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन; बाह्य-अभ्यन्तर-विहार-रक्षा
भयोपधाशुद्धान्those found pure by the fear-test
भयोपधाशुद्धान्:
TypeAdjective (PPP used substantively)
Rootशुध्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; भय-उपधा-शुद्ध
आसन्नकार्येषुin urgent/imminent tasks
आसन्नकार्येषु:
TypeNoun/Adjective (locative plural)
Rootकार्य
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन; आसन्न (=निकट/तत्काल) + कार्य
राज्ञःof the king
राज्ञः:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
R
rājā
A
amātya
S
samāhartṛ
S
samnidhātṛ

FAQs

Kauṭilya matches the dominant verified restraint (toward duty, money, pleasure, or fear) to the risk profile of the post, creating a trust-calibrated bureaucracy.

Systematic removal of disruptive elements—criminals, corrupt actors, and public nuisances—through policing, investigation, and adjudication.