Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

धान्वनवननिम्नस्थलयोधिनां खनकाकाशदिवारात्रियोधिनां च पुरुषाणां नादेयपार्वतानूपसारसानां च हस्तिनामश्वानां च यथास्वमिष्टा युद्धभूमयः कालाश्च ॥ कZ_१०.४.०२ ॥

dhānvanavananimnasthalayodhināṃ khanakākāśadivārātriyodhināṃ ca puruṣāṇāṃ nādeyapārvatānūpasārasānāṃ ca hastinām aśvānāṃ ca yathāsvam iṣṭā yuddhabhūmayaḥ kālāś ca

মরুভূমি, বন ও নিম্নভূমিতে যুদ্ধের জন্য প্রশিক্ষিত সৈন্য; খনক/স্যাপার ও উন্মুক্ত স্থানে যুদ্ধকুশল; এবং দিন বা রাতে যুদ্ধোপযোগী পুরুষদের—প্রত্যেকেরই নিজ নিজ পছন্দের যুদ্ধক্ষেত্র ও সময় আছে। তদ্রূপ হাতি ও ঘোড়ারও উপযোগ অনুযায়ী নদীতীরবর্তী অঞ্চল, পার্বত্যভূমি, জলাভূমি এবং সরোবর/হ্রদাঞ্চল ইত্যাদি নিজ নিজ পছন্দের ভূমি (ও সময়) হয়।

धान्वन-वन-निम्न-स्थल-योधिनाम्of fighters suited to (or fighting in) desert, forest, low-lying and level ground
धान्वन-वन-निम्न-स्थल-योधिनाम्:
TypeNoun (agent noun)
Rootयुध्
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग; ‘योधिन्’ (युध् धातोः णिनि-प्रत्यय) — ‘...योधिनाम्’ = ‘...में युद्ध करने वाले (पुरुष) के’
खनक-आकाश-दिवा-रात्रि-योधिनाम्of fighters (skilled) in digging/sapping, in open terrain, and in day and night fighting
खनक-आकाश-दिवा-रात्रि-योधिनाम्:
TypeNoun (agent noun)
Rootयुध्
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग; ‘योधिन्’ — ‘...योधिनाम्’
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चय-अव्यय
पुरुषाणाम्of men (soldiers)
पुरुषाणाम्:
TypeNoun
Rootपुरुष
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग
नादेय-पार्वत-अनूप-सारसानाम्of elephants (suited to) riverine, mountainous, marshy, and lake/pond regions
नादेय-पार्वत-अनूप-सारसानाम्:
TypeNoun (collective descriptor)
Rootनादेय / पार्वत / अनूप / सारस
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग; विशेषण-समासः (हस्तिनाम् इत्यस्य विशेषणम्)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चय-अव्यय
हस्तिनाम्of elephants
हस्तिनाम्:
TypeNoun
Rootहस्तिन्
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग
अश्वानाम्of horses
अश्वानाम्:
TypeNoun
Rootअश्व
Formषष्ठी-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चय-अव्यय
यथा-स्वम्according to each (one’s own suitability)
यथा-स्वम्:
TypeIndeclinable (compound adverb)
Rootयथा + स्व
Formअव्यय; ‘प्रत्येक के अनुसार/अपने-अपने’ अर्थे
इष्टाःpreferred / suitable
इष्टाः:
TypeAdjective (past participle used adjectivally)
Rootइष् (इच्छा) / इष्ट (ppp)
Formप्रथमा-बहुवचनम्; स्त्रीलिङ्ग; ‘युद्धभूमयः’ इत्यस्य विशेषणम्
युद्ध-भूमयःbattlefields / battle-grounds
युद्ध-भूमयः:
TypeNoun
Rootभूमि
Formप्रथमा-बहुवचनम्; स्त्रीलिङ्ग; ‘युद्धभूमि’ = battle-ground
कालाःtimes (for fighting)
कालाः:
TypeNoun
Rootकाल
Formप्रथमा-बहुवचनम्; पुंलिङ्ग; ‘युद्धभूमयः’ इत्यनेन सह समुच्चितम्
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चय-अव्यय
D
desert troops
F
forest troops
L
lowland troops
S
sappers/miners
D
day fighters
N
night fighters
E
elephants
H
horses

FAQs

Assign missions and theaters based on comparative advantage—capability-to-environment matching rather than uniform deployment.

Because readiness, visibility, fatigue, and surprise differ by day/night; doctrine should exploit the time-domain as a planning variable.