Sutra 8
Devanagari script
तस्य पूर्वोत्तरं भागमाचार्यपुरोहितेज्यातोयस्थानं मन्त्रिणश्चावसेयुः पूर्वदक्षिणं भाग्ं महानसं हस्तिशाला कोष्ठागारं च ॥ कZ_०२.४.०८ ॥
Transliteration
tasya pūrvottaraṃ bhāgam ācāryapurohitejyātoyasthānaṃ mantriṇaś cāvaseyuḥ pūrvadakṣiṇaṃ bhāgaṃ mahānasaṃ hastiśālā koṣṭhāgāraṃ ca
Translation
তার উত্তর-পূর্ব অংশে আচার্যের বাসস্থান, পুরোহিতের বাসস্থান, পূজা ও জলের স্থান এবং মন্ত্রীদের আবাস থাকবে। তার দক্ষিণ-পূর্ব অংশে বৃহৎ রান্নাঘর, হাতিশালা এবং গুদামঘর থাকবে।
Word by Word
तस्यof it / of that (building/complex)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं), सर्वनाम-प्रातिपदिक
पूर्वोत्तरम्the north‑eastern
पूर्वोत्तरम्:
TypeAdjective (directional)
Rootपूर्व + उत्तर
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; 'भागम्' इति विशेषणम्
भागम्portion/section
भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्
आचार्यthe teacher (ācārya)
आचार्य:
TypeNoun
Rootआचार्य
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम् (समुच्चित-कर्तृपद-समूहस्य अङ्गम्)
पुरोहितthe chaplain/priest
पुरोहित:
TypeNoun
Rootपुरोहित
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गम् (समुच्चित-कर्तृपद-समूहस्य अङ्गम्)
इज्याworship/ritual (service)
इज्या:
TypeNoun
Rootइज्या
Formप्रथमा-एकवचनम्, स्त्रीलिङ्गम् (समुच्चित-कर्तृपद-समूहस्य अङ्गम्)
तोयस्थानम्water-place / water facility
तोयस्थानम्:
TypeNoun
Rootतोय + स्थान
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (समुच्चित-कर्तृपद-समूहस्य अङ्गम्)
मन्त्रिणःthe ministers
मन्त्रिणः:
TypeNoun
Rootमन्त्रिन्
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्ययम्
आवसेयुःshould reside / should be located
आवसेयुः:
TypeVerb
Root√वस् (वास)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
पूर्वदक्षिणम्the south‑eastern
पूर्वदक्षिणम्:
TypeAdjective (directional)
Rootपूर्व + दक्षिण
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; 'भागम्' इति विशेषणम्
भागम्portion/section
भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गम्
महानसम्kitchen
महानसम्:
TypeNoun
Rootमहानस
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (समुच्चित-वस्तु-सूची)
हस्तिशालाelephant shed/stable
हस्तिशाला:
TypeNoun
Rootहस्ति + शाला
Formप्रथमा-एकवचनम्, स्त्रीलिङ्गम् (समुच्चित-वस्तु-सूची)
कोष्ठागारम्storehouse
कोष्ठागारम्:
TypeNoun
Rootकोष्ठ + आगार
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम् (समुच्चित-वस्तु-सूची)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्ययम्
Entities Mentioned
Ā
ācāryaP
purohitaM
mantrinM
mahānasaH
hastiśālāK
koṣṭhāgāraFAQs
It reduces coordination costs and enables rapid consultation during crises—spatial proximity as an efficiency and security tool.
They form a logistics cluster: provisioning, animal power, and inventory control—easier to guard, audit, and service.