Sutra 17
Devanagari script
संजातलोहिता प्रतिच्छन्ना सम्लिप्तपक्षा समकक्ष्या व्यतिकीर्णमांसा समतल्पतला जातद्रोणिकेति शोभाः ॥ कZ_०२.३१.१७ ॥
Transliteration
saṃjātalohitā praticchannā samliptapakṣā samakakṣyā vyatikīrṇamāṃsā samatalpatalā jātadroṇiketi śobhāḥ
Translation
সৌন্দর্যের লক্ষণ—সু-গঠিত লালচে বর্ণ, যথাযথভাবে আবৃত দেহ, ভালোভাবে মাখানো/সুস্থ কান, সমান কাঁধ, সমভাবে বিতরণকৃত মাংসপেশি, সমতল পিঠ, এবং সুগঠিত ‘দ্রোণিকা’ (দেহের যথাযথ খাঁজ/আকৃতি)।
Word by Word
संजातलोहिताhaving redness that has arisen; newly reddened
संजातलोहिता:
TypeAdjective
Rootलोहित
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम् (शोभाः इति स्त्रीबहुवचनस्य लक्षणरूपेण)
प्रतिच्छन्नाcovered, concealed
प्रतिच्छन्ना:
TypeParticiple (Adjective)
Rootछद् (छादन)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
सम्लिप्तपक्षाwhose sides/wings (flanks) are smeared/plastered
सम्लिप्तपक्षा:
TypeAdjective
Rootपक्ष
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘सम्-लिप्त’ इति विशेषणेन ‘पक्ष’ (पक्षाः/पक्षः) उपलक्षितम्; बहुव्रीहिः—यस्याः पक्षाः सम्लिप्ताः
समकक्ष्याhaving even/level armpit/side-region; evenly proportioned at the flanks
समकक्ष्या:
TypeAdjective
Rootकक्ष्या
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; समा कक्ष्या यस्याः/यस्याः
व्यतिकीर्णमांसाwhose flesh is well-spread/firmly distributed (well-filled)
व्यतिकीर्णमांसा:
TypeAdjective
Rootमांस
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘व्यतिकीर्ण’ (वि+अति+कीर्ण) इति विशेषणेन मांस उपलक्षितम्; बहुव्रीहिः—यस्याः मांसं व्यतिकीर्णम् (विततम्/विसृतम्)
समतल्पतलाwhose underside/bed-surface (belly/underpart) is even and level
समतल्पतला:
TypeAdjective
Rootतल
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘सम’ + ‘तल्प’ + ‘तल’ (तल्पतल = शय्यास्थानतल/अधोभाग) ; बहुव्रीहिः—यस्याः तल्पतलं समम्
जातद्रोणिकाhaving a ‘dronikā’ feature (a trough/bowl-like mark or depression)
जातद्रोणिका:
TypeAdjective
Rootद्रोणिका
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; ‘जात’ (उत्पन्न/प्रकट) + द्रोणिका
इतिthus; as follows
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formअव्ययम्; उद्धरण/समाप्त्यर्थकं
शोभाःbeauties; auspicious features/marks
शोभाः:
TypeNoun
Rootशोभा
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; विधेयपदम्—‘(एताः) शोभाः’
Entities Mentioned
I
inspectorsC
court/stablesFAQs
Because appearance correlates with health and conditioning, and also matters for ceremonial legitimacy and royal prestige—both are state interests.