Sutra 18
Devanagari script
स्तम्भस्य परिक्षेपः षडायामो द्विगुणो निखातः चूलिकायाश्चतुर्भागः ॥ कZ_०२.३.१८ ॥
Transliteration
stambhasya parikṣepaḥ ṣaḍāyāmo dviguṇo nikhātaḥ cūlikāyāścaturbhāgaḥ
Translation
স্তম্ভের পরিক্ষেপ (ঘের) নির্দিষ্ট মাপের ছয় গুণ হবে; মাটিতে পোঁতা অংশ হবে সেই মাপের দ্বিগুণ; আর চূলিকা (শিখর/ফিনিয়াল) হবে এক-চতুর্থাংশ।
Word by Word
स्तम्भस्यof the pillar/post
स्तम्भस्य:
TypeNoun
Rootस्तम्भ
Formषष्ठी-एकवचनम्, पुंलिङ्गः
परिक्षेपःthe encircling measure / circumference
परिक्षेपः:
TypeNoun
Rootपरि√क्षिप्
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; भाव/क्रियावाचक-नाम (throwing/encircling)
षडायामःsix in measure/length
षडायामः:
TypeNoun
Rootषट् + आयाम
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; षट्-पूर्वकः तत्पुरुषः (षड्-आयामः)
द्विगुणःdouble (in measure)
द्विगुणः:
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; विशेषणम् (षडायामस्य)
निखातःdug in / embedded
निखातः:
TypeParticiple
Rootनि√खन्
Formभूतकृदन्तः (क्त), प्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; कर्मणि/भावे ‘dug in, embedded’
चूलिकायाःof the chūlikā (top-piece/cap/peg)
चूलिकायाः:
TypeNoun
Rootचूलिका
Formषष्ठी-एकवचनम्, स्त्रीलिङ्गः
चतुर्भागःa fourth part / one-quarter
चतुर्भागः:
TypeNoun
Rootचतुर् + भाग
Formप्रथमा-एकवचनम्, पुंलिङ्गः; चतुर्-पूर्वकः तत्पुरुषः (चतुर्थ-भागपरिमाणः)
Entities Mentioned
S
stambha (pillar)P
parikṣepa (girth)N
nikhāta (foundation embedment)C
cūlikā (finial/crest)FAQs
Ratios allow consistent enforcement across different building sizes and reduce disputes by giving inspectors clear, scalable criteria.