Sutra 1
Devanagari script
निरुदकस्तम्बमिरिणं वा धान्वनं खञ्जनोदकं स्तम्बगहनं वा वनदुर्गम् ॥ कZ_०२.३.०१ ॥
Transliteration
nirudakastambam iriṇaṃ vā dhānvanaṃ khañjanodakaṃ stambagahanaṃ vā vanadurgam
Translation
বনদুর্গ হলো এমন স্থান যা হয় জলহীন নলখাগড়ার ঝোপ, নয় উঁচুনিচু অনুর্বর ভূমি, নয় অল্পজলবিশিষ্ট শুষ্ক দেশ, অথবা নলখাগড়ার ঘন ঝোপঝাড়।
Word by Word
निरुदकwaterless, without water
निरुदक:
TypeAdjective
Rootउदक
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; विशेषणम् (दुर्गम् इति)
स्तम्बclump of grass/reeds; thicket-stalks
स्तम्ब:
TypeNoun
Rootस्तम्ब
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; समासाङ्ग (निरुदक-स्तम्ब-… इत्यत्र)
मिरिणम्saline/alkaline wasteland; barren ground
मिरिणम्:
TypeNoun
Rootमिरिण
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; समासाङ्ग
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
धान्वनम्desert-like; belonging to arid tract
धान्वनम्:
TypeAdjective
Rootधन्वन्
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; विशेषणम् (दुर्गम् इति)
खञ्जन‘khañjana’ (a bird-name) used as a qualifier
खञ्जन:
TypeNoun
Rootखञ्जन
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; समासपूर्वपदम् (खञ्जन-उदक)
उदकम्water
उदकम्:
TypeNoun
Rootउदक
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; समासोत्तरपदम्
स्तम्बगहनम्dense with thickets/reeds
स्तम्बगहनम्:
TypeAdjective
Rootगहन
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; (स्तम्बैः) गहनम् इति; विशेषणम् (दुर्गम् इति)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
वनदुर्गम्a forest-fort; fortification in/with forest terrain
वनदुर्गम्:
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formप्रथमा-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गम्; वनस्य दुर्गम् इति
Entities Mentioned
V
vanadurga (forest fort)FAQs
These terrains obstruct enemy movement and logistics, reduce cavalry effectiveness, and create natural concealment and choke points for defenders.