Adhyaya 7

Verse 1

एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः

এদিন ৰাম (বলৰাম) নথকা অৱস্থাত শ্ৰীকৃষ্ণ বৃন্দাৱনলৈ গ’ল। গোপবালকসকলে ঘেৰি ধৰি, বনফুলৰ মালাৰে দীপ্ত হৈ তেওঁ বনত বিচৰণ কৰিলে।

Verse 2

स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः

তাৰ পাছত তেওঁ কালিন্দী (যমুনা) নদীৰ ওচৰলৈ গ’ল, চঞ্চল ঢৌৰ লোলায়িত শোভাৰে সজ্জিত। তীৰত লাগি থকা ফেনৰ গুচ্ছৰ বাবে সি চাৰিওফালে যেন হাঁহি থকা যেন লাগিল।

Verse 3

तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निसृतवारिणम् ह्रदं कालियनागस्य ददृशे ऽतीव भीषणम्

সেই ঠাইত তেওঁ কালিয় নাগৰ অতিমহাভয়ংকৰ হ্ৰদ দেখিলে; বিষধাৰাৰে কলুষিত পানী, যেন বিষাগ্নি তাত মিশি গৈছে।

Verse 4

विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम्

বিষাগ্নি বিস্তাৰিত হোৱাত তীৰৰ মহাবৃক্ষসমূহ দগ্ধ হৈছিল; আৰু বতাহে ছিটাই দিয়া পানীৰ ছোঁৱামাত্ৰেই পখীসকল জ্বলি পৰিছিল।

Verse 5

तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः

সেই অতিশয় ভয়ংকৰ দৃশ্য—যেন মৃত্যুৰ আন এটা মুখ—দেখি ভগৱান মধুসূদন চিন্তাত লীন হ’ল।

Verse 6

अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालियो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधिम्

এই ঠাইতেই বিষক অস্ত্ৰ কৰা দুষ্টাত্মা কালীয়ে বাস কৰে। মই আগতে তাক জয় কৰিছিলোঁ; সেই দুষ্টে নিজৰ পুৰণি বাসস্থান ত্যাগ কৰি সাগৰলৈ পলাই গৈছিল।

Verse 7

तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागराङ्गना न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते

তাৰ দ্বাৰা সাগৰ-বধূ যমুনাৰ সমগ্ৰ ধাৰা দূষিত হৈছে; সেয়ে তৃষ্ণাত কাতৰ মানুহ বা গোধনেও এতিয়া তাৰ জল পান নকৰে।

Verse 8

तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया चिरम् अत्र सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः

সেয়ে এই নাগৰাজক মই দমন কৰিব লাগিব, যাতে বৃজবাসীসকলে ইয়াত দীৰ্ঘকাল শান্তি আৰু সুখে বাস কৰি বিচৰণ কৰিব পাৰে।

Verse 9

एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शान्तिर् दुरात्मनाम्

এই উদ্দেশ্যতেই মই মানুহৰ লোকত অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰিছোঁ—যিসকল দুষ্ট কুপথত পৰিছে, তেওঁলোকক সংযত কৰি শান্তিলৈ আনিবলৈ।

Verse 10

तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिन्न् अनिलाशिनः

সেইফালে—বেছি দূৰ নহয়—বহল ডালপালাযুক্ত সেই কদম্ব গছ আছে। তাত উঠি মই এই হ্ৰদত জাঁপ দিম, যি বায়ুভক্ষক (কালীয়)ৰ বাসস্থান।

Verse 11

इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगितः

এইদৰে মনতে স্থিৰ কৰি আৰু কটিবন্ধ দৃঢ়কৈ বান্ধি, সৰ্পৰাজক সন্মুখীন হ’বলৈ তীব্ৰ তাগিদে তেওঁ সেই হ্ৰদত জাঁপ দিলে।

Verse 12

तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थं दूरजातांस् तु तान् असिञ्चन् महीरुहान्

তেওঁ তাত পৰি যেতেই মহাহ্ৰদখন তীব্ৰভাৱে কঁপিবলৈ ধৰিলে; আৰু তাৰ পানী দূৰলৈ ছিটকি গৈ বহু দূৰৰ গছবোৰকো ভিজাই দিলে।

Verse 13

ते हि दुष्टविषज्वालातप्ताम्बुपवनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः

দুষ্ট বিষৰ জ্বালাৰে তপত পানী আৰু বতাহৰ আঘাতে সেই গছবোৰ তৎক্ষণাৎ জ্বলি উঠিল; জ্বালাই চাৰিওফালৰ দিগন্ত আৱৰি পেলালে।

Verse 14

आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदे भुजम् तच्छब्दश्रवणाच् चाशु नागराजो ऽभ्युपागमत्

তেতিয়া কৃষ্ণই নাগহ্ৰদৰ কাষত নিজৰ বাহু আঘাত কৰি আহ্বানৰ দৰে ধ্বনি তুলিলে; সেই শব্দ শুনিয়েই নাগৰাজ শীঘ্ৰে আগবাঢ়ি আহিল।

Verse 15

आताम्रनयनः कोपाद् विषज्वालाकुलैः फणैः वृतो महाविषैश् चान्यैर् उरगैर् अनिलाशिभिः

ক্ৰোধত তেওঁৰ চকু তাম্ৰ-লাল হৈ উঠিল। বিষজ্বালাৰে ভৰা ফণাবোৰে ঘেৰিছিল; লগতে আন বহু মহাবিষধৰ, বায়ুভোজী উৰগেও চাৰিওফালে পৰিবেষ্টন কৰিলে।

Verse 16

नागपत्न्यश् च शतशो हारिहारोपशोभिताः प्रकम्पिततनुक्षेपचलत्कुण्डलकान्तयः

নাগসকলৰ পত্নীসকল শত শত, হাৰ আৰু ৰত্নাভৰণেৰে শোভিত; কঁপা-কঁপি দুলা দেহৰ সৈতে নৰা কুণ্ডলৰ কান্তি সলনি সলনি জ্বলি উঠিছিল।

Verse 17

ततः प्रवेशितः सर्पैः स कृष्णो भोगबन्धनम् ददंशुश् चापि ते कृष्णं विषज्वालाविलैर् मुखैः

তাৰ পিছত সাপবোৰে ঘেৰাও কৰি শ্ৰীকৃষ্ণক তেওঁলোকৰ ফণাৰ কুণ্ডলীৰ বন্ধনত আবদ্ধ কৰিলে; আৰু বিষজ্বালাৰে জ্বলি থকা মুখেৰে কৃষ্ণক দংশনো কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 18

तं तत्र पतितं दृष्ट्वा सर्पभोगनिपीडितम् गोपा व्रजम् उपागम्य चुक्रुशुः शोकलालसाः

তেওঁক তাত পৰি থকা আৰু সাপৰ কুণ্ডলীৰে চেপি ধৰা দেখা পাই, গোপসকলে ব্ৰজলৈ দৌৰি গৈ শোক আৰু ব্যাকুলতাৰে কাতৰ হৈ কন্দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 19

एष मोहं गतः कृष्णो मग्नौ वै कालिये ह्रदे भक्ष्यते सर्पराजेन तद् आगच्छत पश्यत

“চোৱা! কৃষ্ণ মোহত পৰিছে—কালীযৰ হ্ৰদত ডুব গৈছে। সৰ্পৰাজে তাক ভক্ষণ কৰিব। আহা, সোনকালে—চোৱা!”

Verse 20

तच् छ्रुत्वा ते तदा गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम्

বজ্ৰাঘাতৰ দৰে সেই কথা শুনি, গোপ আৰু গোপীসকল—যশোদাক আগত ৰাখি—তৎক্ষণাৎ হ্ৰদলৈ দৌৰি গ’ল।

Verse 21

हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतं प्रस्खलितं ययौ

“হায় হায়, তেওঁ ক’ত?”—এইদৰে কৈ লোকসকল আৰু গোপীসকল অতি বিহ্বল হ’ল। যশোদাৰ সৈতে বিভ্ৰান্ত হৈ তেওঁলোকে তাড়াহুড়া কৰি দৌৰিলে, দৌৰতেই হোঁচট খালে।

Verse 22

नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः

নন্দগোপ, গোপজন আৰু আশ্চৰ্য পৰাক্ৰমী ৰাম—কৃষ্ণদৰ্শনৰ লালসাৰে ত্বৰিতে যমুনালৈ গ’ল।

Verse 23

ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशं गतम् निष्प्रयत्नकृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम्

তাতে তেওঁলোকে কৃষ্ণক দেখিলে—যেন সৰ্পৰাজৰ বশত পৰিছে; নিস্তেজ-নিশ্চল, আৰু সাপৰ কুণ্ডলীৰে দৃঢ়কৈ বেষ্টিত।

Verse 24

नन्दगोपश् च निश्चेष्टो न्यस्य पुत्रमुखे दृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तम

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, নন্দগোপ পুত্ৰৰ মুখত দৃষ্টি স্থিৰ কৰি নিশ্চল হৈ ৰ’ল; মহাভাগ্যা যশোদাও তেনেদৰে স্তম্ভিত হ’ল।

Verse 25

गोप्यस् त्व् अन्या रुदन्त्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातर्यगद्गदम्

আন গোপীসকল কান্দি কান্দি, শোকত কাতৰ হৈ চাই থাকিল; তাৰ পাছত প্ৰেমেৰে কেশৱক ক’লে—ভয়ত কণ্ঠ কঁপিছিল, বাক্য গদগদ হৈছিল।

Verse 26

सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे

আমি সকলোৱে যশোদাৰ সৈতে ইয়াত এই মহাহ্ৰদত প্ৰৱেশ কৰিম। নাগৰাজক নোলোৱাকৈ বৃজলৈ উভতি যোৱা আমাৰ বাবে উচিত নহয়।

Verse 27

दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना वृषेण का गावो विना कृष्णेन को व्रजः

সূৰ্য নাথাকিলে দিন কি? চন্দ্ৰ নাথাকিলে ৰাতি কি? বৃষ নাথাকিলে গাইবোৰ কি? আৰু কৃষ্ণ নাথাকিলে বৃজ কি?

Verse 28

विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम् अरण्यं नातिसेव्यं च वारिहीनं यथा सरः

এই কৃষ্ণ নাথাকিলে আমি গোকুললৈ নাযাওঁ। পানী নথকা সৰোবৰ যেন অনৰ্থক, তেনেকৈ অৰণ্য অধিক আশ্ৰয়যোগ্য নহয়।

Verse 30

उत्फुल्लपङ्कजदलस्पष्टकान्तिविलोचनम् अपश्यन्तो हरिं दीनाः कथं गोष्ठे भविष्यथ

সম্পূৰ্ণ ফুটি উঠা পদ্মপাতৰ স্পষ্ট কান্তিৰ দৰে চকু থকা হৰিক নেদেখি আমি দীন হৈ পৰিছোঁ; তেন্তে তোমালোক গোষ্ঠত কেনেকৈ থাকিবা?

Verse 31

अत्यर्थमधुरालापहृताशेषमनोधनम् न विना पुण्डरीकाक्षं यास्यामो नन्दगोकुलम्

তেওঁৰ অতি মধুৰ বাক্যই আমাৰ মনৰ সকলো ধন হৰণ কৰিছে; পুণ্ডৰীকাক্ষ—কমলনয়ন প্ৰভু—নাথাকিলে আমি নন্দৰ গোকুললৈ নাযাওঁ।

Verse 32

भोगेनावेष्टितस्यापि सर्पराजेन पश्यत स्मितशोभिमुखं गोप्यः कृष्णस्यास्मद्विलोकने

সৰ্পৰাজৰ প্ৰবল কুণ্ডলীত আবদ্ধ হৈ থাকিলেও গোপীসকলে কৃষ্ণৰ মুখ দেখিলে—মৃদু হাঁহিৰে দীপ্ত—তেওঁলোকক চিনাকি কৰি তেওঁলোকৰ ফালে ঘূৰি, যেন এক দৃষ্টিতেই আশ্বাস দিলে।

Verse 33

इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः गोपांश् च त्रासविधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः

গোপীসকলৰ এই বাক্য শুনি মহাবলী ৰৌহিণেয় (বলৰাম) ভয়ত সাহস হেৰোৱা গোপসকলক চালে; আৰু স্থিৰ দৃষ্টিৰে নীৰৱ, একাগ্ৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 34

नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्च्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया

নন্দকো দেখিলে—অত্যন্ত দীন, দৃষ্টি কেৱল পুত্ৰৰ মুখত স্থিৰ—আৰু যশোদাকো, যি মূৰ্ছাৰ দৰে ব্যাকুল; দুয়োৰে ওপৰত কৃষ্ণ-মাহাত্ম্যৰ বোধ নামি আহিল—তেওঁলোকৰ শিশুৰূপেই পৰমেশ্বৰৰ অপাৰ মহিমা প্ৰকাশিত।

Verse 35

किमर्थं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते ऽत्यन्तम् आत्मानं किम् अनन्तं न वेत्सि यत्

হে দেৱদেৱেশ! আপুনি কিয় এই মানৱভাব এত সম্পূৰ্ণভাৱে ধৰি প্ৰকাশ কৰিছে? আপুনি নিজকে অনন্ত বুলি নাজানে নেকি—তেন্তে মানৱৰূপে নিজকে ইমান কিয় উন্মোচন কৰে?

Verse 36

त्वम् अस्य जगतो नाभिर् अराणाम् इव संश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्ये त्वं त्रयीमयः

আপুনি এই জগতৰ নাভি—যেনে চকাৰ আৰাসমূহ নাভিৰ আশ্ৰয় লয়। আপুনিই স্ৰষ্টা, সংহাৰক আৰু পালনকৰ্তা; ত্ৰিলোকত আপুনি বেদত্রয়ৰ সাকাৰ স্বৰূপ।

Verse 37

सेन्द्ररुद्राश्विवसुभिर् आदित्यैर् मरुदग्निभिः चिन्त्यसे त्वम् अचिन्त्यात्मन् समस्तैश् चैव योगिभिः

ইন্দ্ৰ আৰু ৰুদ্ৰসহ অশ্বিন, বসু, আদিত্য, মৰুত আৰু পবিত্ৰ অগ্নিসকল তোমাক ধ্যান কৰে। হে অচিন্ত্য আত্মন্, সকলো যোগীয়েও নিশ্চয় তোমাৰেই ধ্যান কৰে।

Verse 38

जगत्यर्थे जगन्नाथ भारावतरणेच्छया अवतीर्णो ऽत्र मर्त्येषु तवांशश् चाहम् अग्रजः

হে জগন্নাথ, জগতৰ হিতাৰ্থে—পৃথিৱীৰ ভাৰ লাঘৱ কৰাৰ ইচ্ছাৰে—আপুনি মর্ত্যলোকত অৱতীৰ্ণ হৈছে; আৰু মইও আপোনাৰ অংশ হৈ, আপোনাৰ অগ্ৰজ ৰূপে অৱতীৰ্ণ হৈছোঁ।

Verse 39

मनुष्यलीलां भगवन् भजता भवता सुराः विडम्बयन्तस् त्वल्लीलां सर्व एव सदासते

হে ভগৱান, আপুনি যেতিয়া মানৱ-লীলা গ্ৰহণ কৰে, তেতিয়া সকলো দেৱতা আপোনাৰ লীলাত আনন্দিত হৈ সদায় যেন তাক অনুকৰণ কৰি আপোনাৰ লীলাৰ প্ৰতিধ্বনি হৈ থাকে।

Verse 40

अवतार्य भवान् पूर्वं गोकुले ऽत्र सुराङ्गनाः क्रीडार्थम् आत्मनः पश्चाद् अवतीर्णो ऽसि शाश्वत

হে শাশ্বত, প্ৰথমে আপুনি গোকুলত দেৱাঙ্গনাসকলক নামি আহিবলৈ কৰালে, যাতে তেওঁলোকে আপোনাৰ ক্ৰীড়াত সহচৰী হয়; তাৰ পাছত আপুনি নিজেই অৱতীৰ্ণ হ’ল।

Verse 41

अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे

হে কৃষ্ণ, ইয়াত অৱতীৰ্ণ হৈ গোপসকলেই সঁচাকৈ আপোনাৰ বান্ধৱ, গোপীসকলো তেনেকৈ। তেওঁলোক দুখত ডুবি থাকোঁতে আপুনি নিজৰ বান্ধৱসকলক কিয় উপেক্ষা কৰে?

Verse 42

दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचापलम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुष्टात्मा दशनायुधः

হে কৃষ্ণ! তুমি মানৱীয় ভাৱ আৰু শিশুসুলভ চপলতা প্ৰদৰ্শন কৰিলা। গতিকে এতিয়া এই দন্তায়ুধ দুৰাত্মা কালীয় নাগক দমন কৰা।

Verse 43

इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फोट्य मोचयाम् आस स्वदेहं भोगबन्धनात्

এইদৰে সোঁৱৰাই দিয়াৰ পাছত, কৃষ্ণই মৃদু হাঁহিৰে ওঁঠ দুখন মেল খালে আৰু গাটো জোকাৰি সৰ্পৰ বাণ্ডোনৰ পৰা নিজকে মুক্ত কৰিলে।

Verse 44

आनम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्याभुग्नशिरसि प्रननर्तोरुविक्रमः

তাৰ পাছত দুয়োখন হাতেৰে সাপৰ মাজৰ ফণাটো তললৈ দোঁৱাই, সেই দোঁ খাই থকা মূৰত উঠি মহাবীৰ কৃষ্ণই নৃত্য কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 45

व्रणाः फणे ऽभवंश् चास्य कृष्णस्याङ्घ्रिनिकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः

কৃষ্ণৰ ভৰিৰ আঘাতত সাপৰ ফণাবোৰত ঘা লাগিছিল; যেতিয়াই সি মূৰ ডাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, তেতিয়াই কৃষ্ণই তাৰ মূৰটো তললৈ দোঁৱাই দিছিল।

Verse 46

मूर्च्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य रेचकैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु

কৃষ্ণৰ তীব্ৰ গতিৰ বাবে সাপটোৰ মূৰ ঘূৰাই সি মূৰ্ছা গ’ল আৰু লাঠিৰ কোবৰ দৰে ভৰিৰ আঘাতত সি প্ৰচুৰ তেজ বমি কৰিলে।

Verse 47

तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्येभ्यः स्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम्

তেওঁৰ মূৰ আৰু ডিঙি ভঙা আৰু মুখৰ পৰা তেজ ওলোৱা দেখি, তেওঁৰ পত্নীসকলে ভয়ত মধুসূদনৰ শৰণ ল’লে।

Verse 48

ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तमः परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः

হে দেৱদেৱেশ! হে সৰ্বেশ্বৰ! আপুনিয়েই যে সৰ্বোত্তম সেয়া জনা গ’ল। সেই অচিন্ত্য পৰম জ্যোতি যি, আপুনি তাৰেই অংশ, হে পৰমেশ্বৰ!

Verse 49

न समर्थाः सुराः स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति

যাক দেৱতাসকলেও স্তুতি কৰিবলৈ সমৰ্থ নহয়, সেই স্বয়ম্ভু প্ৰভুৰ স্বৰূপ বৰ্ণনা এগৰাকী নাৰীয়ে কেনেকৈ কৰিব?

Verse 50

यस्याखिलं महीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम्

পৃথিৱী, আকাশ, পানী, জুই আৰু বতাহেৰে গঠিত এই সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড যাৰ অতি ক্ষুদ্ৰ অংশৰো অংশ, আমি তেওঁক কেনেকৈ স্তুতি কৰিম?

Verse 51

यतन्तो न विदुर् नित्यं यत्स्वरूपम् अयोगिनः परमार्थम् अणोर् अल्पं स्थूलात् स्थूलं नताः स्म तम्

চেষ্টা কৰিও অযোগীসকলে যাৰ নিত্য স্বৰূপ জানিব নোৱাৰে, যি অণুতকৈও সূক্ষ্ম আৰু স্থূলতকৈও স্থূল, সেই পৰম সত্যক আমি প্ৰণাম জনাইছোঁ।

Verse 52

न यस्य जन्मने धाता यस्य नान्ताय चान्तकः स्थितिकर्ता न चान्यो ऽस्ति यस्य तस्मै नमः सदा

যাৰ জন্মৰ বাবে কোনো ধাতা নাই, যাৰ বাবে না অন্ত আছে না অন্তক; আৰু যাৰ অন্য কোনো স্থিতিকৰ্তা নাই—সেই পৰম বিষ্ণুক সদা নমস্কাৰ।

Verse 53

कोपः स्वल्पो ऽपि ते नास्ति स्थितिपालनम् एव ते कारणं कालियस्यास्य दमने श्रूयताम् अतः

আপোনাৰ ভিতৰত ক্ৰোধৰ লেশমাত্ৰও নাই; আপোনাৰ কৰ্মৰ কাৰণ কেৱল ধৰ্ম-ব্যৱস্থাৰ ৰক্ষা। সেয়ে এই কালিয়াক দমন কৰাৰ কাৰণ এতিয়া শুনক।

Verse 54

स्त्रियो ऽनुकम्प्याः साधूनां मूढा दीनाश् च जन्तवः यतस् ततो ऽस्य दीनस्य क्षम्यतां क्षमतां वर

সাধুসকলে নাৰীৰ প্ৰতি অনুকম্পা কৰে; আৰু মোহগ্ৰস্ত, দীন জীৱসকলও দয়াৰ যোগ্য। সেয়ে—যি কাৰণেই হওক—এই দীনক ক্ষমা কৰা হওক; হে শ্ৰেষ্ঠ, কৃপা কৰি সহন কৰক।

Verse 55

समस्तजगदाधारो भवान् अल्पबलः फणी त्वत्पादपीडितो जह्यान् मुहूर्तार्धेन जीवितम्

আপুনি সমগ্ৰ জগতৰ আধাৰ; আৰু হে ফণী, তোৰ বল অতি সামান্য। তেওঁৰ পদতলে পিষ্ট হৈ তই অর্ধ-মুহূৰ্ততে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিবি।

Verse 56

क्व पन्नगो ऽल्पवीर्यो ऽयं क्व भवान् भुवनाश्रयः प्रीतिद्वेषौ समोत्कृष्टगोचरौ च यतो ऽव्यय

ক’ত এই অল্পবীৰ্য পন্নগ, আৰু ক’ত আপুনি—ভুৱনৰ আশ্ৰয়! হে অব্যয়, আপোনাৰ বাবে প্ৰীতি আৰু দ্বেষৰ দৰে বিপৰীত অনুভৱো সম আৰু উৎকৃষ্ট পৰিসৰতেই বিচৰণ কৰে; সেয়া আপোনাক বান্ধে নে ক্ষয় কৰে।

Verse 57

ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम्

সেয়ে, হে জগত্স্বামী, দুখত ডুবি থকা জনৰ ওপৰত কৃপা কৰা। এই নাগে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিবলৈ ধৰিছে; সি যি ভিক্ষা বিচাৰে—আহাৰ আৰু ৰক্ষা—দিয়া।

Verse 58

इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वस्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देव देवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः

তেওঁলোকে এনেকৈ কোৱাৰ পাছত, ক্লান্ত দেহ থকা পন্নগো আশ্বস্ত হ’ল; আৰু ধীৰে ধীৰে ক’লে—“হে দেবদেৱ, প্ৰসন্ন হওক।”

Verse 59

तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्

হে নাথ, তোমাৰ অষ্টগুণযুক্ত ঐশ্বৰ্য স্বভাৱতেই পৰম। যাৰ মহিমা অতিক্ৰমণীয় নহয়, সেই অতুলনীয়ক মই কেনেকৈ স্তৱ কৰিম?

Verse 60

त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वत्तः परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्

তুমিয়েই পৰম; ‘পৰম’ বুলি কোৱা সত্তাৰো তুমি আদিস্ৰোত। তোমাৰ পৰাই পৰাত্পৰ তত্ত্ব উদ্ভৱ হয়। পৰৰো ওপৰত পৰ তুমি; মই কেনেকৈ স্তৱ কৰিম?

Verse 61

यस्माद् ब्रह्मा च रुद्रश् च चन्द्रेन्द्रमरुदश्विनः वसवश् च सहादित्यैस् तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्

যাৰ পৰা ব্ৰহ্মা আৰু ৰুদ্ৰ, চন্দ্ৰ আৰু ইন্দ্ৰ, মৰুত আৰু অশ্বিন, আৰু আদিত্যসকলৰ সৈতে বসুসকল উদ্ভৱ হয়—তেওঁক মই কেনেকৈ যথাযথ স্তৱ কৰিম?

Verse 62

एकावयवसूक्ष्मांशो यस्यैतद् अखिलं जगत् कल्पनावयवांशस्य तं स्तोष्यामि कथं त्व् अहम्

যাঁৰ এক অতি-সূক্ষ্ম অংশৰো অংশ এই সমগ্ৰ জগত—সেয়াও কেৱল কল্পিত অংশৰ অংশ—সেই পৰম বিষ্ণুক মই কেনেকৈ স্তৱ কৰিম?

Verse 63

सदसद्रूपिणो यस्य ब्रह्माद्यास् त्रिदशोत्तमाः परमार्थं न जानन्ति तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्

যাঁৰ স্বৰূপ সৎ-অসৎ উভয়ৰ অতীত, আৰু ব্ৰহ্মা আদি শ্ৰেষ্ঠ দেৱসকলেও যাঁৰ পৰম তত্ত্ব নাজানে—তাঁক মই কি স্তৱ কৰিম?

Verse 64

ब्रह्माद्यैर् अर्च्यते दिव्यैर् यश् च पुष्पानुलेपनैः नन्दनादिसमुद्भूतैः सो ऽर्च्यते वा कथं मया

যাঁক ব্ৰহ্মা আদি দিব্য দেৱসকলে নন্দন আদি স্বৰ্গোদ্যানত জন্মা দিব্য ফুল আৰু সুগন্ধি অনুলেপনেৰে অৰ্চনা কৰে—তাঁক মোৰ দৰে জনে কেনেকৈ যথাৰ্থ পূজা কৰিব?

Verse 65

यस्यावताररूपाणि देवराजः सदार्चति न वेत्ति परमं रूपं सो ऽर्च्यते वा कथं मया

যাঁৰ অৱতাৰৰূপসমূহ দেৱৰাজ ইন্দ্ৰে সদায় অৰ্চনা কৰে, কিন্তু যাঁৰ পৰম ৰূপ ইন্দ্ৰেও নাজানে—তাঁক মই কেনেকৈ যথাৰ্থ পূজা কৰিম?

Verse 66

विषयेभ्यः समाहृत्य सर्वाक्षाणि च योगिनः यम् अर्चयन्ति ध्यानेन सो ऽर्च्यते वा कथं मया

যোগীসকলে ইন্দ্ৰিয়সমূহ বিষয়ৰ পৰা সংহৰি ধ্যানৰ দ্বাৰা যাঁক অৰ্চনা কৰে—তাঁক মই বাহ্য উপায়ে কেনেকৈ পূজা কৰিম?

Verse 67

हृदि संकल्प्य यद् रूपं ध्यानेनार्चन्ति योगिनः भावपुष्पादिभिर् नाथः सो ऽर्च्यते वा कथं मया

হে নাথ! যোগীসকলে হৃদয়ত যি ৰূপ সংকল্প কৰি ধ্যানৰে আৰ্চনা কৰে, ভাব-পুষ্প আদি মানসিক অৰ্ঘ্যৰে সজায়—সেই পৰম প্ৰভুক মই কেনেকৈ পূজা কৰিম?

Verse 68

सो ऽहं ते देवदेवेश नार्चनादौ स्तुतौ न च सामर्थ्यवान् कृपामात्रमनोवृत्तिः प्रसीद मे

হে দেৱদেৱেশ! মই যেনে তেনেই—আৰ্চনা, অৰ্ঘ্য বা যথোচিত স্তৱ কৰাৰ সামৰ্থ্য মোৰ নাই। মোৰ মন কেৱল তোমাৰ কৃপা বিচাৰাৰ প্ৰবৃত্তিলৈকে ঘূৰে; মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক।

Verse 69

सर्पजातिर् इयं क्रूरा यस्यां जातो ऽस्मि केशव तत्स्वभावो ऽयम् अत्रास्ति नापराधो ममाच्युत

হে কেশৱ! সৰ্পজাতি ক্ৰূৰ; সেই জাতিতেই মোৰ জন্ম। ইয়াত এই স্বভাৱেই আছে; সেয়ে, হে অচ্যুত, দোষ মোৰ নহয়।

Verse 70

सृज्यते भवता सर्वं तथा संह्रीयते जगत् जातिरूपस्वभावाश् च सृज्यन्ते सृजता त्वया

তোমাৰ দ্বাৰাই সকলো সৃষ্টি হয়, আৰু তোমাৰ দ্বাৰাই জগত সংহৃত হয়। জন্ম-জাতি, ৰূপ আৰু স্বভাৱো—সৃষ্টি কৰোঁতে তোমাৰ দ্বাৰাই গঢ়া হয়।

Verse 71

यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वर स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया

হে ঈশ্বৰ! তুমি মোক যি জন্ম-জাতি, যি ৰূপ আৰু যি স্বভাৱসহ সৃষ্টি কৰিছা, তেনেকৈয়ে মই আচৰণ কৰিছোঁ। মোৰ কৰ্ম তোমাৰ দিয়া স্বভাৱকেই অনুসৰণ কৰিছে।

Verse 72

यद्य् अन्यथा प्रवर्तेयं देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातो वै तवैव वचनं यथा

যদি মই কেতিয়াবা ধৰ্মৰ পৰা আঁতৰি অন্যথা আচৰণ কৰোঁ, হে দেৱদেৱ, তেন্তে মোৰ ওপৰত দণ্ড পতিত হোৱাটো সম্পূৰ্ণ ন্যায়সঙ্গত হওক—আপোনাৰ বাক্য অনুসাৰেই।

Verse 73

तथापि यज् जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरं दण्डस् त्वत्तो नान्यत्र मे वरः

তথাপি জগতস্বামীয়ে মোৰ ওপৰত যি দণ্ড আৰোপ কৰিছে, মই সেয়া সহিছোঁ। সেই দণ্ডেই মোৰ বৰ হওক; কিয়নো আপোনাৰ বাহিৰে মই আন কোনো আশীৰ্বাদ নাখোজোঁ।

Verse 74

हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम्

হে অচ্যুত, মোৰ পৰাক্ৰম ভাঙি গৈছে, মোৰ বিষ নিঃশেষ হৈছে, আৰু মই আপোনাৰ দ্বাৰা দমিত। মোক কেৱল এটা জীৱন দান কৰক; আজ্ঞা কৰক—মই কি কৰিম?

Verse 75

नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज

হে সৰ্প, যমুনাৰ জলত তুমি কেতিয়াও থাকিব নালাগে। ভৃত্য-পরিয়ালসহ তৎক্ষণাৎ সাগৰৰ পানীলৈ গুচি যোৱা।

Verse 76

मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति

হে সৰ্প, সাগৰত তোমাৰ মূৰৰ ওপৰত মোৰ পদচিহ্ন দেখিলে, নাগৰ শত্রু গৰুড়ে তোমাৰ ওপৰত আঘাত নকৰিব।

Verse 77

इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम्

এইদৰে কৈ ভগৱান হৰিয়ে সৰ্পৰাজক মুক্ত কৰিলে। সেও কৃষ্ণক প্ৰণাম কৰি জলনিধি সাগৰলৈ গ’ল।

Verse 78

पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबान्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम्

সকলো প্ৰাণীয়ে চাই থকা অৱস্থাত সি দাস-পরিজন, সন্তান, বান্ধৱ আৰু সকলো পত্নীৰ সৈতে নিজৰ হ্ৰদ ত্যাগ কৰি গ’ল।

Verse 79

गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः

সৰ্প গ’লত গোপসকলে গোবিন্দক—যেন মৃত্যুৰ পৰা উভতি অহা—আলিঙ্গন কৰিলে আৰু চকুৰ পানী (অশ্ৰু)ৰে তেওঁৰ মূৰ সিঞ্চন কৰিলে।

Verse 80

कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम्

শুভ আৰু পবিত্ৰ জলেৰে ভৰা নদী দেখি, আনন্দিত আৰু বিস্মিতচিত্ত গোপসকলে অক্লিষ্টকৰ্মা শ্ৰীকৃষ্ণক স্তৱ কৰিলে।