Adhyaya 5
Vasudeva Meets Nanda; Pūtanā’s Fall; Viṣṇu-Rakṣā (Protective Hymn) in Gokula
পৰাশৰে মৈত্রেয়ক ক’লে যে বসুদেৱে নন্দক সাক্ষাৎ কৰি গোকুললৈ উভতি যাবলৈ অনুৰোধ জনালে। গোকুলত পূতনাই বিষাক্ত স্তনপান কৰাই কৃষ্ণক মাৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, কিন্তু কৃষ্ণই তাইৰ প্ৰাণ হৰণ কৰিলে। যশোদা আৰু নন্দই গৰুৰ নেজ আৰু গোবৰৰ দ্বাৰা ৰক্ষা-বিধি পালন কৰিলে আৰু বৰাহ তথা নৰসিংহ অৱতাৰক স্মৰণ কৰি ‘বিষ্ণু-ৰক্ষা’ স্তোত্ৰ পাঠ কৰিলে। পূতনাৰ বিশাল মৃতদেহ দেখি গোপসকল আচৰিত হ’ল।
Shlokas
Verse 1
विमुक्तो वसुदेवो ऽपि नन्दस्य शकटं गतः प्रहृष्टं दृष्टवान् नन्दं पुत्रो जातो ममेति वै
মুক্ত হোৱা বসুদেৱো নন্দৰ শকটদললৈ গ’ল। তাত নন্দক পৰম আনন্দত উজ্জ্বল দেখি, তেওঁ ক’লে—“মোৰে পুত্ৰ জন্মিছে!”
Verse 2
वसुदेवो ऽपि तं प्राह दिष्ट्या दिष्ट्येति सादरम् वार्द्धके ऽपि समुत्पन्नस् तनयो यत् तवाधुना
বসুদেৱেও সশ্ৰদ্ধভাৱে ক’লে—“ধন্য, ধন্য!” কিয়নো তোমাৰ বাৰ্ধক্যতো এতিয়া পুত্ৰ জন্মিছে।
Verse 3
दत्तो हि वार्षिकः सर्वो भवद्भिर् नृपतेः करः यदर्थम् आगतास् तस्मान् नात्र स्थेयं महाधनाः
তোমালোকেই ৰজাৰ বাৰ্ষিক কৰ সম্পূৰ্ণ দিয়া হৈছে। সেয়ে যি উদ্দেশ্যে আহিছিলা সেয়া সিদ্ধ হ’ল; হে মহাধনীসকল, ইয়াত আৰু থাকিব নালাগে।
Verse 4
यदर्थम् आगताः कार्यं तन् निष्पन्नं किम् आस्यते भवद्भिर् गम्यतां नन्द तच् छीघ्रं निजगोकुलम्
যি উদ্দেশ্যে তোমালোক আহিছিলা, সেই কাম সম্পন্ন হ’ল। তেন্তে ইয়াত কিয় থাকিছা? হে নন্দ, এতিয়া যোৱা—সোনকালে নিজৰ গোকুললৈ উভতি যোৱা।
Verse 5
ममापि बालकस् तत्र रोहिणीप्रसवो हि यः स रक्षणीयो भवता यथायं तनयो निजः
আৰু তাত মোৰো এটা শিশু আছে—যি ৰোহিণীৰ পৰা জন্মিছে। এই শিশুটি যেন তোমাৰ নিজৰ পুত্ৰ, তেনেকৈ তাকো তুমি ৰক্ষা কৰিবা।
Verse 6
इत्य् उक्ताः प्रययुर् गोपा नन्दगोपपुरोगमाः शकटारोपितैर् भाण्डैः करं दत्त्वा महाबलाः
এনেদৰে কোৱা হ’লত মহাবল গোপসকল—নন্দগোপক আগত ৰাখি—গাড়ীত সামগ্ৰী তুলি আৰু যাত্ৰাৰ কৰ দি ৰওনা হ’ল।
Verse 7
वसतां गोकुले तेषां पूतना बालघातिनी सुप्तं कृष्णम् उपादाय रात्रौ तस्मै ददौ स्तनम्
তেওঁলোকে গোকুলত বাস কৰি থাকোঁতে, শিশুঘাতিনী পূতনা ৰাতি আহি; শুই থকা কৃষ্ণক উঠাই লৈ তাক স্তন দিলে।
Verse 8
यस्मै यस्मै स्तनं रात्रौ पूतना संप्रयच्छति तस्य तस्य क्षणेनाङ्गं बालकस्योपहन्यते
পূতনা ৰাতি যাক যাক স্তন দিয়ে, সেই সেই শিশুৰ দেহ ক্ষণতে বিনষ্ট হয়।
Verse 9
कृष्णस् तस्याः स्तनं गाढं कराभ्याम् अतिपीडितम् गृहीत्वा प्राणसहितं पपौ कोपसमन्वितः
তেতিয়া কৃষ্ণে ৰক্ষাক্ৰোধে উদ্দীপ্ত হৈ তাইৰ স্তন দুহাতে দৃঢ়কৈ চেপি ধৰি, দুধৰ সৈতে তাইৰ প্ৰাণশ্বাসো টানি পান কৰিলে।
Verse 10
सा विमुक्तमहारावा विच्छिन्नस्नायुबन्धना पपात पूतना भूमौ म्रियमाणातिभीषणा
মুক্ত হোৱাৰ লগে লগে তাই ভয়ংকৰ মহাধ্বনি কৰিলে; তাইৰ স্নায়ুবন্ধন ছিন্নভিন্ন হৈ পূতনা পৃথিৱীত পৰি গ’ল—মৰোঁতোও অতি ভীষণ—শিশু কৃষ্ণত অধিষ্ঠিত প্ৰভু বিষ্ণুৰ শক্তিয়ে পৰাভূত কৰিলে।
Verse 11
तन्नादश्रुतिसंत्रासात् प्रबुद्धास् ते व्रजौकसः ददृशुः पूतनोत्सङ्गे कृष्णं तां च निपातिताम्
সেই নাদ শুনি আতংকিত হৈ ব্ৰজবাসীসকল জাগি উঠিল; আৰু তেওঁলোকে দেখিলে—পূতনাৰ কোলত কৃষ্ণ, আৰু পূতনা নিজে পৰি আছে।
Verse 12
आदाय कृष्णं संत्रस्ता यशोदापि द्विजोत्तम गोपुच्छं भ्राम्य हस्तेन बालदोषम् अपाकरोत्
হে দ্বিজোত্তম! আতংকিত যশোদায়ো কৃষ্ণক কোলাত তুলিলে, আৰু হাতত গৰুৰ লেজ ঘূৰাই তাৰ ওপৰৰ বালদোষ (অশুভ প্ৰভাৱ) আঁতৰাবলৈ ধৰিলে।
Verse 13
गोपुरीषम् उपादाय नन्दगोपो ऽपि मस्तके कृष्णस्य प्रददौ रक्षां कुर्वंश् चैतद् उदीरयन्
নন্দগোপেও গোবৰ লৈ কৃষ্ণৰ মূৰত ৰক্ষাৰ্থে লগালে, আৰু ৰক্ষাবচন উচ্চাৰি সুৰক্ষা-ক্ৰিয়া কৰিলে।
Verse 14
रक्षतु त्वाम् अशेषाणां भूतानां प्रभवो हरिः यस्य नाभिसमुद्भूतपङ्कजाद् अभवज् जगत्
সকলো জীৱৰ উৎপত্তিৰ কাৰণ হৰি তোমাক ৰক্ষা কৰক; যাঁৰ নাভিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পদ্মৰ পৰা এই সমগ্ৰ জগত প্ৰকাশ পাইছে।
Verse 15
येन दंष्ट्राग्रविधृता धारयत्य् अवनी जगत् वराहरूपधृग् देवः स त्वां रक्षतु केशवः
বৰাহৰূপ ধাৰণ কৰা দেৱ, যাঁৰ দন্তাগ্ৰত পৃথিৱী উত্তোলিত হৈ জগতধাৰিণী অৱনী ধাৰিত হৈছিল—সেই কেশৱ তোমাক ৰক্ষা কৰক।
Verse 16
नखाङ्कुरविनिर्भिन्नवैरिवक्षःस्थलो विभुः नृसिंहरूपी सर्वत्र स त्वां रक्षतु केशवः
নৃসিংহৰূপী সৰ্বশক্তিমান বিভু, যাঁৰ নখাগ্ৰে শত্রুৰ বক্ষস্থল বিদীৰ্ণ হৈছিল—সেই কেশৱে সৰ্বত্ৰ তোমাক ৰক্ষা কৰক।
Verse 17
वामनो रक्षतु सदा भवन्तं यः क्षणाद् अभूत् त्रिविक्रमक्रमाक्रान्तत्रैलोक्यः स्फुरदायुधः
বামনে সদা তোমাক ৰক্ষা কৰক; যি ক্ষণতে ত্ৰিবিক্ৰম হল, যাঁৰ পদক্ষেপে ত্ৰিলোক আচ্ছন্ন হল, আৰু যাঁৰ অস্ত্ৰ দীপ্তিময়।
Verse 18
शिरस् ते पातु गोविन्दः कण्ठं रक्षतु केशवः गुह्यं सजठरं विष्णुर् जङ्घे पादौ जनार्दनः
তোমাৰ মূৰ গোবিন্দে ৰক্ষা কৰক, কণ্ঠ কেশৱে ৰক্ষা কৰক; গুহ্যাংশ আৰু জঠৰ বিষ্ণুৱে ৰক্ষা কৰক, আৰু জঙ্ঘা-পদযুগল জনাৰ্দনে ৰক্ষা কৰক।
Verse 19
मुखं बाहू प्रबाहू च मनः सर्वेन्द्रियाणि च रक्षत्व् अव्याहतैश्वर्यस् तव नारायणो ऽव्ययः
অব্যয় আৰু অব্যাহত ঐশ্বৰ্যসম্পন্ন নাৰায়ণ তোমাৰ মুখ, বাহু-প্ৰবাহু, মন আৰু সকলো ইন্দ্ৰিয়ক ৰক্ষা কৰক।
Verse 20
शार्ङ्गचक्रगदापाणेः शङ्खनादहताः क्षयम् गच्छन्तु प्रेतकूष्माण्डराक्षसा ये तवाहिताः
যাঁৰ হাতত শাৰ্ঙ্গ, চক্ৰ আৰু গদা, তেওঁৰ শঙ্খনাদত দগ্ধ হৈ তোমাৰ বৈৰী প্ৰেত, কূষ্মাণ্ড আৰু ৰাক্ষসসকল বিনাশলৈ যাওক।
Verse 21
त्वां पातु दिक्षु वैकुण्ठो विदिक्षु मधुसूदनः हृषीकेशो ऽम्बरे भूमौ रक्षतु त्वां महीधरः
সকলো দিশাত বৈকুণ্ঠে তোমাক ৰক্ষা কৰক; বিদিশাত মধুসূদনে। আকাশত হৃষীকেশে আৰু ভূমিত মহীধৰে তোমাক সুৰক্ষিত ৰাখক।
Verse 22
एवं कृतस्वस्त्ययनो नन्दगोपेन बालकः शायितः शकटस्याधो बालपर्यङ्किकातले
এইদৰে নন্দগোপে স্বস্ত্যয়ন (মঙ্গল-ৰক্ষা) সম্পন্ন কৰি শিশুটিক গাড়ীৰ তলত, শিশুশয্যাৰ তলভাগত শুৱাই দিলে।
Verse 23
ते च गोपा महद् दृष्ट्वा पूतनायाः कलेवरम् मृतायाः परमं त्रासं विस्मयं च तदा ययुः
গোপসকলে পূতনাৰ বিশাল মৃতদেহ দেখি সেই মুহূর্ততে পৰম ভয় আৰু বিস্ময়ত আচ্ছন্ন হ’ল।
Frequently Asked Questions
It demonstrates Bhagavān’s sovereignty and grace: the infant Kṛṣṇa effortlessly negates adharma, and the episode also supports the Purāṇic theme that contact with the Lord can grant liberation even to antagonists.
To convert a village crisis into theology: protection is ultimately Viṣṇu’s own nature, expressed through avatāra-memories and divine names, forming a kavaca (spiritual armor) for devotees and listeners.
They illustrate mādhurya-bhāva and the Lord’s voluntary concealment—Īśvara accepts the role of a child needing protection, revealing that bhakti can ‘bind’ the Infinite in loving intimacy.