Adhyaya 30
स्वर्गगमनम्, अदितिस्तुतिः-मायातत्त्वम्, तथा पारिजात-प्रसङ्गे इन्द्रयुद्धम्
পৰাশৰে মৈত্ৰেয়ক বৰ্ণনা কৰে—গৰুড়ে বাৰুণছত্ৰ আৰু মণিপৰ্বত বহন কৰি সত্যভামাসহ হৃষীকেশক স্বৰ্গদ্বাৰলৈ লৈ যায়; ভগৱানে শঙ্খনাদে দেৱতাসকলক আহ্বান কৰে। দেৱমাতা অদিতিৰ নিবাসত প্ৰৱেশ কৰি তেওঁক দৰ্শন কৰে; ইন্দ্ৰক অদিতিৰ কুণ্ডল উভতাই দি নৰকবধৰ সংবাদ জনায়। অদিতিয়ে স্তৱ কৰে; সেই প্ৰসঙ্গত মায়াতত্ত্ব, ত্ৰিগুণাতীততা, সৰ্বাত্মভাব আৰু স্তুতিৰ উদ্দেশ্য ব্যাখ্যা হয়, আৰু মৈত্ৰেয়ে সোধে—‘পূৰ্ণৰ স্তৱ কিয়?’ তাৰ পিছত অদিতিয়ে সত্যভামাক বৰ দিয়ে—জৰা আৰু বৈৰূপ্য নাহিব। দেৱউদ্যানত পাৰিজাত গছ দেখি সত্যভামাই তাক দ্বাৰকালৈ নিবলৈ ইচ্ছা কৰে; বনৰক্ষক আৰু শচী (ইন্দ্ৰাণী) বাধা দিয়ে। বাৰ্তা-প্ৰত্যুত্তৰৰ পাছত ইন্দ্ৰ দেৱসেনাসহ যুদ্ধলৈ আহে; কৃষ্ণে শঙ্খনাদ কৰি শৰবৃষ্টি কৰে, দেৱাস্ত্ৰ লীলাৰে ছিন্ন কৰে, গৰুড়েও দেৱসকলক বিদাৰিত কৰে। শেষত বজ্ৰ-চক্ৰৰ সংঘাত; হৰিয়ে বজ্ৰ ধৰি চক্ৰ নাছাড়ি ইন্দ্ৰক নিবৃত্ত কৰি দেৱসকলক শান্ত কৰে—যুদ্ধো ঈশ্বৰৰ লীলা আৰু ধৰ্মস্থাপনৰ ব্যৱস্থা বুলি প্ৰকাশ পায়।
Shlokas
Verse 1
गरुडो वारुणं छत्रं तथैव मणिपर्वतम् सभार्यं च हृषीकेशं लीलयैव वहन् ययौ
গৰুড়ে বৰুণৰ ছত্ৰ, মণিপৰ্বত আৰু পত্নীসহ হৃষীকেশক লীলামাত্ৰে বহন কৰি আগবাঢ়িল।
Verse 2
ततः शङ्खम् उपाध्मासीत् स्वर्गद्वारगतो हरिः उपतस्थुस् ततो देवाः सार्घ्यपात्रा जनार्दनम्
তাৰ পাছত স্বৰ্গদ্বাৰত উপস্থিত হৰি শঙ্খ ধ্বনি কৰিলে। সেই ধ্বনি শুনি দেবগণ তৎক্ষণাৎ আহি জনাৰ্দনৰ সেবাত থিয় হৈ, প্ৰভুৰ উপযুক্ত অৰ্ঘ্য-পাত্ৰ বহন কৰি উপস্থিত হ’ল।
Verse 3
स देवैर् अर्चितः कृष्णो देवमातुर् निवेशनम् सिताभ्रशिखराकारं प्रविश्य ददृशे ऽदितिम्
দেৱগণে অর্চিত কৃষ্ণ—পৰমেশ্বৰ বিষ্ণু—শুভ্ৰ মেঘশিখৰৰ দৰে আকৃতি থকা দেৱমাতাৰ নিবাসত প্ৰৱেশ কৰি তাত অদিতিক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 4
स तां प्रणम्य शक्रेण सह ते कुण्डलोत्तमे ददौ नरकनाशं च शशंसास्यै जनार्दनः
তেওঁক প্ৰণাম কৰি জনাৰ্দনে শক্ৰৰ সৈতে মিলি সেই উৎকৃষ্ট কুণ্ডলযুগল তেওঁলৈ উভতাই দিলে আৰু নৰকৰ বিনাশৰ বৃত্তান্তো তেওঁক ক’লে।
Verse 5
ततः प्रीता जगन्माता धातारं जगतां हरिम् तुष्टावादितिर् अव्यग्रा कृत्वा तत्प्रवणं मनः
তাৰ পাছত জগন্মাতা অদিতি প্ৰসন্ন আৰু নিৰ্ব্যগ্ৰ হৈ, মন সম্পূৰ্ণভাবে তেওঁৰ প্ৰতি নিবিষ্ট কৰি, জগতৰ ধাতা হৰিৰ স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 6
नमस् ते पुण्डरीकाक्ष भक्तानाम् अभयंकर सनातनात्मन् सर्वात्मन् भूतात्मन् भूतभावन
হে পুণ্ডৰীকাক্ষ! তোমাক নমস্কাৰ। তুমি ভক্তসকলক অভয় দান কৰোঁতা; হে সনাতন আত্মা, সৰ্বাত্মা, ভূতাত্মা, ভূতভাবন—তোমাক প্ৰণাম।
Verse 7
प्रणेता मनसो बुद्धेर् इन्द्रियाणां गुणात्मक त्रिगुणातीत निर्द्वन्द्व शुद्ध सर्वहृदिस्थित
তেওঁ মন আৰু বুদ্ধিৰ প্ৰেৰক প্ৰভু, আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ আৰু সিহঁতৰ গুণৰ অন্তৰ্যামী নিয়ন্তা। গুণক্ষেত্ৰত ব্যাপ্ত হৈও তেওঁ ত্ৰিগুণাতীত, দ্বন্দ্বহীন, পৰম শুদ্ধ, আৰু সকলো জীৱৰ হৃদয়ত অধিষ্ঠিত।
Verse 8
सितदीर्घादिनिःशेषकल्पनापरिवर्जित जन्मादिभिर् असंस्पृष्ट स्वप्नादिपरिवर्जित
তেওঁ ‘শ্বেত’, ‘দীৰ্ঘ’ আদি সকলো কল্পিত ধাৰণাৰ পৰা মুক্ত; জন্মাদি দেহ-সম্পৰ্কীয় অৱস্থাই তেওঁক স্পৰ্শ নকৰে; আৰু স্বপ্ন আদি অৱস্থাৰো অতীত—সদায় নিৰুপাধি।
Verse 9
संध्या रात्रिर् अहो भूमिर् गगनं वायुर् अम्बु च हुताशनो मनो बुद्धिर् भूतादिस् त्वं तथाच्युत
তুমিই সন্ধ্যা, তুমিই ৰাতি, তুমিই দিন, তুমিই পৃথিৱী। তুমিই আকাশ, বায়ু আৰু জল; তুমিই অগ্নি। তুমিই মন আৰু বুদ্ধি; আৰু ভূতসমূহৰ আদিস্ৰোতও তুমিই—হে অচ্যুত!
Verse 10
सृष्टिस्थितिविनाशानां कर्ता कर्तृपतिर् भवान् ब्रह्मविष्णुशिवाख्याभिर् आत्ममूर्तिभिर् ईश्वर
সৃষ্টি, স্থিতি আৰু বিনাশৰ কৰ্তা তুমি, আৰু কৰ্তাসকলৰো অধিপতি তুমি। হে ঈশ্বৰ! ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱ নামে তোমাৰ আত্মমূৰ্তিসমূহৰ দ্বাৰা তুমি এই বিশ্বকাৰ্য সম্পাদন কৰা।
Verse 11
देवा यक्षास् तथा दैत्या राक्षसाः सिद्धपन्नगाः कूष्माण्डाश् च पिशाचाश् च गन्धर्वा मनुजास् तथा
দেৱতা, যক্ষ আৰু দৈত্য; ৰাক্ষস, সিদ্ধ আৰু নাগবংশ; কূষ্মাণ্ড আৰু পিশাচ; গন্ধৰ্ব—আৰু তেনেদৰে মানুহো আছে।
Verse 13
स्थूला मध्यास् तथा सूक्ष्माः सूक्ष्मात् सूक्ष्मतराश् च ये देहभेदा भवान् सर्वे ये केचित् पुद्गलाश्रयाः
স্থূল, মধ্য, সূক্ষ্ম আৰু সূক্ষ্মতকৈও সূক্ষ্ম—পদাৰ্থ-সমষ্টিৰ আশ্ৰয়ত থকা সকলো দেহভেদ, হে প্ৰভু, এই বৰ্ণনাত অন্তৰ্ভুক্ত।
Verse 14
माया तवेयम् अज्ञातपरमार्थातिमोहिनी अनात्मन्य् आत्मविज्ञानं यया मूढो निरुध्यते
এইটো আপোনাৰেই মায়া—পৰমাৰ্থ নাজানাসকলক গভীৰভাৱে মোহিত কৰা—যাৰ দ্বাৰা মূঢ় জন অনাত্মকেই আত্মজ্ঞান বুলি ধৰি আবদ্ধ থাকে।
Verse 15
अहं ममेति भावो ऽत्र यत् पुंसाम् अभिजायते संसारमातुर् मायायास् तवैतन् नाथ चेष्टितम्
হে নাথ, ইয়াত মানুহৰ ভিতৰত ‘মই’ আৰু ‘মোৰ’ বোধ যি জন্মে—সেয়া সংসাৰ-মাতা আপোনাৰ মায়াৰেই কাৰ্য-লীলা।
Verse 16
यैः स्वधर्मपरैर् नाथ नरैर् आराधितो भवान् ते तरन्त्य् अखिलाम् एतां मायाम् आत्मविमुक्तये
হে নাথ, যিসকল নৰ স্বধৰ্মত দৃঢ় হৈ আপোনাক আৰাধনা কৰে, তেওঁলোকে আত্মবিমুক্তিৰ বাবে এই সমগ্ৰ মায়া পাৰ হয়।
Verse 17
ब्रह्माद्याः सकला देवा मनुष्याः पशवस् तथा विष्णुमायामहावर्तमोहान्धतमसा वृताः
ব্ৰহ্মাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সকলো দেৱতা, মানুহ আৰু পশুও—বিষ্ণুৰ মায়াৰ মহা-ঘূৰ্ণিত আবদ্ধ হৈ মোহৰ অন্ধকাৰ তমসে আৱৃত।
Verse 18
आराध्य त्वाम् अभीप्सन्ते कामान् आत्मभवक्षयम् यद् एते पुरुषा माया सैवेयं भगवंस् तव
হে ভগৱান! তোমাক আৰাধনা কৰি এই লোকসকলে কাম্য বস্তু—এমনকি নিজৰ ভবক্ষয়ো—ইচ্ছা কৰে। কিন্তু তেওঁলোকে যি কিছুমান বিচাৰে সেয়া সকলো মায়া; আৰু এই মায়া নিশ্চয় তোমাৰেই।
Verse 19
मया त्वं पुत्रकामिन्या वैरिपक्षक्षयाय च आराधितो न मोक्षाय मायाविलसितं हि तत्
মই পুত্ৰকামনা আৰু শত্রুপক্ষৰ ক্ষয়ৰ বাবে তোমাক আৰাধনা কৰিছিলোঁ, মোক্ষৰ বাবে নহয়; সেয়া সঁচাকৈয়ে তোমাৰ মায়াৰ লীলা মাত্ৰ।
Verse 20
कौपीनाच्छादनप्राया वाञ्छा कल्पद्रुमाद् अपि जायते यद् अपुण्यानां सो ऽपराधः स्वदोषजः
কেৱল কৌপীন‑আচ্ছাদনৰ দৰে সৰু ইচ্ছাও কল্পদ্ৰুমৰ পৰা যেন সহজে পোৱা যায়, তথাপি অপুণ্যবানৰ বাবে সেয়াও দুষ্কৰ; এই অভাৱ বাহিৰৰ ভাগ্য নহয়, নিজৰ দোষজাত অপৰাধ।
Verse 21
तत् प्रसीदाखिलजगन्मायामोहकराव्यय अज्ञानं ज्ञानसद्भावभूतं भूतेश नाशय
সেয়ে কৃপা কৰা। হে অব্যয় প্ৰভু, যিয়ে মায়াৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ জগতক মোহিত কৰে—হে ভূতেশ—মোৰ অজ্ঞান নাশ কৰি, মোৰ ভিতৰত জ্ঞানৰ সত্যভাব প্ৰতিষ্ঠা কৰা।
Verse 22
नमस् ते चक्रहस्ताय शार्ङ्गहस्ताय ते नमः गदाहस्ताय ते विष्णो शङ्खहस्ताय ते नमः
চক্ৰহস্ত তোমাক নমস্কাৰ; শাৰ্ঙ্গহস্ত তোমাক নমস্কাৰ। গদাহস্ত হে বিষ্ণু, তোমাক নমস্কাৰ; শঙ্খহস্ত তোমাক নমস্কাৰ।
Verse 23
एतत् पश्यामि ते रूपं स्थूलचिह्नोपलक्षितम् न जानामि परं यत् ते प्रसीद परमेश्वर
মই আপোনাৰ এই স্থূল, প্ৰত্যক্ষ চিহ্নেৰে চিহ্নিত ৰূপ দেখিছোঁ; কিন্তু আপোনাৰ পৰম তত্ত্ব মই নাজানো। হে পৰমেশ্বৰ, প্ৰসন্ন হওক।
Verse 24
अदित्यैवं स्तुतो विष्णुः प्रहस्याह सुरारणिम् माता देवि त्वम् अस्माकं प्रसीद वरदा भव
অদিতিয়ে এইদৰে স্তৱ কৰিলে বিষ্ণুৱে হাঁহি দি দেৱনাৰীক ক’লে—“দেৱী, তুমি আমাৰ মাতা; প্ৰসন্ন হওক, আৰু বৰদায়িনী হওক।”
Verse 25
एवम् अस्तु यथेच्छा ते त्वम् अशेषैः सुरासुरैः अजेयः पुरुषव्याघ्र मर्त्यलोके भविष्यसि
“তথাস্তु—তোমাৰ ইচ্ছামতে হওক। হে পুৰুষব্যাঘ্ৰ, মৰ্ত্যলোকে তুমি সকলো দেৱ আৰু অসুৰৰ দ্বাৰাও অজেয় হ’বা।”
Verse 26
ततो ऽनन्तरम् एवास्य शक्राणीसहितादितिम् सत्यभामा प्रणम्याह प्रसीदेति पुनः पुनः
তাৰ পিছতেই সত্যভামাই শক্রাণীৰ সৈতে থকা অদিতিক প্ৰণাম কৰি বাৰে বাৰে ক’লে—“প্ৰসন্ন হওক, কৃপা কৰক।”
Verse 27
मत्प्रसादान् न ते सुभ्रु जरा वैरूप्यम् एव च भविष्यत्य् अनवद्याङ्गी सर्वकालं भविष्यसि
মোৰ প্ৰসাদত, হে সুভ্ৰূ, তোমাৰ ওচৰলৈ ন জৰা আহিব ন বৈৰূপ্য। নিৰ্দোষ অঙ্গধাৰিণী হৈ তুমি সৰ্বকাল তেনেকৈয়ে থাকিবা।
Verse 28
अदित्या तु कृतानुज्ञो देवराजो जनार्दनम् यथावत् पूजयाम् आस बहुमानपुरःसरम्
তেতিয়া অদিতিৰ অনুমতি লৈ দেৱৰাজ ইন্দ্ৰে জনাৰ্দনক বিধিমতে পূজা কৰিলে, আগত গভীৰ সন্মান আৰু ভক্তি ৰাখিলে।
Verse 29
ततो ददर्श कृष्णो ऽपि सत्यभामासहायवान् देवोद्यानानि हृद्यानि नन्दनादीनि सत्तम
তাৰ পিছত সত্যভামাৰ সৈতে শ্ৰীকৃষ্ণেও দেৱলোকৰ মনোহৰ উদ্যানসমূহ—নন্দন আদি—দেখিলে; হে শ্ৰেষ্ঠ নৰ, সেয়া হৃদয়-আনন্দদায়ক আছিল।
Verse 30
ददर्श च सुगन्धाढ्यं मञ्जरीपुष्पधारिणम् शैत्याह्लादकरं ताम्रबालपल्लवशोभितम्
আৰু তেওঁ তাক দেখিলে—সুগন্ধে পৰিপূৰ্ণ, মঞ্জৰি আৰু পুষ্পে ভৰা; শীতলতা আৰু আনন্দ দানকাৰী, তাম্ৰবৰ্ণ কোমল নবপল্লৱে শোভিত।
Verse 31
मथ्यमाने ऽमृते जातं जातरूपोपमत्वचम् पारिजातं जगन्नाथः केशवः केशिसूदनः
অমৃতৰ বাবে সমুদ্ৰ মন্থন হওঁতে পাৰিজাত বৃক্ষ উদ্ভৱ হ’ল; তাৰ বাকল আৰু দীপ্তি শুদ্ধ সোণৰ দৰে। জগন্নাথ কেশৱ, কেশিনিসূদনে তাক নিজৰ কৰিলে।
Verse 32
तं दृष्ट्वा प्राह गोविन्दं सत्यभामा द्विजोत्तम कस्मान् न द्वारकाम् एष नीयते कृष्ण पादपः
তাক দেখি সত্যভামাই গোবিন্দক ক’লে: “হে দ্বিজোত্তম, এই কৃষ্ণ পাদপটো দ্বাৰকালৈ কিয় ননিয়া হৈছে?”
Verse 33
यदि ते तद् वचः सत्यं सत्यात्यर्थं प्रियेति मे मद्गेहनिष्कुटार्थाय तद् अयं नीयतां तरुः
যদি তোমাৰ সেই কথা সত্য—যদি তুমি সঁচাকৈয়ে মোৰ অতি প্ৰিয়—তেন্তে মোৰ ঘৰৰ আঙণ-উপবনৰ শোভাৰ বাবে এই গছখন লৈ যোৱা হওক।
Verse 34
न मे जाम्बवती तादृग् अभीष्टा न च रुक्मिणी सत्ये यथा त्वम् इत्य् उक्तं त्वया कृष्णासकृत् प्रियम्
“জাম্বৱতীও নহয়, ৰুক্মিণীও নহয়—হে সত্যে, তুমি যেনেকৈ প্ৰিয়, তেনেকৈ আন কোনো নহয়।” তোমাৰ এই বাক্য বাৰে বাৰে শুনি শ্ৰীকৃষ্ণ অন্তৰত প্ৰসন্ন হ’ল।
Verse 35
सत्यं तद् यदि गोविन्द नोपचारकृतं तव तद् अस्तु पारिजातो ऽयं मम गेहविभूषणम्
“যদি সঁচাকৈয়ে তেনেই হয়, হে গোবিন্দ—আৰু তোমাৰ এই স্নেহ কেৱল সৌজন্য নহয়—তেন্তে এই পাৰিজাত মোৰেই হওক, মোৰ গৃহৰ ভূষণ হওক।”
Verse 36
बिभ्रती पारिजातस्य केशपक्षेण मञ्जरीम् सपत्नीनाम् अहं मध्ये शोभेयम् इति कामये
“পাৰিজাতৰ ফুলৰ গুচ্ছ চুলিৰ বেণীত ধৰি, সহপত্নীসকলৰ মাজত মই সৰ্বাধিক শোভা পাবলৈ কামনা কৰোঁ।”
Verse 37
इत्य् उक्तः स प्रहस्यैनां पारिजातं गरुत्मति आरोपयाम् आस हरिस् तम् ऊचुर् वनरक्षिणः
এনেদৰে কোৱা হ’লে হৰি হাঁহিলে; আৰু গৰুড়ৰ ওপৰত সেই পাৰিজাত গছ আৰোপ কৰি, উপবনৰ ৰক্ষকসকলে তেওঁক ক’লে।
Verse 38
भो शची देवराजस्य महिषी तत्परिग्रहम् पारिजातं न गोविन्द हर्तुम् अर्हसि पादपम्
হে শচী, দেৱৰাজ ইন্দ্ৰৰ মহিষী! এই পাৰিজাত গছ ইন্দ্ৰৰ প্ৰিয় সম্পত্তি। হে গোবিন্দ, এই দিৱ্য গছ হৰণ কৰা তোমাৰ উচিত নহয়।
Verse 39
शचीविभूषणार्थाय देवैर् अमृतमन्थने उत्पादितो ऽयं न क्षेमी गृहीत्वैनं गमिष्यसि
অমৃত-মন্থনত দেৱতাই শচীৰ অলংকাৰাৰ্থে ইয়াক উৎপন্ন কৰিছিল। ই তোমাৰ মঙ্গলকৰ নহয়; তুমি ইয়াক লৈ গ’লে নিৰাপদে যাব নোৱাৰিবা।
Verse 40
देवराजो मुखप्रेक्षो यस्यास् तस्याः परिग्रहम् मौढ्यात् प्रार्थयसे क्षेमी गृहीत्वैनं हि को व्रजेत्
হে ক্ষেমী! যাৰ মুখলৈ দেৱৰাজ ইন্দ্ৰেও চায়, সেইজনীৰ পৰিগ্ৰহ তুমি মূৰ্খতাৰে প্ৰাৰ্থনা কৰিছা। তাক পত্নীৰূপে গ্ৰহণ কৰি কোনে নিৰাপদে যাব পাৰিব?
Verse 41
अवश्यम् अस्य देवेन्द्रो निष्कृतिं कृष्ण यास्यति वज्रोद्यतकरं शक्रम् अनुयास्यन्ति चामराः
হে কৃষ্ণ! নিশ্চয় দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিবলৈ আহিব। হাতে বজ্ৰ তুলি ধৰা শক্ৰ আগবাঢ়িব, আৰু চামৰধাৰী অনুচৰসকল পিছে পিছে আহিব।
Verse 42
तद् अलं सकलैर् देवैर् विग्रहेण तवाच्युत विपाककटु यत् कर्म तन् न शंसन्ति पण्डिताः
সেয়ে, হে অচ্যুত, সকলো দেৱতাৰ সৈতে তোমাৰ বিবাদ নহওক। যি কৰ্মৰ ফল পকি তিতা হয়, সেই কৰ্মক পণ্ডিতসকলে প্ৰশংসা নকৰে।
Verse 43
इत्य् उक्ते तैर् उवाचैतान् सत्यभामातिकोपिनी का शची पारिजातस्य को वा शक्रः सुराधिपः
তেওঁলোকে এনেদৰে কোৱাত ক্ৰোধে দগ্ধ সত্যভামাই ক’লে—“পাৰিজাতৰ ওপৰত শচীৰ কি অধিকাৰ? আৰু দেৱাধিপতি বুলি কোৱা শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) কোন?”
Verse 44
सामान्यः सर्वलोकानां यद्य् एषो ऽमृतमन्थने समुत्पन्नः सुराः कस्माद् एको गृह्णाति वासवः
“অমৃত-মন্থনৰ পৰা উৎপন্ন এই অমৃত যদি সকলো লোকৰ বাবে সমান হয়, তেন্তে হে দেৱসকল, বাসৱ (ইন্দ্ৰ) একাই কিয় গ্ৰহণ কৰিছে?”
Verse 45
यथा सुधा यथैवेन्दुर् यथा श्रीर् वनरक्षिणः सामान्यः सर्वलोकस्य पारिजातस् तथा द्रुमः
যেনেকৈ সুধা সকলোৰে, যেনেকৈ চন্দ্ৰ সকলোৰে, যেনেকৈ শ্ৰী (লক্ষ্মী) বন-ৰক্ষকৰ সাধাৰণ ধন—তেনেকৈ পাৰিজাত বৃক্ষো সৰ্বলোকৰ সাধাৰণ বৰ।
Verse 46
भर्तृबाहुमहागर्वाद् रुणद्ध्य् एनम् अथो शची तत् कथ्यताम् अलं क्षान्त्या सत्या हारयति द्रुमम्
তাৰ পিছত ভর্তৃবাহুৰ মহাগৰ্বে উত্থিত শচীয়ে তাক ৰোধ কৰে। “স্পষ্টকৈ কোৱা—ক্ষমা যথেষ্ট; সত্যকো নত কৰিব পাৰি, যেন গছ বাঁকোৱা যায়।”
Verse 47
कथ्यतां च द्रुतं गत्वा पौलोम्या वचनं मम सत्यभामा वदत्य् एतद् इति गर्वोद्धताक्षरम्
“দ্ৰুত গৈ পৌলোমীক মোৰ বচন ক’বা—‘সত্যভামাই এইদৰে কয়’”—এই শব্দবোৰ গৰ্ব আৰু উদ্ধততাৰে উচ্চাৰিত হ’ল।
Verse 48
यदि त्वं दयिता भर्तुर् यदि वश्यः पतिस् तव मद्भर्तुर् हरतो वृक्षं तत् कारय निवारणम्
যদি তুমি সঁচাকৈ স্বামীৰ প্ৰিয়া হওঁ—আৰু যদি তোমাৰ পতি তোমাৰ বশত থাকে—তেন্তে তেওঁক মোৰ স্বামীৰ গছ হৰণ কৰা বন্ধ কৰিবলৈ কোৱা; সেই কাৰ্য নিবারণ কৰা।
Verse 49
जानामि ते पतिं शक्रं जानामि त्रिदशेश्वरम् पारिजातं तथाप्य् एनं मानुषी हारयामि ते
মই জানো তোমাৰ পতি শক্র, ত্ৰিদশসকলৰ ঈশ্বৰ; তথাপি মই—মানৱী নাৰী হৈয়ো—এই পাৰিজাত গছ তোমাৰ পৰা হৰণ কৰি লৈ যাম।
Verse 50
इत्य् उक्ता रक्षिणो गत्वा शच्या ऊचुर् यथोदितम् शची चोत्साहयाम् आस त्रिदशाधिपतिं पतिम्
এনেদৰে কোৱা হোৱাত ৰক্ষকসকল গৈ যি দৰে কোৱা হৈছিল সেইদৰে শচীক জনালে; আৰু শচীয়ে নিজৰ পতি—ত্ৰিদশাধিপতি—ক উৎসাহিত কৰি দৃঢ় পদক্ষেপলৈ প্ৰেৰণা দিলে।
Verse 51
ततः समस्तदेवानां सैन्यैः परिवृतो हरिम् प्रययौ पारिजातार्थम् इन्द्रो योधयितुं द्विज
তাৰ পাছত ইন্দ্ৰ—সমস্ত দেৱতাৰ সেনাৰে পৰিবৃত—হে দ্বিজ, পাৰিজাতৰ কাৰণে হৰিৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।
Verse 52
ततः परिघनिस्त्रिंशगदाशूलवरायुधाः बभूवुस् त्रिदशाः सज्जाः शक्रे वज्रकरे स्थिते
তেতিয়া শক্র (ইন্দ্ৰ) বজ্ৰ হাতত ধৰি দৃঢ়ভাৱে থিয় হোৱাত ত্ৰিদশ দেৱসকল সম্পূৰ্ণ সাজু হ’ল—পৰিঘ, খড়্গ, গদা আৰু শূল আদি শ্ৰেষ্ঠ অস্ত্ৰ ধৰি।
Verse 53
ततो निरीक्ष्य गोविन्दो नागराजोपरि स्थितम् शक्रं देवपरीवारं युद्धाय समुपस्थितम्
তেতিয়া গোবিন্দে নাগৰাজৰ ওপৰত আসীন শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক, দেৱপৰিবাৰে ঘেৰাও কৰা, যুদ্ধলৈ উপস্থিত হোৱা দেখিলে।
Verse 54
चकार शङ्खनिर्घोषं दिशः शब्देन पूरयन् मुमोच च शरव्रातं सहस्रायुतसंमितम्
তেওঁ শঙ্খৰ ঘোৰ নিনাদ কৰিলে, যাৰ শব্দে দিশসমূহ পূৰ্ণ হ’ল; আৰু সহস্ৰ-অযুত পৰিমাণ তীৰৰ বৰ্ষা মুকলি কৰিলে।
Verse 55
ततो दिशो नभश् चैव दृष्ट्वा शरशताचितम् मुमुचुस् त्रिदशाः सर्वे अस्त्रशस्त्राण्य् अनेकशः
তাৰ পাছত দিশসমূহ আৰু আকাশ শত শত তীৰে ভৰি উঠা দেখি, সকলো ত্ৰিদশ দেৱতাই বাৰে বাৰে নানাবিধ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 56
एकैकं शस्त्रम् अस्त्रं च देवैर् मुक्तं सहस्रधा चिच्छेद लीलयैवेशो जगतां मधुसूदनः
দেৱসকলে নিক্ষেপ কৰা প্ৰতিটো শস্ত্ৰ আৰু অস্ত্ৰক জগতৰ ঈশ্বৰ মধুসূদনে যেন লীলামাত্ৰে সহস্ৰ খণ্ড কৰি ছিন্ন কৰিলে।
Verse 57
पाशं सलिलराजस्य समाकृष्योरगाशनः चकार खण्डशश् चञ्च्वा बालपन्नगदेहवत्
জলৰাজ (বৰুণ)ৰ পাশ নিজৰ ফালে টানি আনি, উৰগাশনে চঞ্চুৰে খণ্ড খণ্ড কৰিলে—যেন কোমল কেঁচুৱা সাপৰ দেহ ছিন্ন কৰা হ’ল।
Verse 58
यमेन प्रहितं दण्डं गदाविक्षेपखण्डितम् पृथिव्यां पातयाम् आस भगवान् देवकीसुतः
যমে প্ৰেৰণ কৰা দণ্ডক দেবকীপুত্ৰ ভগৱানে গদাৰ এটা মাত্ৰ ঝটকাত খণ্ডখণ্ড কৰি পৃথিৱীত পেলাই দিলে।
Verse 59
शिबिकां च धनेशस्य चक्रेण तिलशो विभुः चकार शौरिर् अर्कं च दृष्टिदृष्टं हतौजसम्
তেতিয়া সৰ্বশক্তিমান শৌৰি—ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণে—চক্ৰেৰে ধনেশ কুবেৰাৰ শিবিকাখন তিলতিলকৈ খণ্ডিত কৰিলে; আৰু অৰ্ক (সূৰ্য)ও কেৱল তেওঁৰ দৃষ্টিমাত্ৰতে দৃষ্টিহত হৈ তেজ আৰু অহংকাৰ হেৰুৱালে।
Verse 60
नीतो ऽग्निः शतशो बाणैर् द्राविता वसवो दिशः चक्रविच्छिन्नशूलाग्रा रुद्रा भुवि निपातिताः
অগ্নিক শতশ বাণেৰে পিছলৈ ঠেলি দিয়া হ’ল; বসুসকল দিশেদিশে ছিটকি পৰিল; আৰু চক্ৰেৰে যিসকলৰ শূলাগ্ৰ ছিন্ন হ’ল, সেই ৰুদ্ৰসকল ভূমিত নিক্ষিপ্ত হ’ল।
Verse 61
साध्या विश्वे च मरुतो गन्धर्वाश् चैव सायकैः शार्ङ्गेण प्रेरितैर् अस्ता व्योम्नि शाल्मलितूलवत्
শাৰ্ঙ্গ ধনুৰ পৰা নিক্ষিপ্ত বাণে আঘাত পাই সাধ্য, বিশ্বদেৱ, মৰুত আৰু গন্ধৰ্বসকল আকাশত শাল্মলি তুলাৰ দৰে ছিটকি পৰি তললৈ নামিল।
Verse 62
गरुत्मान् अपि वक्त्रेण पक्षाभ्यां नखराङ्कुरैः भक्षयंस् ताडयन् देवान् दारयंश् च चचार वै
তাৰ পাছত গৰুত্মানেও ঠোঁট, পাখি আৰু নখৰ তীক্ষ্ণ অগ্ৰেৰে দেৱসকলক ভক্ষণ কৰি, আঘাত কৰি, ছিঙি-ফালি চাৰিওফালে বিচৰণ কৰিলে।
Verse 63
ततः शरसहस्रेण देवेन्द्रमधुसूदनौ परस्परं ववर्षाते धाराभिर् इव तोयदौ
তেতিয়া দেৱেন্দ্ৰ আৰু মধুসূদনে পৰস্পৰৰ ওপৰত সহস্ৰ বাণৰ ধাৰা বৰষালে—যেন দুটা জলধৰ মেঘে পানীৰ ধাৰা ঢালি দিছে।
Verse 64
ऐरावतेन गरुडो युयुधे तत्र संकुले देवैः समस्तैर् युयुधे शक्रेण च जनार्दनः
সেই ঘন আৰু কোলাহলময় যুদ্ধত গৰুড়ে ঐৰাৱতৰ সৈতে যুঁজিলে; আৰু জনাৰ্দনে শক্ৰসহ সমবেত সকলো দেৱতাৰ সৈতে ৰণ কৰিলে।
Verse 65
छिन्नेष्व् अशेषबाणेषु शस्त्रेष्व् अस्त्रेषु च त्वरन् जग्राह वासवो वज्रं कृष्णश् चक्रं सुदर्शनम्
যেতিয়া সকলো বাণ ছিন্ন হ’ল আৰু শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ ভাঙি পৰিল, তেতিয়া বাসৱে তৎক্ষণাৎ বজ্ৰ ধৰিলে আৰু কৃষ্ণে সুদৰ্শন চক্ৰ উঠালে।
Verse 66
ततो हाहाकृतं सर्वं त्रैलोक्यं द्विजसत्तम वज्रचक्रधरौ दृष्ट्वा देवराजजनार्दनौ
তেতিয়া, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, বজ্ৰ আৰু চক্ৰধাৰী দেৱৰাজ আৰু জনাৰ্দনক দেখি ত্ৰিলোক জুৰি হাহাকাৰ উঠিল।
Verse 67
क्षिप्तं वज्रम् अथेन्द्रेण जग्राह भगवान् हरिः न मुमोच तथा चक्रं शक्रं तिष्ठेति चाब्रवीत्
ইন্দ্ৰে নিক্ষেপ কৰা বজ্ৰ ভগৱান হৰিয়ে ধৰি ল’লে; তেওঁ চক্ৰো নাছাড়িলে, শক্ৰক ক’লে—“স্থিৰ থাক।”
Verse 68
प्रणष्टवज्रं देवेन्द्रं गरुडक्षतवाहनम् सत्यभामाब्रवीद् वीरं पलायनपरायणम्
যাৰ বজ্ৰ নিষ্ফল হৈছিল, গৰুড়-বাহন ক্ষতবিক্ষত, আৰু যি বীৰ হৈও পলায়নত মন দিছিল—সেই দেৱেন্দ্ৰক সত্যভামাই সম্বোধন কৰিলে।
Verse 69
त्रैलोक्येश्वर नो युक्तं शचीभर्तुः पलायनम् पारिजातस्रगाभोगा त्वाम् उपस्थास्यते शची
হে ত্ৰৈলোক্যেশ্বৰ, শচীপতিৰ পলায়ন উচিত নহয়। পাৰিজাতৰ মালা-অলংকাৰৰে বিভূষিতা শচী নিজে আহি তোমাৰ সেৱা কৰিব।
Verse 70
कीदृशं देवराज्यं ते पारिजातस्रगुज्ज्वलाम् अपश्यतो यथा पूर्वं प्रणयाभ्यागतां शचीम्
তোমাৰ দেবৰাজ্য কেনেকুৱা, যে আগৰ দৰে পাৰিজাত-মালাৰে দীপ্ত, প্ৰণয়ত স্বয়ং আহি পোৱা শচীকেও তুমি দেখা নাপাও?
Verse 71
अलं शक्र प्रयातेन न व्रीडां गन्तुम् अर्हसि नीयतां पारिजातो ऽयं देवाः सन्तु गतव्यथाः
যথেষ্ট, হে শক্র, নাযাবা; লাজত যোৱা তোমাৰ উচিত নহয়। এই পাৰিজাত গছ লৈ যোৱা হওক; দেৱসকল ব্যথামুক্ত হওক।
Verse 72
पतिगर्वावलेपेन बहुमानपुरःसरम् न ददर्श गृहायाताम् उपचारेण मां शची
পতি-গৰ্বৰ মদ আৰু আত্মমহত্ত্বৰ অহংকাৰত শচীয়ে মই ঘৰলৈ আহোঁতে লক্ষ্য নকৰিলে; আৰু অতিথিধৰ্ম অনুসাৰে মোক আদৰো নকৰিলে।
Verse 73
स्त्रीत्वाद् अगुरुचित्ताहं स्वभर्तृश्लाघनापरा ततः कृतवती शक्र भवता सह विग्रहम्
স্ত্ৰী হোৱাৰ বাবে মোৰ মন স্থিৰ নাছিল; স্বামীৰ প্ৰশংসাত মগ্ন হৈ, হে শক্ৰ, মই তেতিয়া আপোনাৰ সৈতে বিবাদ জগাই তুলিলোঁ।
Verse 74
तद् अलं पारिजातेन परस्वेन हृतेन नः रूपेण गर्विता सा तु भर्त्रा स्त्री का न गर्विता
সেই পাৰিজাত গছৰ কথা থাক—পৰৰ পৰা চুৰি কৰি আমাৰ বাবে অনা; সি ৰূপৰ গৰ্বত মত্ত, কিন্তু স্বামীৰ আশ্ৰয়ত কোন স্ত্ৰী গৰ্বিত নহয়?
Verse 75
इत्य् उक्तो वै निववृते देवराजस् तया द्विज प्राह चैनाम् अलं चण्डि सखि खेदातिविस्तरैः
এইদৰে কোৱা হ’লে, হে দ্বিজ, দেৱৰাজে বিৰতি ল’লে। আৰু তেওঁ তাইক ক’লে—“যথেষ্ট, চণ্ডী, সখী; এনেকুৱা সীমাহীন খেদ নাবঢ়াবা।”
Verse 76
न चापि सर्गसंहारस्थितिकर्ताखिलस्य यः जितस्य तेन मे व्रीडा जायते विश्वरूपिणा
যিজনে সমগ্ৰ জগতৰ সৃষ্টি, সংহাৰ আৰু স্থিতিৰ কৰ্তা—সেই বিশ্বৰূপী প্ৰভুৱে মোক জয় কৰাতো মোৰ লাজ জন্মায়।
Verse 77
यस्मिञ् जगत् सकलम् एतद् अनादिमध्ये यस्माद् यतश् च न भविष्यति सर्वभूतात् तेनोद्भवप्रलयपालनकारणेन व्रीडा कथं भवति देवि निराकृतस्य
যাৰ ভিতৰত এই সমগ্ৰ জগত অনাদি কালৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত; যাৰ পৰা ই উদ্ভৱ হয়, যাৰ দ্বাৰা ই পালন হয়, আৰু যাৰ ভিতৰতে—সকল ভূতৰ অতীত—ই অৱশেষত নিশ্চয় লীন হয়: সেই উদ্ভৱ-প্ৰলয়- পালন-কাৰণ, নিৰাকাৰ নিৰুপাধি পৰমত, হে দেবী, লাজ কেনেকৈ হ’ব পাৰে?
Verse 78
सकलभुवनसूतिर् मूर्तिर् अस्याणुसूक्ष्मा विदितसकलवेद्यैर् ज्ञायते यस्य नान्यैः तम् अजम् अकृतम् ईशं शाश्वतं स्वेच्छयैनं जगदुपकृतिमर्त्यं को विजेतुं समर्थः
তেওঁৰ দিৱ্য মূৰ্তিৰ পৰাই সকলো লোকৰ জন্ম; তেওঁ অণুতকৈও সূক্ষ্ম, সাধাৰণ দৃষ্টিৰ অগোচৰ। বেদেৰে জানিব পৰা সকলো তত্ত্ব যিসকলে উপলব্ধি কৰিছে, তেওঁলোকেই তেওঁক জানে; আন কেও নহয়। তেওঁ অজ, অকৃত, শাশ্বত ঈশ্বৰ; স্বেচ্ছাই বিচৰণ কৰি জগতৰ মঙ্গলৰ বাবে কৰ্ম কৰে—তেওঁক কোন মর্ত্য জয় কৰিব পাৰে?
Frequently Asked Questions
Māyā is presented as the Lord’s power that produces avidyā and the ‘I–mine’ complex, binding beings in saṁsāra; yet worship aligned with svadharma enables crossing māyā—affirming the Lord as both the ground of bondage (as governor of prakṛti) and the liberator (through grace).
The episode dramatizes aiśvarya-līlā: even the devas cannot oppose the Supreme. The conflict ends not in annihilation but in pacification, showing that divine sovereignty restores order while accommodating cosmic roles—Kṛṣṇa restrains the discus and calms Śakra.
Read Vishnu Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.