Adhyaya 12
इन्द्र-प्रायश्चित्तं, कृष्णाभिषेकः, गोविन्द-नामप्राप्तिः
পৰাশৰে মৈত্ৰেয়ক ক’লে—গোকুল ৰক্ষাৰ ফলত ইন্দ্ৰৰ গৰ্ব দমন হ’ল আৰু তেওঁ ঐৰাৱতত উঠি গোবৰ্ধনত শ্ৰীকৃষ্ণৰ দৰ্শনলৈ আহিল। তেওঁ পৰমেশ্বৰক গোপালৰূপে, বালকসকলৰ মাজত গাই চৰাই থকা অৱস্থাত দেখিলে; গৰুড় অদৃশ্য হৈ হৰিক ছাঁ দিছিল। একান্তত ইন্দ্ৰে অপমান আৰু অহংকাৰৰ বশত ধ্বংসাত্মক ধুমুহা-বৃষ্টি পঠোৱাৰ দোষ স্বীকাৰ কৰি ক’লে যে কৃষ্ণৰ আশ্চৰ্য ৰক্ষণে দেৱকাৰ্য সিদ্ধ হ’ল। ‘গাইৰ প্ৰেৰণাত’ ইন্দ্ৰে কৃষ্ণাভিষেক কৰি গোৱংশৰ মাজত উপেন্দ্ৰ/ইন্দ্ৰ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰি ‘গোবিন্দ’ নাম দিলে; গাইৰ স্বতঃস্ফূর্ত দুধধাৰাই পৃথিৱী সিক্ত কৰিলে—সমৃদ্ধিৰ শুভ লক্ষণ। পাছত ইন্দ্ৰে ভাৰাৱতৰণ প্ৰসঙ্গে অৰ্জুনৰ ৰক্ষা আৰু আগন্তুক মহাযুদ্ধত ভাৰস্বৰূপ শত্রুনিধনৰ ইঙ্গিত দিলে। জনাৰ্দনক আলিঙ্গন কৰি ইন্দ্ৰ স্বৰ্গলৈ উভতি গ’ল, আৰু কৃষ্ণ গোপীসকলৰ দৃষ্টিয়ে পৱিত্ৰ কৰা পথেদি ব্ৰজলৈ ঘূৰি আহিল।
Shlokas
Verse 1
धृते गोवर्धने शैले परित्राते च गोकुले रोचयाम् आस कृष्णस्य दर्शनं पाकशासनः
গোবর্ধন শৈল ধৰি গোকুল ৰক্ষা হোৱাৰ পিছত, পাকশাসন ইন্দ্ৰৰ গৰ্ব দমন হ’ল আৰু সি পৰম ৰক্ষক শ্ৰীকৃষ্ণৰ দৰ্শন ল’বলৈ সংকল্প কৰিলে।
Verse 2
सो ऽधिरुह्य महानागम् ऐरावतम् अमित्रजित् गोवर्धनगिरौ कृष्णं ददर्श त्रिदशेश्वरः
অমিত্ৰজিত্ ত্ৰিদশেশ্বৰ ইন্দ্ৰে মহানাগ ঐৰাৱতত আৰোহণ কৰি গোবৰ্ধনগিৰিলৈ আহি তাত শ্ৰীকৃষ্ণক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 3
चारयन्तं महावीर्यं गाश् च गोपवपुर्धरम् कृत्स्नस्य जगतो गोपं वृतं गोपकुमारकैः
তেওঁলোকে অপাৰ বীৰ্যবানজনক গাই চৰাই থকা দেখিলে—গোপৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি—যি প্ৰকৃততে সমগ্ৰ জগতৰ পালনকৰ্তা, আৰু চাৰিওফালে গোপবালকসকলে ঘেৰিছিল।
Verse 4
गरुडं च ददर्शोच्चैर् अन्तर्धानगतं द्विज कृतच्छायं हरेर् मूर्ध्नि पक्षाभ्यां पक्षिपुंगवम्
আৰু, হে দ্বিজ, তেওঁ গৰুড়কো দেখিলে—উচ্চত, পক্ষীৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—যি অন্তৰ্ধান হৈছিল, তথাপি নিজৰ দুটা পাখিৰে হৰিৰ মূৰ ওপৰত ছাঁ পেলাই আছিল।
Verse 5
अवरुह्य स नागेन्द्राद् एकान्ते मधुसूदनम् शक्रः सस्मितम् आहेदं प्रीतिविस्तारितेक्षणः
হস্তীৰ অধিপতি ঐৰাৱতৰ পৰা নামি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) একান্তত মধুসূদনৰ ওচৰলৈ গ’ল; মৃদু হাঁহি আৰু প্ৰীতি-ভক্তিত বিস্তাৰিত দৃষ্টিৰে তেওঁ এই বাক্য ক’লে।
Verse 6
कृष्ण कृष्ण शृणुष्वेदं यदर्थम् अहम् आगतः त्वत्समीपं महाभाग नैतच् चिन्त्यं त्वयान्यथा
“কৃষ্ণ, কৃষ্ণ—এই কথা শুনা: হে মহাভাগ, যি উদ্দেশ্যে মই তোমাৰ ওচৰলৈ আহিছোঁ, তাক অন্য ধৰণে নাভাবিবা; ভিন্ন অৰ্থ নকৰিবা।”
Verse 7
भारावतारणार्थाय पृथिव्याः पृथिवीतलम् अवतीर्णो ऽखिलाधार त्वम् एव परमेश्वरः
পৃথিৱীৰ ভাৰ লাঘৱ কৰিবলৈ তুমি পৃথিৱীতলত অৱতীৰ্ণ হৈছা; হে অখিলাধাৰ, তুমিয়েই পৰমেশ্বৰ।
Verse 8
महभङ्गविरुद्धेन मया गोकुलनाशकाः समादिष्टा महामेघास् तैश् चैतत् कदनं कृतम्
সেই মহা অপমানৰ প্ৰতিবাদত মই গোকুল-নাশক প্ৰচণ্ড মহামেঘসমূহক আদেশ দিছিলোঁ; তেওঁলোকৰ দ্বাৰাই এই ধ্বংস সংঘটিত হ’ল।
Verse 9
त्रातास् ताश् च त्वया गावः समुत्पाट्य महागिरिम् तेनाहं तोषितो वीर कर्मणात्यद्भुतेन ते
তুমি সেই গাইবোৰক ৰক্ষা কৰিলা; মহাগিৰি উপৰি তুলি তুমি তেওঁলোকৰ আশ্ৰয়দাতা হ’লা। হে বীৰ, তোমাৰ সেই আশ্চৰ্য কৰ্মে মই সম্পূৰ্ণ তুষ্ট।
Verse 10
साधितं कृष्ण देवानाम् अहं मन्ये प्रयोजनम् त्वयायम् अद्रिप्रवरः करेणैकेन यद् धृतः
হে কৃষ্ণ, মই মনো কৰোঁ দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ হ’ল—কাৰণ তুমি এই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতখন একে হাতে ধৰি ৰাখিলা।
Verse 11
गोभिश् च चोदितः कृष्ण त्वत्सकाशम् इहागतः त्वया त्राताभिर् अत्यर्थं युष्मत्सत्कारकारणात्
হে কৃষ্ণ, গাইবোৰৰ প্ৰেৰণা পাই মই ইয়াত তোমাৰ সান্নিধ্যলৈ আহিছোঁ; তুমি তেওঁলোকক অতিশয়ভাৱে ৰক্ষা কৰিলা, সেয়ে তোমাৰ প্ৰতি সন্মান আৰু কৃতজ্ঞতা জনাবলৈ এই আগমন।
Verse 12
स त्वां कृष्णाभिषेक्ष्यामि गवां वाक्यप्रचोदितः उपेन्द्रत्वे गवाम् इन्द्रो गोविन्दस् त्वं भविष्यसि
সেয়ে গাইবোৰৰ বাক্যত প্ৰেৰিত হৈ, হে কৃষ্ণ, মই তোমাৰ অভিষেক কৰিম। গাইবোৰৰ মাজত উপেন্দ্ৰ-পদত তুমি তেওঁলোকৰ ইন্দ্ৰ হ’বা; আৰু ‘গোবিন্দ’ নামে তুমি খ্যাত হ’বা।
Verse 13
अथोपवाह्याद् आदाय घण्टाम् ऐरावताद् गजात् अभिषेकं तया चक्रे पवित्रजलपूर्णया
তাৰ পিছত ঐৰাৱত নামৰ দিৱ্য গজৰ পৰা অনা অভিষেক-ঘণ্টা লৈ, পৱিত্ৰ জলে পূৰ্ণ সেই পাত্ৰে তেওঁ অভিষেক সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 14
क्रियमाणे ऽभिषेके तु गावः कृष्णस्य तत्क्षणात् प्रस्नवोद्भूतदुग्धार्द्रां सद्यश् चक्रुर् वसुंधराम्
কৃষ্ণৰ অভিষেক চলি থাকোঁতেই গাভীবোৰে সেই মুহূর্ততে স্বতঃস্ফূর্তভাৱে দুধ ঝৰালে আৰু তৎক্ষণাৎ তাজা দুধে পৃথিৱী সিক্ত কৰিলে।
Verse 15
अभिषिच्य गवां वाक्याद् देवेन्द्रो वै जनार्दनम् प्रीत्या सप्रश्रयं कृष्णं पुनर् आह शचीपतिः
গাভীৰ কথামতে জনাৰ্দনৰ অভিষেক কৰি, শচীপতি দেৱেন্দ্ৰ আনন্দ আৰু বিনয়েৰে পুনৰ কৃষ্ণক ক’লে।
Verse 16
गवाम् एतत् कृतं वाक्यं तथान्यद् अपि मे शृणु यद् ब्रवीमि महाभाग भारावतरणेच्छया
এইটো গাভীৰ পক্ষৰ পৰা কোৱা কথা; এতিয়া মোৰ পক্ষৰ পৰা আৰু কিছুমান শুনা। হে মহাভাগ, পৃথিৱীৰ ভাৰ নামাবৰ ইচ্ছাৰে মই যি কওঁ, সেয়া শুনা।
Verse 17
ममांशः पुरुषव्याघ्र पृथायां पृथिवीतले अवतीर्णो ऽर्जुनो नाम स रक्ष्यो भवता सदा
হে পুৰুষব্যাঘ্ৰ, পৃথিৱীত পৃথা (কুন্তী)ৰ গৰ্ভত মোৰেই এক অংশ অৰ্জুন নামে অৱতীৰ্ণ হৈছে; সেয়ে তাক তুমি সদায় ৰক্ষা কৰিবা।
Verse 18
भारावतरणे साह्यं स ते वीरः करिष्यति स रक्षणीयो भवता यथात्मा मधुसूदन
পৃথিৱীৰ ভাৰ লাঘৱ কৰাৰ কাৰ্যত সেই বীৰে তোমাক সহায় কৰিব। সেয়ে, হে মধুসূদন, তাক নিজৰ আত্মাৰ দৰে ৰক্ষা কৰা উচিত।
Verse 19
जानामि भारते वंशे जातं पार्थं तवांशकम् तम् अहं पालयिष्यामि यावत् स्थास्यामि भूतले
মই জানো যে ভাৰত বংশত পাৰ্থ জন্মিছে—সেয়া তোমাৰেই অংশ। মই পৃথিৱীত থাকোঁ যেতিয়ালৈ, তেতিয়ালৈ মই তাক পালন আৰু ৰক্ষা কৰিম।
Verse 20
यावन् महीतले शक्र स्थास्याम्य् अहम् अरिंदम न तावद् अर्जुनं कश्चिद् देवेन्द्र युधि जेष्यति
হে শক্ৰ, হে অৰি-দমন! মই পৃথিৱীত থাকোঁ যেতিয়ালৈ, হে দেৱেন্দ্ৰ, তেতিয়ালৈ যুদ্ধত কোনেও অৰ্জুনক জয় কৰিব নোৱাৰে।
Verse 21
कंसो नाम महाबाहुर् दैत्यो ऽरिष्टस् तथापरः केशी कुवलयापीडो नरकाद्यास् तथापरे
কংস নামৰ এজন মহাবাহু আছিল; আৰু দৈত্য অৰিষ্টো আছিল। তদ্ৰূপ কেশী, কুৱলয়াপীড়, নৰক আদি আন বহুজনো আছিল।
Verse 22
हतेष्व् एतेषु देवेन्द्र भविष्यति महाहवः तत्र विद्धि सहस्राक्ष भारावतरणं कृतम्
এতিয়া এইসকল নিহত হ’লে, হে দেৱেন্দ্ৰ, এক মহাযুদ্ধ হ’ব। হে সহস্ৰাক্ষ, জানিবা—সেই সংঘাততেই পৃথিৱীৰ ভাৰ অৱতৰণ সম্পন্ন হ’ব।
Verse 23
स त्वं गच्छ न संतापं पुत्रार्थे कर्तुम् अर्हसि नार्जुनस्य रिपुः कश्चिन् ममाग्रे प्रभविष्यति
সেয়ে তুমি যোৱা; পুত্ৰৰ কাৰণে শোক কৰা তোমাৰ উচিত নহয়। মোৰ সন্মুখত অৰ্জুনৰ কোনো শত্রুৱে কেতিয়াও প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিব নোৱাৰে।
Verse 24
अर्जुनार्थे त्व् अहं सर्वान् युधिष्ठिरपुरोगमान् निवृत्ते भारते युद्धे कुन्त्यै दास्याम्य् अविक्षतान्
কিন্তু অৰ্জুনৰ কাৰণে, ভাৰতসকলৰ যুদ্ধ শেষ হ’লে, যুধিষ্ঠিৰক আগত ৰাখি তেওঁলোক সকলোকে অক্ষত অৱস্থাত পুনৰ কুন্তীক দিম।
Verse 25
इत्य् उक्तः संपरिष्वज्य देवराजो जनार्दनम् आरुह्यैरावतं नागं पुनर् एव दिवं ययौ
এনেদৰে কোৱা হ’লে দেৱৰাজে জনাৰ্দনক আলিঙ্গন কৰিলে; তাৰপাছত ঐৰাৱত গজত আৰোহণ কৰি পুনৰ স্বৰ্গলৈ গ’ল।
Verse 26
कृष्णो ऽपि सहितो गोभिर् गोपालैश् च पुनर् व्रजम् आजगामाथ गोपीनां दृष्टिपूतेन वर्त्मना
কৃষ্ণো গাই আৰু গোপালসকলৰ সৈতে পুনৰ ব্ৰজলৈ আহিল; গোপীসকলৰ প্ৰেমভৰা দৃষ্টিয়ে পবিত্ৰ কৰা সেই পথেদি তেওঁ আগবাঢ়িল।
Frequently Asked Questions
Because Kṛṣṇa is consecrated as the ‘Indra among cows’ (Upendra/Go-indra), signifying His lordship as protector and giver of well-being to cattle and, by extension, to the world sustained through them.
It functions as a śakuna (auspicious sign) of spontaneous abundance and fertility under the Lord’s rightful sovereignty—dharma aligned with Bhagavān yields prosperity without coercion.
Indra’s speech links Kṛṣṇa’s Vraja līlā to the avatāra’s macro-mission: the removal of burdensome forces from Earth and the unfolding of the great war, with key allies like Arjuna to be protected for that purpose.