Adhyaya 11
Amsha 5 - Krishna AvataraAdhyaya 1125 Verses

Adhyaya 11

इन्द्रक्रोधः, संवर्तक-वर्षणम्, गोवर्धनधारण-लीला

পৰাশৰে মৈত্ৰেয়ক ক’লে—বাধা পোৱা বুলি ক্ৰুদ্ধ ইন্দ্ৰই সংৱৰ্তক মেঘদলক তৎক্ষণাৎ আদেশ দিলে। ব্ৰজজীৱনৰ আধাৰ গোধনক লক্ষ্য কৰি ভয়ংকৰ বতাহ-বৰষুণ নামিল; জগত অন্ধকাৰ হ’ল, দিশ-ভূমি-আকাশ এক জলপ্ৰলয় যেন লাগিল; বিজুলী-গর্জনে ধ্বংস বাঢ়িল আৰু গাই-বাছুৰে ভীষণ কষ্ট পালে। গোকুল ডুবি যোৱা দেখি হৰিয়ে মহেন্দ্ৰৰ অহংকাৰজনিত আক্রমণৰ পৰা সমগ্ৰ বসতি ৰক্ষা কৰাৰ সংকল্প কৰিলে। শ্ৰীকৃষ্ণই গোবৰ্ধন উপৰি এক হাতে মহাছত্ৰৰ দৰে ধৰি, গোপ-গোপীক গাড়ী আৰু পশুধনসহ তাৰ তলত আশ্ৰয় ল’বলৈ ক’লে। সাত ৰাতি মেঘ বৰষিলেও কৃষ্ণ অচল থাকিল; ব্ৰজবাসীয়ে তেওঁৰ স্তৱ কৰিলে। শেষত ইন্দ্ৰৰ প্ৰতিজ্ঞা বিফল হ’ল; সি মেঘ আঁতৰালে, আকাশ পৰিষ্কাৰ হ’ল; কৃষ্ণই পৰ্বত যথাস্থানে থৈ সকলো সুৰক্ষিতভাৱে ঘূৰি আহিল।

Shlokas

Verse 1

महे प्रतिहते शक्रो मैत्रेयातिरुषान्वितः संवर्तकं नाम गणं तोयदानाम् अथाब्रवीत्

যেতিয়া সেই মহান (ইন্দ্ৰ) প্ৰতিহত হ’ল, হে মৈত্ৰেয়, ক্ৰোধে দগ্ধ শক্ৰে ‘সংৱৰ্তক’ নামৰ জলবৰ্ষক মেঘগণক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 2

भो भो मेघा निशम्यैतद् वचनं वदतो मम आज्ञानन्तरम् एवाशु क्रियताम् अविचारितम्

“হে মেঘসকল, হে মেঘসকল! মোৰ এই বাক্য শুনা; মোৰ আজ্ঞা তৎক্ষণাৎ, কোনো বিচাৰ নকৰাকৈ, সম্পন্ন কৰা।”

Verse 3

नन्दगोपः सुदुर्बुद्धिर् गोपैर् अन्यैः सहायवान् कृष्णाश्रयबलाध्मातो महभङ्गम् अचीकरत्

নন্দ গোপ বিভ্ৰান্ত বুদ্ধিৰে, আন গোপসকলৰ সহায় লৈ আৰু শ্ৰীকৃষ্ণৰ আশ্ৰয়-বলত গৰ্বিত হৈ, মহা উপদ্ৰৱ ঘটাবলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 4

आजीवो यः परस् तेषां गोपत्वस्य च कारणम् ता गावो वृष्टिपातेन पीड्यन्तां वचनान् मम

যি তেওঁলোকৰ পৰম জীৱিকা আৰু গোপত্বৰ কাৰণ—মোৰ আদেশ অনুসাৰে সেই গাইবোৰক ধাৰাসাৰ বৰষুণৰ আঘাতে পীড়িত কৰা হওক।

Verse 5

अहम् अप्य् अद्रिशृङ्गाभं तुङ्गम् आरुह्य वारणम् साहाय्यं वः करिष्यामि वाय्वम्बूत्सर्गयोजितम्

ময়ো পৰ্বতশৃংগসম উঁচা হাতীত আৰোহণ কৰি, বায়ু আৰু জল মুক্ত কৰাৰ ভয়ংকৰ কৰ্মত যুক্ত হৈ, তোমালোকক সহায় কৰিম।

Verse 6

इत्य् आज्ञप्ताः सुरेन्द्रेण मुमुचुस् ते बलाहकाः वातवर्षं महाभीमम् अभावाय गवां द्विज

সুৰেন্দ্ৰৰ আদেশত, হে দ্বিজ, সেই বৰষুণ-বাহক মেঘসকলে গাইবোৰৰ বিনাশৰ বাবে মহাভয়ংকৰ বতাহ-বৰষুণৰ ঝড় মুকলি কৰিলে।

Verse 7

ततः क्षणेन धरणी ककुभो ऽम्बरम् एव च एकं धारामहासारपूरणेनाभवन् मुने

তাৰ পাছত, হে মুনি, এক ক্ষণতে পৃথিৱী, দিশাসমূহ আৰু আকাশ—সকলো এক হৈ গ’ল; সেই মহাধাৰাৰ প্ৰচণ্ড প্লাৱনে সকলো ঠাই ভৰি অবিচ্ছিন্ন হ’ল।

Verse 8

विद्युल्लताकषाघातत्रस्तैर् इव घनैर् घनम् नादापूरितदिक्चक्रैर् धारासारम् अपात्यत

বিদ্যুৎলতাৰ চাবুক-সদৃশ আঘাতত যেন ভীত হৈ, গর্জনে দিশাচক্ৰ পূৰ্ণ কৰি ঘন মেঘে অবিৰাম বৰষুণৰ ধাৰা ঢালি দিলে।

Verse 9

अन्धकारीकृते लोके वर्षद्भिर् अनिशं घनैः अधश् चोर्ध्वं च तिर्यक् च जगद् आप्यम् इवाभवत्

জগত অন্ধকাৰত ঢাক খাই গ’ল; ঘন মেঘে অনিশং বৰষুণ ঢালি থাকিল; তলত, ওপৰত আৰু চাৰিওফালে—সকলো যেন একেটা জলবিস্তাৰ হৈ পৰিল।

Verse 10

गावस् तु तेन पतता वर्षवातेन वेगिना धूताः प्राणाञ् जहुः सन्नत्रिकसक्थिशिरोधराः

সেই বেগৱান বৰষুণ-বতাহৰ আঘাতত গাইবোৰ তীব্ৰভাৱে কঁপাই দিয়া হ’ল; সিহঁতে প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে—ডিঙি, উৰু আৰু মূৰ মচকি-ভাঙি বিকৃত হ’ল।

Verse 11

क्रोडेन वत्सान् आक्रम्य तस्थुर् अन्या महामुने गावो विवत्साश् च कृता वारिपूरेण चापराः

হে মহামুনি, কিছুমান গাইয়ে নিজৰ কোল/পাশেৰে বাছুৰক চেপি ধৰি থিয় হৈ থাকিল; কিছুমান বাছুৰহীন হ’ল; আৰু কিছুমান পানীৰ ভৰ্তিৰে আচ্ছন্ন হ’ল।

Verse 12

वत्साश् च दीनवदना पवनाकम्पिकन्धराः त्राहि त्राहीत्य् अल्पशब्दाः कृष्णम् ऊचुर् इवार्तकाः

বাছুৰবোৰো—দীন মুখ, বতাহত কঁপা ডিঙি—অতি ক্ষীণ স্বৰে ‘ত্রাহি, ত্রাহি’ বুলি, যেন আৰত হৈ, শ্ৰীকৃষ্ণক শৰণ বিচাৰি ক’লে।

Verse 13

ततस् तद् गोकुलं सर्वं गोगोपीगोपसंकुलम् अतीवार्तं हरिर् दृष्ट्वा मैत्रेयाचिन्तयत् तदा

তেতিয়া হৰিয়ে সেই সমগ্ৰ গোকুল—গাই, গোপী আৰু গোপেৰে ভৰপূৰ—অতিশয় ব্যাকুল দেখি, হে মৈত্ৰেয়, সেই মুহূৰ্ততে চিন্তা কৰিলে।

Verse 14

एतत् कृतं महेन्द्रेण महभङ्गविरोधिना तद् एतद् अखिलं गोष्ठं त्रातव्यम् अधुना मया

এই কাম মহেন্দ্ৰই কৰিছে—নিজৰ অহংকাৰ ভাঙি যোৱাটো সহ্য নকৰাৰ বাবে। সেয়ে এতিয়া এই সমগ্ৰ গোষ্ঠক মই ৰক্ষা কৰিব লাগিব।

Verse 15

इमम् अद्रिम् अहं धैर्याद् उत्पाट्योरुशिलाघनम् धारयिष्यामि गोष्ठस्य पृथुच्छत्रम् इवोपरि

ধৈৰ্যৰে মই এই পৰ্বতখন—ডাঙৰ শিলাৰে গধুৰ—উপৰি তুলি গোষ্ঠৰ ওপৰত প্ৰশস্ত ছাতাৰ দৰে ধাৰণ কৰিম।

Verse 16

इति कृत्वा मतिं कृष्णो गोवर्धनमहीधरम् उत्पाट्यैककरेणैव धारयाम् आस लीलया

এনেদৰে সিদ্ধান্ত কৰি কৃষ্ণই গোবৰ্ধন পৰ্বতখন উপৰি তুলি, কেৱল এটা হাতেই ওপৰত ধাৰণ কৰিলে—লীলামাত্ৰে।

Verse 17

गोपांश् चाह जगन्नाथः समुत्पाटितभूधरः विशध्वम् अत्र सहिताः कृतं वर्षनिवारणम्

তেতিয়া পৰ্বত তুলি ধৰা জগন্নাথে গোপসকলক ক’লে: “তোমালোক সকলোৱে একেলগে ইয়াত ভিতৰলৈ সোমোৱা; বৰষুণ ৰোধ কৰা হ’ল।”

Verse 18

सुनिवातेषु देशेषु यथाजोषम् इहास्यताम् प्रविश्यतां न भेतव्यं गिरिपातस्य निर्भयैः

য’ত তীব্ৰ বতাহ নালাগে, তেনে ঠাইত যথাযথভাৱে ইয়াতে শিবিৰ পাতক। নিৰ্ভয়ে ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰা; নিৰ্ভয় লোকৰ বাবে পাহাৰৰ ঢাল খহিলেও ভয় নাই।

Verse 19

इत्य् उक्तास् तेन ते गोपा विविशुर् गोधनैः सह शकटारोपितैर् भाण्डैर् गोप्यश् चासारपीडिताः

তেওঁৰ কথামতে গোপসকলে গোধনসহ আশ্ৰয়স্থলত প্ৰৱেশ কৰিলে, আৰু গাড়ীত তোলা সামগ্ৰীও লগত নিলে। ধাৰাসাৰ বৰষুণে পীড়িত গোপীসকলেও ভিতৰলৈ গ’ল।

Verse 20

कृष्णो ऽपि तं दधारैव शैलम् अत्यन्तनिश्चलम् व्रजौकोवासिभिर् हर्षविस्मिताक्षैर् निरीक्षितः

কৃষ্ণেও সেই পৰ্বতখন একেবাৰে অচলভাৱে ধৰি ৰাখিলে; ব্ৰজবাসীয়ে আনন্দ আৰু বিস্ময়ে বিস্তাৰিত চকুৰে তেওঁক চাই থাকিল।

Verse 21

गोपगोपीजनैर् हृष्टैः प्रीतिविस्तारितेक्षणैः संस्तूयमानचरितः कृष्णः शैलम् अधारयत्

হৰ্ষিত গোপ-গোপীসকলে প্ৰেমে বিস্তাৰিত চকুৰে তেওঁক চাই তেওঁৰ লীলাচৰিত্ৰৰ স্তৱ গাই থাকিল; আৰু কৃষ্ণে পৰ্বতখন ধৰি ৰাখিলে।

Verse 22

सप्तरात्रं महामेघा ववर्षुर् नन्दगोकुले इन्द्रेण चोदिता विप्र गोपानां नाशकारिणः

হে বিপ্ৰ! ইন্দ্ৰৰ প্ৰেৰণা মতে মহামেঘে নন্দগোকুলত সাত ৰাতি ধৰি বৰষুণ ঢালিলে, গোপসকলৰ বিনাশৰ উদ্দেশ্যে।

Verse 23

ततो धृते महाशैले परित्राते च गोकुले मिथ्याप्रतिज्ञो बलभिद् वारयाम् आस तान् घनान्

তেতিয়া মহাশৈল ধৰি গোকুল ৰক্ষা হ’ল; বলভিদ্ ইন্দ্ৰৰ প্ৰতিজ্ঞা মিছা প্ৰমাণিত হৈ সি সেই ঘন মেঘসমূহ আঁতৰাই দিলে।

Verse 24

व्यभ्रे नभसि देवेन्द्रे वितथात्मवचस्य् अथ निष्क्रम्य गोकुलं हृष्टं स्वस्थानं पुनर् आगमत्

আকাশ মেঘমুক্ত হ’ল আৰু দেৱেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰৰ গৰ্বিত সংকল্প ব্যৰ্থ হ’ল; তেতিয়া পৰম ৰক্ষক শ্ৰীকৃষ্ণে হৃষ্ট গোকুলবাসীক বাহিৰলৈ উলিয়াই আনিলে, আৰু তেওঁলোকে পুনৰ নিজৰ বাসস্থানলৈ ঘূৰি গ’ল।

Verse 25

मुमोच कृष्णो ऽपि तदा गोवर्धनमहाचलम् स्वस्थाने विस्मितमुखैर् दृष्टस् तैस् तु व्रजौकसैः

তেতিয়া শ্ৰীকৃষ্ণেও গোবৰ্ধন মহাপৰ্বতখন এৰি দি তাক নিজৰ স্থানত স্থাপন কৰিলে; ব্ৰজবাসীসকল বিস্মিত মুখেৰে তেওঁক চাই থাকিল।

Frequently Asked Questions

It demonstrates that deva-power is contingent and can be checked by the Supreme Lord; cosmic administration does not outrank Bhagavān’s protective grace toward devotees.

The text stresses līlā (effortless divine play) to mark Kṛṣṇa’s supremacy and to show that protection flows from His inherent sovereignty, not from strained exertion.

Parāśara guides Maitreya to read the episode not as mere marvel but as instruction: pride leads to disorder, while refuge in Viṣṇu yields preservation and restored clarity (the clearing sky).