Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Śrāddha’s Cosmic Reach and Kāla-Nirṇaya (Sacred Timings): Amāvāsyā, Nakṣatra-Yoga, Tīrtha, and Minimum Offerings

पानीयम् अप्य् अत्र तिलैर् विमिश्रं दद्यात् पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं रहस्यम् एतत् पितरो वदन्ति

pānīyam apy atra tilair vimiśraṃ dadyāt pitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāḥ sahasraṃ rahasyam etat pitaro vadanti

ইয়াত তিল মিহলি পানীও যদি শুদ্ধ মনোভাৱে পিতৃসকললৈ দান কৰা হয়, তেন্তে সেয়াই সম্পূৰ্ণ শ্রাদ্ধ হয়। সেই কৰ্মে সহস্ৰ বছৰৰ শ্রাদ্ধ সম্পন্ন হোৱা বুলি পিতৃসকলেই কয়—এইটো তেওঁলোকৰ গূঢ় উপদেশ।

पानीयम्water (drinkable water)
पानीयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपानीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; द्रव्यवाचक-संज्ञा
अपिalso/even
अपि:
Sambandha/Modifier (सम्बन्ध/विशेषणभाव)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अर्थः—‘also/even’
अत्रhere/in this context
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
तिलैःwith sesame seeds
तिलैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
विमिश्रम्mixed
विमिश्रम्:
Karma-viśeṣaṇa (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-√मिश्र् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय) → विमिश्र (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘पानीयम्’ इति विशेषणम्
दद्यात्should give
दद्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√दा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
पितृभ्यःto the ancestors
पितृभ्यः:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), बहुवचन
प्रयतःdisciplined/purified
प्रयतः:
Karta-viśeṣaṇa (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रयत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘मनुष्यः’ इति विशेषणम्; अर्थः—शुचिः/संयतः
मनुष्यःa man/person
मनुष्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कृतम्performed/done
कृतम्:
Karma-viśeṣaṇa (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु) + त (कृत् प्रत्यय) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘श्राद्धम्’ इति विशेषणम्
तेनby that/thereby
तेन:
Karana/Hetu (Instrument/Cause/करण-हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
समाःyears
समाः:
Karma (Measure/extent as object/कर्म)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (समाः = ‘years’), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
Viśeṣaṇa (Quantifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक
रहस्यम्a secret
रहस्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरहस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karma-viśeṣaṇa (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम; ‘रहस्यम्’ इति विशेषणम्
पितरःthe ancestors
पितरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
वदन्तिsay/declare
वदन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya)

Speaker: Parasara

Topic: Śrāddha and the most efficacious modes/times of offering to Pitṛs

Teaching: Ethical

Quality: authoritative

Concept: Even a simple offering like water, when given with purity and prescribed substances (tila) to the Pitṛs, becomes fully efficacious śrāddha by the power of right intention and rule.

Vedantic Theme: Dharma

Application: Perform ancestral remembrance/charity with sincerity and cleanliness even when resources are minimal, following simple scriptural procedure.

Vishishtadvaita: Ritual duty (dharma) is meaningful as an act offered within Bhagavān’s ordered cosmos, where intention and śāstra-guided action bear real fruit.

Bhakti Type: Shanta

P
Pitrs (ancestors)
S
Shraddha

FAQs

This verse teaches that even a simple offering of water with sesame, made with purity and intent, is accepted by the Pitṛs as a powerful śrāddha act.

He emphasizes inner discipline (prayata) and the prescribed substance (tila with water), stating—on the authority of the Pitṛs—that the merit can equal a thousand years of śrāddha.

Within the Vishnu Purana’s dharma framework, śrāddha supports cosmic and familial order under Vishnu’s sovereignty, where rightful rites and intention align personal duty with universal maintenance.