Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

प्रचेतसां तपः तथा विष्णु-स्तुतिः

The Pracetases’ Ocean Tapas and Hymn to Vishnu

यस्याहः प्रथमं रूपम् अरूपस्य ततो निशा संध्या च परमेशस्य तस्मै कालात्मने नमः

yasyāhaḥ prathamaṃ rūpam arūpasya tato niśā saṃdhyā ca parameśasya tasmai kālātmane namaḥ

যি স্বৰূপে নিৰাকাৰ, তথাপি প্ৰথমে ‘দিন’ ৰূপে, তাৰ পিছত ‘ৰাতি’ আৰু পবিত্ৰ সন্ধ্যাসন্ধিত প্ৰকাশ পায়; সেই পৰমেশ্বৰ কালাত্মাক প্ৰণাম।

yasyaof whom/whose
yasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (Masculine/Neuter) — सर्वनाम-रूपम्
ahaḥday
ahaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootahar (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
prathamamfirst
prathamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootprathama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular) — विशेषणम्
rūpamform
rūpam:
Pradhana (Predicate nominative/विशेष्य-रूपेण)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
arūpasyaof the formless one
arūpasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roota-rūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
tataḥthen/thereafter
tataḥ:
Adhikarana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्ययम् — अव्यय-प्रकारः: अव्यय-क्रियाविशेषणम् (adverb)
niśānight
niśā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootniśā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
saṃdhyātwilight
saṃdhyā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃdhyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
caand
ca:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्ययम् — समुच्चयबोधक-निपातः (conjunction)
parameśasyaof the Supreme Lord
parameśasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootparameśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
tasmaito him
tasmai:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (Dative/4th), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine) — सर्वनाम-रूपम्
kālātmaneto the one whose self is Time
kālātmane:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootkāla-ātman (प्रातिपदिक: kāla + ātman)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), चतुर्थी (Dative/4th), एकवचन (Singular) — षष्ठी-तत्पुरुषः (kālasya ātmā)
namaḥsalutation
namaḥ:
Prayojana (Salutation/नमस्कार)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रायम् (indeclinable usage) — नमस्कारार्थक-निपातः (salutatory particle)

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya)

V
Vishnu
K
Kala (Time)

FAQs

This verse presents Time as divine—Kāla is not merely a measure but the very manifestation of the Supreme Lord, structuring reality as day, night, and twilight.

Parāśara indicates that the formless Supreme is known through functional manifestations—here, the cosmic rhythms of day, night, and sandhyā reveal His governance without limiting His transcendence.

Vishnu is affirmed as Paramēśvara whose sovereignty includes Time itself—supporting a Vaishnava view where the Supreme both transcends form and pervades the world through ordered cosmic powers.