Vamana Purana — Vishnu's Sleep (Ashunya-Shayana), Shloka 62

The Caturmasya Observances and the Rite of Vishnu’s Sleep (Aśūnya-Śayana) and Shiva’s Monthly Vows

Devanagari script

दक्षिणां श्वेतवृषभं धेनुं च कपिलां शुभाम् कनकं रक्कवसनं प्रदद्याद् ब्राह्मणाय हि गङ्गाधरेति जप्तव्यं नाम शंभोश्च पण्डितैः

Transliteration

dakṣiṇāṃ śvetavṛṣabhaṃ dhenuṃ ca kapilāṃ śubhām kanakaṃ rakkavasanaṃ pradadyād brāhmaṇāya hi gaṅgādhareti japtavyaṃ nāma śaṃbhośca paṇḍitaiḥ

Translation

দক্ষিণা হিচাপে শ্বেত বৃষভ, শুভ কপিলা ধেনু, সোণ আৰু ৰঙা বস্ত্ৰ ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব। পণ্ডিতসকলে শম্ভুৰ নাম “গঙ্গাধৰ” বুলি জপ কৰিব।

Word by Word

• दक्षिणाम्: a gift / fee (dakṣiṇā)
• दक्षिणाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• श्वेत-वृषभम्: a white bull
• श्वेत-वृषभम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक) + वृषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Masculine, Accusative, Singular); कर्मधारयः (श्वेतः वृषभः)

• धेनुम्: a cow
• धेनुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• कपिलाम्: tawny (brown)
• कपिलाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कपिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Feminine, Accusative, Singular)

• कनकम्: gold
• कनकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कनक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Accusative, Singular)

• रक्त-वसनम्: a red garment
• रक्त-वसनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + वसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम् (Neuter, Accusative, Singular); कर्मधारयः (रक्तं वसनम्)

• प्रदद्यात्: should give
• प्रदद्यात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ब्राह्मणाय: to a Brahmin
• ब्राह्मणाय: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे चतुर्थी एकवचनम् (Masculine, Dative, Singular)

• हि: indeed
• हि: Sambandha/Avadhāraṇa (सम्बन्ध/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (emphatic particle)

• गङ्गाधर: O Gaṅgā-bearer (Śiva)
• गङ्गाधर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + धर (कृदन्त-प्रातिपदिक, √धृ)
• Form: सम्बोधन-एकवचनम् (Vocative, Singular), पुंलिङ्ग; तत्पुरुषः (गङ्गां धरति)

• इति: thus
• इति: Vākyasaṃbandha (वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-चिह्नम् (quotative particle)

• जप्तव्यम्: to be recited / should be chanted
• जप्तव्यम्: Vidhi (विधि)
• Type: Verb
• Root: √जप् (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (gerundive/obligative); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neuter Nom/Acc Sg)

• नाम: name
• नाम: Karma/Viśeṣya (कर्म/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (Neuter Nom/Acc Sg)

• शंभोः: of Śambhu (Śiva)
• शंभोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शंभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (Masculine, Genitive, Singular)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• पण्डितैः: by the learned
• पण्डितैः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पण्डित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया बहुवचनम् (Masculine, Instrumental, Plural)

Speakers

• Not explicitly indicated in the provided excerpt (likely within the Pulastya–Nārada dialogue frame typical of the Purāṇa).

Primary Deities

• Shiva

Key Themes

• Vrata/Rituals
• Dāna (charity)
• Mantra/Japa
• Śaiva devotion
• Merit (puṇya) and ritual efficacy

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual observance is completed by generosity: dakṣiṇā and dāna are presented not as mere transaction but as ethical completion of worship—supporting learned custodians of dharma and cultivating non-attachment through giving.

How does this fit the Pancalakshana?

This passage aligns best with ācāra/dharma instruction and vrata-vidhi within Purāṇic discourse; it is not primarily sarga/pratisarga but belongs to normative teaching often embedded alongside vaṃśānucarita and tīrtha narratives.

What is the symbolic significance?

The gifts encode auspiciousness and ritual completeness: the bull/cow signify dharma and prosperity, gold signifies enduring merit, red garments suggest auspicious śakti/maṅgala; japa of “Gaṅgādhara” invokes Śiva as the purifier who bears the sacred river—linking inner purification with outward charity.