Adhyaya 3

অধ্যায় ৩ নাৰদৰ স্তৱ আৰু প্ৰশ্নেৰে তত্ত্বসংলাপ আৰম্ভ হয়—যদি বেদ‑পুৰাণে বাসুদেৱক নিত্য স্ৰষ্টা‑নিয়ন্তা বুলি গায় আৰু সকলো বৰ্ণ‑আশ্ৰমে নানা ৰূপে তেওঁক পূজা কৰে, তেন্তে বাসুদেৱে নিজে পিতা বা দেৱতা ৰূপে কাক উপাসনা কৰে? শ্ৰীনাৰায়ণ কয়, এই শিক্ষা সূক্ষ্ম; উপনিষদীয় ভাবত পৰম ব্ৰহ্মক ‘সত্য‑জ্ঞান‑অনন্ত’, ত্ৰিগুণাতীত বুলি স্থিৰ কৰি, সেই এক দিৱ্য পুৰুষকেই মহাপুৰুষ/বাসুদেৱ/নাৰায়ণ/বিষ্ণু/কৃষ্ণ নামে একে পৰম তত্ত্ব বুলি প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ লোক‑মৰ্যাদা বুজাই কয়—দৈৱ আৰু পিতৃকৰ্ম কৰণীয়, কিন্তু সিহঁতৰ অন্তিম সমৰ্পণো সৰ্বাত্মা সেই এক প্ৰভুলৈ হ’ব লাগে। তাৰ পিছত বৈদিক কৰ্মক প্ৰবৃত্তি আৰু নিবৃত্তি বুলি দুটা ভাগত দেখুৱায়। প্ৰবৃত্তিত বিবাহ, ধৰ্ম্য ধনাৰ্জন, কাম্য যজ্ঞ, লোকহিত কাৰ্য আদি; ফল স্বৰ্গাদি সীমিত, পুণ্যক্ষয় হ’লে পুনৰ পৃথিৱীত আগমন। নিবৃত্তিত সন্ন্যাস, সংযম, তপ, আৰু ব্ৰহ্ম‑যোগ‑জ্ঞান‑জপ আদি উচ্চ যজ্ঞ; ইয়াৰে ত্ৰিলোকাতীত উচ্চ লোক লাভ হয়, তথাপি প্ৰলয়ত সেয়াও লয় পায়। মুখ্য সিদ্ধান্ত—গুণাধীন কৰ্মো যদি ‘বিষ্ণু‑সম্বন্ধ’ত, অৰ্থাৎ ভগৱানলৈ অৰ্পণ কৰি কৰা হয়, তেন্তে সি নিৰ্গুণ হৈ অক্ষয় ফল দিয়ে আৰু শেষত ভগৱদ্ধামলৈ নিয়ে। প্ৰবৃত্তিৰ উদাহৰণ প্ৰজাপতি, দেৱতা, ঋষি; নিবৃত্তিৰ উদাহৰণ সনকাদি আৰু নৈষ্ঠিক মুনি—সকলোয়ে নিজ নিজ পথত সেই এক প্ৰভুকেই আৰাধনা কৰে। শেষত ভগৱানৰ সৌলভ্য কোৱা হয়—ভক্তিৰে কৰা সৰু কৰ্মো মহৎ আৰু স্থায়ী ফল দিয়ে; একান্ত ভক্তে দিৱ্য সেৱা পায়, আৰু তেওঁৰ সৈতে সত্য সম্বন্ধে সংসাৰবন্ধন ৰোধ কৰি কৰ্মযোগ‑জ্ঞানযোগত সফলতা দিয়ে।