Adhyaya 23

এই অধ্যায়ত শ্ৰীনাৰায়ণে তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ আশ্ৰম—বানপ্ৰস্থ আৰু সন্ন্যাস/যতি—ধৰ্মৰ বিধান নিৰ্ণয় কৰে। বানপ্ৰস্থক তৃতীয় জীৱন-অৱস্থা বুলি স্থিৰ কৰি প্ৰৱেশ-নিয়ম কোৱা হৈছে: পত্নী আধ্যাত্মিকভাৱে অনুকূল হ’লে সৈতে যাব পাৰে; নচেৎ তেওঁৰ পালন-পোষণ আৰু ৰক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰি বনবাস গ্ৰহণ কৰিব লাগে। তাৰ পাছত বনবাসীৰ তপস্যা আৰু জীৱনযাপন—নিৰ্ভয়তা আৰু সতৰ্কতা, সৰল আশ্ৰয়, ঋতুচৰ্যা (গ্ৰীষ্মত তাপ-তপ, শীতত শীত-সহন, বৰ্ষাত নিয়মিত আচৰণ), বাকল/চৰ্ম/পাতৰ বস্ত্ৰ, বনজ ফল-মূল আৰু ঋষিধান্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা, আহাৰ সংগ্ৰহ-ৰান্ধনিৰ সময়-নিয়ম, আৰু প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈ চাষৰ অন্ন বর্জনৰ কথা বিস্তাৰে কোৱা হৈছে। দণ্ড-কমান্ডলু আৰু অগ্নিহোত্ৰ সামগ্ৰী সংৰক্ষণ, অল্প শৃংগাৰ, ভূমিশয়ন, আৰু দেশ-কাল-শৰীৰবল অনুসাৰে তপস্যা সাজি লোৱাৰ নিৰ্দেশো আছে। বানপ্ৰস্থৰ চাৰিটা প্ৰকাৰ—ফেনপ, ঔদুম্বৰ, বালখিল্য, বৈখানস—আৰু কিমান দিনৰ পাছত সন্ন্যাস ল’ব লাগে তাৰ বিকল্প দিয়া হৈছে; তীব্ৰ বৈৰাগ্য থাকিলে তৎক্ষণাৎ সন্ন্যাসৰ অনুমতিও আছে। তাৰ পাছত যতি-ধৰ্মত অল্প বস্ত্ৰ, নিয়ত ভিক্ষাচৰণ, ৰসাসক্তি ত্যাগ, শুচিতা-নিয়ম, নিত্য বিষ্ণুপূজা, দ্বাদশাক্ষৰ/অষ্টাক্ষৰ মন্ত্ৰজপ, মিথ্যা বাক্য আৰু জীৱিকাৰ বাবে কাহিনী-কথন বর্জন, বন্ধন-মোক্ষ বিষয়ক শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন, অপৰিগ্ৰহ (মঠকো সম্পত্তি নধৰা), আৰু অহংকাৰ-মমতা ত্যাগ বৰ্ণিত। নাৰীসংগ, ধন, অলংকাৰ, সুগন্ধ আৰু ইন্দ্ৰিয়লোভৰ পৰা কঠোৰ সাৱধানতা দি কাম, লোভ, ৰসাস্বাদ, স্নেহ, মান, ক্ৰোধ—এই ছয় দোষক সংসাৰ-জনক বুলি ত্যাজ্য কোৱা হৈছে। শেষত ঘোষণা কৰা হৈছে—ভক্তিভাৱে শ্ৰীবিষ্ণুৰ প্ৰতি এই বিধান পালন কৰোঁতাই দেহান্তে বিষ্ণুলোক লাভ কৰে।