Adhyaya 9

অগস্ত্য মুনিয়ে অযোধ্যা-অঞ্চলৰ তীৰ্থসমূহৰ ক্ৰম আৰু সিহঁতৰ আচাৰ-বিধি বৰ্ণনা কৰে। অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে জটাকুণ্ডৰ ওচৰত অগ্নেয় দিশত অৱস্থিত গয়াকূপক শ্ৰাদ্ধৰ মহাফলদায়ক স্থান বুলি কোৱা হৈছে—তাত স্নান, যথাশক্তি দান আৰু পিণ্ডদানসহ শ্ৰাদ্ধ (তিল আৰু পায়সৰে, অথবা বিকল্প হিচাপে পিণ্যাকা আৰু গুড় আদি) কৰিলে পিতৃসকল তৃপ্ত হয় আৰু দেবতাসকলো প্ৰসন্ন হয়; পিতৃসকলৰ বিষ্ণুলোক-প্ৰাপ্তি ফলশ্ৰুতি ৰূপে উল্লেখিত। অমাৱস্যা যদি সোমবাৰৰ সৈতে যুক্ত হয় তেন্তে ‘অনন্ত’ ফল, আৰু সোমবাৰে তাত কৰা শ্ৰাদ্ধ দীৰ্ঘস্থায়ী ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পাছত পূব দিশৰ পিশাচমোচন তীৰ্থ—স্নান-দান-শ্ৰাদ্ধে পিশাচদোষ নিবারণ/শমন হয়; মাৰ্গশীৰ্ষ শুক্ল চতুৰ্দশীৰ বিশেষ ব্ৰত উল্লেখ আছে। ওচৰৰ মানসতীৰ্থ মন-দেহ-ৱাক্‌দোষ শোধনকাৰী; প্ৰৌষ্ঠপদী কালত, বিশেষকৈ পূৰ্ণিমাত, যাত্ৰাৰ বিধান আছে। তাৰ পাছত দক্ষিণলৈ তমসা নদীৰ মাহাত্ম্য—মহাপাপ নাশিনী, বনশোভিত তীৰ, মাণ্ডব্য আদি ঋষিৰ আশ্ৰমে পবিত্ৰ; তাতো স্নান-দান-শ্ৰাদ্ধ ত্ৰয়ৰ দ্বাৰা কাম-অৰ্থসিদ্ধি, আৰু মাৰ্গশীৰ্ষ শুক্ল পঞ্চদশীৰ বিশেষ অনুষ্ঠান কোৱা হৈছে। শেষত সীতাকুণ্ড (শ্ৰী দুগ্ধেশ্বৰ সন্নিধি) ভাদ্ৰপদ শুক্ল চতুৰ্থীৰ যাত্ৰা, ক্ষেত্ৰৰক্ষক ভৈৰৱৰ মাৰ্গশীৰ্ষ কৃষ্ণ অষ্টমীৰ বাৰ্ষিক উৎসৱ-পূজা, ভৰতকুণ্ডত ভৰতৰ ৰামধ্যান-প্ৰতিষ্ঠা স্মৰণসহ স্নান আৰু পিতৃশ্ৰাদ্ধ, আৰু জটাকুণ্ডত ৰাম-সহচৰ পূজা তথা চৈত্ৰ কৃষ্ণ চতুৰ্দশীৰ বাৰ্ষিক যাত্ৰা বৰ্ণিত। উপসংহাৰত যাত্ৰাক্ৰম—প্ৰথমে ৰাম-সীতা পূজা, তাৰ পাছত ভৰতকুণ্ডত লক্ষ্মণ পূজা, আৰু তাৰপিছত নিৰ্দিষ্ট স্নানবিধিৰে ক্ৰমবদ্ধ তীৰ্থপৰ্যটন।