Adhyaya 9

Verse 1

ब्रह्मोवाच । यदि सृष्टं मया सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तदा मूर्तिमिमां त्यक्त्वा भवः सृष्टो मयाऽधुना

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “যদি মইয়ে ত্ৰিলোক—চৰাচৰসহ—সকলো সৃষ্টি কৰি থাকোঁ, তেন্তে এই মূৰ্তি ত্যাগ কৰি এতিয়া মোৰ দ্বাৰাই ভৱ (শিৱ) সৃষ্টি হওক।”

Verse 2

पितामहमहत्त्वं स्यात्तथा शीघ्रं विधीयताम् । ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा विष्णुना स प्रमोदितः

“পিতামহৰ মহত্ত্ব আৰু পদ স্থাপিত হওক—শীঘ্ৰেই ই সম্পন্ন কৰা হওক।” ব্ৰহ্মাৰ বাক্য শুনি বিষ্ণুৱে তেওঁক আনন্দিত কৰিলে।

Verse 3

महदाश्चर्यजनके संप्राप्तो गिरिमूर्द्धनि । न विचारस्त्वयाकार्यः कर्त्तव्यं ब्रह्मभाषितम्

“এই মহা-আশ্চৰ্যজনক ক্ষণত, পৰ্বতৰ শিখৰত উপস্থিত হৈ, তুমি কোনো বিচাৰ নকৰিবা; ব্ৰহ্মাই যি কৈছে, সেয়াই কৰণীয়।”

Verse 4

तथेत्युक्त्वा शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । ब्रह्मा ययौ मेरुशृंगं मनसः शिरसि स्थितम्

“তথাস্তु” বুলি কৈ দেৱ শিৱ তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। তাৰ পিছত ব্ৰহ্মা মেরুৰ শিখৰলৈ গ’ল, যি তেওঁৰ মনৰ মস্তকৰ ওপৰত স্থিত আছিল (দিব্য সংকল্পে প্ৰাপ্ত)।

Verse 5

तपस्तेपे प्रजानाथो वेदोच्चारणतत्परः । अथर्ववेदोच्चरणं यावच्चक्रे पितामहः

প্ৰজানাথ তপস্যা কৰিলে, বেদোচ্চাৰণত একাগ্ৰ আছিল। পিতামহ ব্ৰহ্মাই যিমান সময় প্ৰয়োজন, তিমান সময় ধৰি অথৰ্ববেদ পাঠ কৰি থাকিল।

Verse 6

मुखाद्रुद्रः समभवद्रौद्ररूपो भवापहः । अर्द्धनारीनरवपुर्दुष्प्रेक्ष्योऽतिभयंकरः

(ব্ৰহ্মাৰ) মুখৰ পৰা ৰুদ্ৰ উদ্ভৱ হ’ল—ৰৌদ্ৰৰূপ, ভৱবন্ধন হৰণকাৰী। তেওঁৰ দেহ অর্ধ নাৰী অর্ধ নৰ, দৰ্শন দুষ্কৰ, অতিশয় ভয়ংকৰ।

Verse 7

विभजात्मानमित्युक्त्वा ब्रह्मा चांतर्दधे भयात् । तथोक्तोसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाऽकरोत्

“নিজকে বিভাজন কৰা,” এই বুলি ব্ৰহ্মা ভয়ত অন্তৰ্ধান হ’ল। তেনেকৈ আদিষ্ট হৈ সেই (ৰুদ্ৰ) দ্বিধা হ’ল—স্ত্ৰীত্ব আৰু পুৰুষত্ব।

Verse 8

बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा पुनः । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

তাৰ পাছত তেওঁ পুৰুষত্বক দশ ভাগত বিভক্ত কৰিলে আৰু পুনৰ এক ৰূপো কৰিলে। এইসকলেই একাদশ ৰুদ্ৰ বুলি কোৱা হয়—ত্ৰিলোকৰ ঈশ্বৰ।

Verse 9

कृत्वा नामानि सर्वेषां देवकार्ये नियोजिताः । विभज्य पुनरीशानी स्वात्मानं शंकराद्विभोः

সকলোৰে নাম স্থাপন কৰি তেওঁলোকক দেৱকাৰ্যত নিয়োজিত কৰা হ’ল। তাৰ পাছত ঈশানীয়ে সৰ্বব্যাপী প্ৰভু শংকৰৰ পৰা নিজৰ সত্তা পৃথক কৰি, নিজকে বিভাজন কৰি পৃথকভাৱে স্থিত হ’ল।

Verse 10

महादेवनियोगेन पितामहमुपस्थिता । तामाह भगवान्ब्रह्मा दक्षस्य दुहिता भव

মহাদেৱৰ নিয়োগত তাই পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গ’ল। তেতিয়া ভগৱান ব্ৰহ্মাই ক’লে: “দক্ষৰ কন্যা হৈ উঠা।”

Verse 11

सापि तस्य नियोगेन प्रादुरासीत्प्रजापतेः । नियोगाद्ब्रह्मणो दक्षो ददौ रुद्राय तां सतीम्

তেওঁৰ নিয়োগত তাই প্ৰজাপতিৰ কন্যা ৰূপে প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। ব্ৰহ্মাৰ আদেশত দক্ষে সেই সতীক ৰুদ্ৰলৈ বিবাহৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 12

दाक्षीं रुद्रोऽपि जग्राह स्वकीयामेव शूलभृत् । अथ ब्रह्मा बभाषे तं सृष्टिं कुरु सतीपते

শূলধাৰী ৰুদ্ৰই দাক্ষীক নিজৰেই বুলি গ্ৰহণ কৰিলে। তেতিয়া ব্ৰহ্মাই তেওঁক ক’লে: “হে সতীপতি, সৃষ্টিকাৰ্য কৰা।”

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टिर्मया न कर्त्तव्या कर्त्तव्या भवता स्वयम् । पालनं विष्णुना कार्यं संहर्ताऽहं व्यवस्थितः

ৰুদ্ৰ ক’লে: “সৃষ্টি মোৰ দ্বাৰা কৰিবলগীয়া নহয়; সেয়া আপুনি নিজেই কৰক। পালন বিষ্ণুৱে কৰিব; সংহাৰকৰ ৰূপে মই স্থিত।”

Verse 14

स्थाणुवत्संस्थितो यस्मा त्तस्मात्स्थाणुर्भवाम्यहम्

যিহেতু মই স্থিৰ স্তম্ভৰ দৰে অচল হৈ অৱস্থিত থাকোঁ, সেয়েহে মই ‘স্থাণু’ নামে পৰিচিত হওঁ।

Verse 15

रजोरूपाः सत्त्वरूपास्तमोरूपाश्च ये नराः । सर्वे ते भवता कार्या गुणत्रयविभागतः

(ব্ৰহ্মাই ক’লে:) “যিসকল সত্ত্ব-ৰূপ, ৰজ-ৰূপ আৰু তম-ৰূপ প্ৰাণী আছে—তেওঁলোক সকলোকে ত্ৰিগুণৰ বিভাগ অনুসাৰে তুমি সৃষ্টি কৰা।”

Verse 16

यदा ते तामसैः कार्यं तदा रौद्रो भव स्वयम् । यदा ते राजसैः कार्यं तदा त्वं राजसो भव । सात्त्विकैस्ते यदा कार्यं तदा त्वं सात्त्विको भव

“যেতিয়া তোমাৰ কৰ্ম তামসৰ দ্বাৰা সম্পন্ন কৰিব লাগে, তেতিয়া তুমি নিজে ৰৌদ্ৰ (উগ্ৰ) হৈ উঠা। যেতিয়া ৰাজসৰ কৰ্ম লাগে, তেতিয়া তুমি ৰাজস হওঁক। আৰু যেতিয়া সাত্ত্বিক কৰ্ম লাগে, তেতিয়া তুমি সাত্ত্বিক হওঁক।”

Verse 17

ईश्वर उवाच । इत्याज्ञाप्य च ब्रह्माणं स्वयं सृष्ट्यादिकर्मसु । गृहीत्वा तां सतीं रुद्रः कैलासमधितिष्ठति

ঈশ্বৰে ক’লে: “এইদৰে সৃষ্টি আদি কৰ্মসমূহৰ বিষয়ে ব্ৰহ্মাক আদেশ দি, ৰুদ্ৰে সতীক সঙ্গ লৈ কৈলাসত নিবাস কৰিলে।”

Verse 18

दक्षः कालेन महता हरस्यालयमाययौ

দীৰ্ঘ সময় পাৰ হোৱাৰ পিছত, দক্ষ হৰ (শিৱ)ৰ নিবাসলৈ আহিল।

Verse 19

अथ रुद्रः समुत्थाय कृतवान्गौरवं बहु । ततो यथोचितां पूजां न दक्षो बहु मन्यते

তেতিয়া ৰুদ্ৰ উঠি বহুত সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিলে। কিন্তু যথোচিত পূজা-সত্কাৰক দক্ষে বিশেষ মূল্য নেদিলে।

Verse 20

तदा वै तमसाविष्टः सोऽधिकं ब्राह्मणः शुभः । पूजामनर्घ्यामन्विच्छञ्जगाम कुपितो गृहम्

তেতিয়া তমসাৰে আৱিষ্ট হৈ সেই উৎকৃষ্ট আৰু শুভ ব্ৰাহ্মণ (দক্ষ) অনৰ্ঘ্য সন্মান বিচাৰি ক্ৰোধেৰে গৃহলৈ গ’ল।

Verse 21

कदाचित्तां गृहं प्राप्तां सतीं दक्षः सुदुर्मनाः । भर्त्रा सह विनिंद्यैनां भर्त्सयामास वै रुषा

এবাৰ সती গৃহলৈ আহোঁতে, দক্ষ অতি বিমনা হৈ, স্বামীৰ সৈতে একেলগে তাইক নিন্দা কৰি ক্ৰোধেৰে ভৰ্ৎসনা কৰিলে।

Verse 22

पंचवक्त्रो दशभुजो मुखे नेत्रत्रयान्वितः । कपर्द्दी खंडचंद्रोसौ तथासौ नीललोहितः

“তেওঁৰ পাঁচ মুখ আৰু দশ বাহু; মুখত ত্ৰিনয়ন। তেওঁ কপৰ্দী, ভগ্ন চন্দ্ৰকলাধাৰী; আৰু তেওঁ নীললোহিতো।”

Verse 23

कपाली शूलहस्तोऽसौ गजचर्मावगुंठितः । नास्य माता न च पिता न भ्राता न च बान्धवः

“তেওঁ কপালী, শূলধাৰী; গজচৰ্মে আৱৃত। তেওঁৰ ন মাতা আছে ন পিতা, ন ভ্ৰাতা ন কোনো বান্ধৱ।”

Verse 24

सर्पास्थिमंडितग्रीवस्त्यक्त्वा हेमविभूषणम् । भिक्षया भोजनं यस्य कथमन्नं प्रदास्यति

“তেওঁৰ গ্ৰীৱা সৰ্প আৰু অস্থিৰে অলংকৃত, সোনাৰ ভূষণ ত্যাগ কৰিছে। যাৰ আহাৰ ভিক্ষাৰে হয়, সি আনক অন্ন কেনেকৈ দিব?”

Verse 25

कदाचित्पूर्वतो याति गच्छन्याति स पश्चिमे । दक्षिणस्यां वृषो याति स्वयं याति स चोत्तरे

কেতিয়াবা তেওঁ পূবলৈ যায়; চলি থাকোঁতে পশ্চিমলৈও গতি কৰে। তেওঁৰ বৃষ দক্ষিণলৈ যায়, কিন্তু তেওঁ নিজে উত্তৰলৈ গমন কৰে।

Verse 26

तिर्यगूर्ध्वमधो याति नैव याति न तिष्ठति । इति चित्रं चरित्रं ते भर्त्तुर्नान्यस्य दृश्यते

তেওঁ তিৰ্যক, ওপৰলৈ আৰু তললৈও গতি কৰে; তথাপি তেওঁ সঁচাকৈ ‘যায়’ও নহয়, কেতিয়াও থিয়ো নহয়। এই তোমাৰ প্ৰভুৰ আশ্চৰ্য, বিপৰীতধর্মী চৰিত্ৰ—আন কাহাৰোত দেখা নাযায়।

Verse 27

निर्गुणः स गुणातीतो निःस्नेहो मूकवत्स्थितः । सर्वज्ञः सर्वगः सर्वः पठ्यते भुवनत्रये

তেওঁ নিৰ্গুণ, গুণাতীত; আসক্তিহীন, মূকৰ দৰে মৌনত স্থিত। সৰ্বজ্ঞ, সৰ্বগ, সৰ্ব—এইদৰে ত্ৰিভুবনত তেওঁক ঘোষণা কৰা হয়।

Verse 28

कदाचिन्नैव जानाति न शृणोति न पश्यति । दैत्यानां दानवानां च राक्षसानां ददाति यः

কেতিয়াবা তেওঁ নাজানে, নুশুনে, নেদেখে যেন লাগে; তথাপি দৈত্য, দানৱ আৰু ৰাক্ষসকো বৰ দান কৰা জন তেওঁয়েই।

Verse 29

न चास्य च पिता कश्चिन्न च भ्रातास्ति कश्चन । एक एव वृषारूढो नग्नो भ्रमति भूतले

তেওঁৰ কোনো পিতা নাই, কোনো ভ্ৰাতাও নাই। একাই, বৃষাৰূঢ়, নগ্ন ৰূপে, তেওঁ পৃথিৱীত ভ্ৰমণ কৰে।

Verse 30

न गृहं न धनं गोत्रमनादिनिधनोव्ययः । स्थिरबुद्धिर्न चैवासौ क्रीडते भुवनत्रये

তেওঁৰ ন ঘৰ আছে, ন ধন, ন গোত্ৰ-কুল; তেওঁ অনাদি, অনন্ত, অব্যয়। স্থিৰ বুদ্ধিৰে তেওঁ ত্ৰিলোকত লীলা কৰে।

Verse 31

कदाचित्सत्यलोके सौ पातालमधितिष्ठति । गिरिसानुषु शेतेऽसावशिवोपि शिवः स्मृतः

কেতিয়াবা তেওঁ সত্যলোকত বাস কৰে, কেতিয়াবা পাতালত অধিষ্ঠান কৰে। গিৰিৰ ঢালত শয়ন কৰে—অশিৱ যেন লাগিলেও তেওঁ শিৱ, মঙ্গলময় বুলি স্মৰণীয়।

Verse 32

श्रीखंडादीनि संत्यज्य सदा भस्मावगुंठितः । सर्वदेति वचः सत्यं किमन्यत्स प्रदास्यति

শ্ৰীখণ্ড আদি ত্যাগ কৰি তেওঁ সদায় পবিত্ৰ ভস্মে আৱৃত। ‘সকলোকে দিয়ে’—এই বাক্য সত্য; তেন্তে তেওঁ কি বস্তু নেদিব?

Verse 33

धिक्त्वां जामातरं धिक्तं ययोः स्नेहः परस्परम् । तस्य त्वं वल्लभा भार्या स च प्राणाधिकस्तव

ধিক তোমাক, ধিক সেই জোঁৱাইলৈ—তোমালোক দুয়োৰে, যাৰ স্নেহ কেৱল পৰস্পৰৰ প্ৰতি! তুমি তাৰ প্ৰিয় পত্নী, আৰু সি তোমাৰ প্ৰাণতকৈও অধিক প্ৰিয়।

Verse 34

न च पित्रास्ति ते कार्यं न मात्रा न सखीषु च । केवलं भर्तृभक्ता त्वं तस्माद्गच्छ गृहान्मम

ইয়াত তোমাৰ পিতাৰ প্ৰতি কোনো কৰ্তব্য নাই, মাতাৰ প্ৰতি নাই, সখীসকলৰ প্ৰতিও নাই। তুমি কেৱল স্বামীভক্তা; সেয়ে মোৰ ঘৰ এৰি এতিয়াই যোৱা।

Verse 35

अन्ये जामातरः सर्वे भर्तुस्तव पिनाकिनः । त्वमद्यैवाशु चास्माकं गृहाद्गच्छ वरं प्रति

আন আন জোঁৱাইসকল সাধাৰণ স্বামীৰ যোগ্য; কিন্তু তোমাৰ স্বামী পিনাকীন—ধনুধাৰী শিৱ। সেয়ে আজিেই শীঘ্ৰে আমাৰ ঘৰ এৰি তোমাৰ বৰৰ ওচৰলৈ যোৱা।

Verse 36

तस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सा देवी शंकरप्रिया । विनिंद्य पितरं दक्षं ध्यात्वा देवं महेश्वरम्

সেই বাক্য শুনি, শংকৰপ্ৰিয়া দেৱীয়ে পিতৃ দক্ষক তিৰস্কাৰ কৰিলে; আৰু মহেশ্বৰ দেৱক ধ্যান কৰি মন কেৱল শিৱতেই স্থিৰ কৰিলে।

Verse 37

श्वेतवस्त्रा जले स्नात्वा ददाहात्मानमात्मना । याचितस्तु शिवो भर्त्ता पुनर्जन्मांतरे तया

শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি তাই জলে স্নান কৰিলে আৰু নিজ ইচ্ছাৰে নিজৰ দেহ অগ্নিত সমৰ্পণ কৰিলে। তাৰ পাছত অন্য জন্মত তাই শিৱকেই স্বামী ৰূপে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 38

पिता मे हिमवानस्तु मेनागर्भे भवाम्यहम् । अत्रांतरे हिमवता तपसा तोषितो हरः । प्रत्यक्षं दर्शनं दत्त्वा हिमवंतं वचोऽब्रवीत्

“হিমৱান মোৰ পিতা হওক, আৰু মই মেনাৰ গৰ্ভত জন্ম লওঁ।” এই সময়তে হিমৱানৰ তপস্যাত হৰ (শিৱ) সন্তুষ্ট হল; প্ৰত্যক্ষ দৰ্শন দি তেওঁ হিমৱানক এই বাক্য ক’লে।

Verse 39

एषा दत्ता सुता तुभ्यं परिणेष्यामि तामहम् । देवानां कार्य्यसिद्ध्यर्थं गिरिराजो भविष्यसि

“এই কন্যা তোমাক দিয়া হ’ল; মই তাক বিবাহ কৰিম। দেৱতাসকলৰ কাৰ্য সিদ্ধিৰ বাবে তুমি গিৰিৰাজ—পৰ্বতৰাজ—হ’বা।”

Verse 40

आत्ममूर्त्तौ प्रविष्टां तां ज्ञात्वा देवो महेश्वरः । शशाप दक्षं कुपितः समागत्याथ तद्गृहम्

তাই নিজৰেই তত্ত্ব-মূৰ্তিত প্ৰৱিষ্ট হোৱা বুলি জানি দেৱ মহেশ্বৰ ক্ৰোধিত হ’ল। তেতিয়া তেওঁ দাক্ষৰ গৃহলৈ আহি দাক্ষক শাপ দিলে।

Verse 41

त्यक्त्वा देहमिमं ब्राह्म्यं क्षत्रियाणां कुले भव । स्वायंभुवत्वं संत्यज्य दक्ष प्राचेतसो भव

“এই ব্ৰাহ্ম্য দেহ ত্যাগ কৰি তুমি ক্ষত্ৰিয় কুলত জন্ম লোৱা। স্বায়ম্ভুৱত্ব ত্যাগ কৰি, হে দাক্ষ, তুমি প্ৰাচেতস হোৱা।”

Verse 42

स्वस्यां सुतायामूढायां पुत्रमुत्पादयिष्यसि । एवं शप्त्वा महादेवो ययौ कैलासपर्वतम्

“নিজৰেই মোহগ্ৰস্ত কন্যাৰ ওপৰত তুমি পুত্ৰ উৎপন্ন কৰিবা।” এইদৰে শাপ দি মহাদেৱ কৈলাস পৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 43

स्वायभुवोऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसोऽभवत् । भवानीं स सुतां लब्ध्वा गिरिस्तुष्टो हिमा लयः

কালে স্বায়ম্ভুৱ দাক্ষো প্ৰাচেতস হৈ উঠিল। আৰু হিমালয়ে ভৱানীক কন্যা ৰূপে লাভ কৰাত পৰ্বতৰাজা আনন্দিত হ’ল।

Verse 44

मेनापि तां सुतां लब्ध्वा धन्यं मेने गृहाश्रमम् । तां दृष्ट्वा जायमानां च स्वेच्छयैव वराननाम्

মেনায়ো সেই কন্যাক লাভ কৰি নিজৰ গৃহাশ্ৰমক ধন্য বুলি মানিলে। সুন্দৰ-মুখী কন্যাটি জন্ম লোৱা দেখি—যেন স্বইচ্ছাৰে—তাই নিজৰ ভাগ্যত আনন্দিত হ’ল।

Verse 45

मेना हिमवतः पत्नी प्राहेदं पर्वतेश्वरम् । पश्य बालामिमां राजन्राजीवसदृशाननाम्

হিমৱানৰ পত্নী মেনাই পৰ্বতৰ ঈশ্বৰক ক’লে: “হে ৰাজন, এই সৰু কন্যাটিক চাওক; ইয়াৰ মুখ পদ্মসদৃশ।”

Verse 46

हिताय सर्वभूतानां जातां च तपसा शुभाम् । सोऽपि दृष्ट्वा महादेवीं तरुणादित्यसन्निभाम्

সকলো ভূতৰ হিতৰ বাবে শুভ তপস্যাৰে জন্ম লৈ তাই প্ৰকাশ পালে। উদীয়মান সূৰ্যসদৃশ দীপ্তিময় সেই মহাদেৱীক দেখি সিও বিস্ময়ে চেয়ে ৰ’ল।

Verse 47

कपर्दिनीं चतुर्वक्त्रां त्रिनेत्रामतिलालसाम् । अष्टहस्तां विशालाक्षीं चंद्रावयवभूषणाम्

সিও তাইক জটাধাৰিণী, চতুৰ্মুখী, ত্ৰিনেত্ৰী আৰু অতিশয় দীপ্তিময় দেখিলে—অষ্টভুজা, বিশালনয়না, চন্দ্ৰাকৃতি অলংকাৰৰে বিভূষিতা।

Verse 48

प्रणम्य शिरसा भूमौ तेजसा तु सुविह्वलः । भीतः कृतांजलिः स्तब्धः प्रोवाच परमेश्वरीम्

সিও মূৰ মাটিত থৈ প্ৰণাম কৰিলে; তেখেতৰ তেজে অতিশয় বিহ্বল হ’ল। ভীত হৈ, কৰযোৰ কৰি স্তব্ধ অৱস্থাত পৰমেশ্বৰীক ক’লে।

Verse 49

हिमवानुवाच । का त्वं देवि विशालाक्षि शंस मे संशयो महान्

হিমৱানে ক’লে: “হে দেবী, বিশালনয়না, তুমি কোন? কোৱা—মোৰ সংশয় অতি মহান।”

Verse 50

देव्युवाच । मां विद्धि परमां शक्तिं महेश्वरसमाश्रयाम् । अनन्यामव्ययामेकां यां पश्यंति मुमुक्षवः

দেৱীয়ে ক’লে: মোক পৰম শক্তি বুলি জানিবা, যি মহেশ্বৰত আশ্ৰিত। মই একমাত্ৰ, অব্যয়, দ্বিতীয়হীন—যাক মুক্তিলাভৰ সাধকসকলে দৰ্শন কৰে।

Verse 51

दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे रूपमैश्वरम् । एतावदुक्त्वा विज्ञानं दत्त्वा हिमवते स्वयम्

মই তোমাক দিব্য দৃষ্টি দিওঁ; মোৰ ঐশ্বৰ্য্যময় ৰূপ চোৱা। এইদৰে কৈ, দেৱীয়ে নিজে হিমৱানক সত্য বিবেক-জ্ঞান দান কৰিলে।

Verse 52

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोबिंबं निराकुलम् । ज्वाला मालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम्

তেওঁ দেখিলে দহ কোটি সূৰ্য্যৰ দৰে দীপ্ত, নিৰাকুল তেজৰ এক গোলক; সহস্ৰ জ্বালামালাৰে সমৃদ্ধ, প্ৰলয়কালৰ শত অগ্নিৰ সদৃশ।

Verse 53

दंष्ट्राकरालमुद्धर्षं जटामंडलमंडितम् । प्रशांतं सौम्यवदनमनंताश्चर्यसंयुतम्

উন্মুক্ত দংশ্ট্ৰাৰে ভয়ংকৰ আৰু প্ৰচণ্ড উচ্ছ্বাসময়, জটামণ্ডলেৰে ভূষিত; তথাপি প্ৰশান্ত, সৌম্য মুখমণ্ডল, অনন্ত আশ্চৰ্য্যেৰে সংযুক্ত।

Verse 54

चंद्रावयवलक्ष्माणं चंद्रकोटिसमप्रभम् । किरीटिनं गदाहस्तं नुपुरैरुपशोभितम्

চন্দ্ৰসদৃশ অঙ্গলক্ষণে চিহ্নিত, দহ কোটি চন্দ্ৰৰ সমান প্ৰভাৰে দীপ্ত; মুকুটধাৰী, হাতে গদা ধাৰণ কৰা, আৰু নূপুৰেৰে অধিক শোভিত।

Verse 55

दिव्यमाल्यांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम् । शंखचक्रधरं काम्यं त्रिनेत्रं कृत्तिवाससम्

দিব্য মালা আৰু বস্ত্ৰ ধাৰণ কৰি, স্বৰ্গীয় সুগন্ধি লেপনে অভিষিক্ত; শঙ্খ-চক্ৰধাৰী, দৰ্শনীয় মনোহৰ—ত্ৰিনেত্ৰ, আৰু কৃত্তি (চামৰ) বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা।

Verse 56

अंडस्थं चांडबाह्यस्थं बाह्यमभ्यंतरं परम् । सर्वशक्तिमयं शुभ्रं सर्वालंकारसंयुतम्

তেওঁ পৰমক দৰ্শন কৰিলে—ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডৰ ভিতৰতো আৰু তাৰ বাহিৰতো; বাহ্য-অভ্যন্তৰ, সকলোকে অতিক্ৰম কৰা—সৰ্বশক্তিময়, দীপ্ত শুদ্ধ, আৰু সকলো দিৱ্য অলংকাৰৰে ভূষিত।

Verse 57

ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रयोगीन्द्रैर्वन्द्यमान पदांबुजम् । सर्वतः पाणिपादांतं सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम्

যাঁৰ পদকমল ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ, উপেন্দ্ৰ (বিষ্ণু) আৰু যোগীন্দ্ৰসকলে বন্দনা কৰে; তেঁও সকলো দিশে হাত-পা বিস্তৃত, আৰু সকলোফালে চকু, মূৰ আৰু মুখযুক্ত।

Verse 58

सर्वमावृत्य तिष्ठंतं ददर्श परमेश्वरम् । दृष्ट्वा नन्दीश्वरं देवं देव्या महेश्वरं परम्

তেওঁ সকলোকে আৱৰি থিয় হৈ থকা পৰমেশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে। নন্দীশ্বৰ দেৱক দেখি, তেওঁ দেৱীৰ সৈতে পৰম মহেশ্বৰকো দৰ্শন কৰিলে।

Verse 59

भयेन च समाविष्टः स राजा हृष्टमानसः । आत्मन्याधाय चात्मानमोंकारं समनुस्मरन्

ভয়-ভক্তিত আচ্ছন্ন হৈও সেই ৰজা অন্তৰত আনন্দিত আছিল। নিজৰ ভিতৰত নিজকে স্থাপন কৰি, তেওঁ অবিৰত ওঁকাৰ স্মৰণ কৰি থাকিল।

Verse 60

नाम्नामष्टसहस्रेण स्तुत्वाऽसौ हिम वान्गिरिः

তেতিয়া হিমৱান—গিৰিৰাজ—অষ্টসহস্ৰ নামৰ স্তোত্ৰেৰে দেৱীক স্তৱন কৰিলে।

Verse 61

भूयः प्रणम्य भूतात्मा प्रोवाचेदं कृतांजलिः । यदेतदैश्वरं रूपं जातं ते परमेश्वरि

পুনৰ প্ৰণাম কৰি, ভূতাত্মা মহাত্মাই কৃতাঞ্জলি হৈ ক’লে: “হে পৰমেশ্বৰী, তোমাৰ এই ঐশ্বৰ্য্যময় ৰূপ যি প্ৰকাশ পাইছে—”

Verse 62

भीतोऽस्मि सांप्रतं दृष्ट्वा तत्त्वमन्यत्प्रदर्शय । एवमुक्ता च सा देवी तेन शैलेन पार्वती

“এতিয়া এই ৰূপ দেখি মই ভীত; আন এক সত্য তত্ত্ব দেখুৱাওক।” এইদৰে সেই শৈলে ক’লে, দেৱী পাৰ্বতীয়ে সঁহাৰি দিলে।

Verse 63

संहृत्य दर्शयामास स्वरूपमपरं परम् । नीलोत्पलदलप्रख्यं नीलोत्पलसुगंधिकम्

সেই ভয়ংকৰ প্ৰকাশ সংহৰি, দেৱীয়ে আন এক পৰমোচ্চ স্বৰূপ দেখুৱালে—নীল পদুমৰ পাঁপৰি সদৃশ, আৰু নীল পদুমৰ সুবাসযুক্ত।

Verse 64

द्विनेत्रं द्विभुजं सौम्यं नीलालकविभूषितम् । रक्तपादांबुजतलं सुरक्तकरपल्लवम्

সৌম্য ৰূপে দেৱী প্ৰকাশ পালে—দুই নয়ন, দুই বাহু; নীল কেশলতাৰে বিভূষিতা; পদ্মচৰণৰ তল ৰক্ত, আৰু কোমল হস্তপল্লৱ সুৰক্ত।

Verse 65

श्रीमद्विशालसद्वृत्तं ललाटतिलकोज्ज्वलम् । भूषितं चारुसर्वांगं भूषणैरतिकोमलम्

তেওঁ শ্ৰীমতী, বিশাল আৰু সদাচাৰসম্পন্ন; কপালত তিলকৰ দীপ্তি উজ্জ্বল আছিল। মনোহৰ সৰ্বাঙ্গ অলংকাৰৰে ভূষিত, অতি কোমল আৰু সুশোভিত দেখা গৈছিল।

Verse 66

दधानं चोरसा मालां विशालां हेमनिर्मिताम् । ईषत्स्मितं सुबिंबोष्ठं नूपुरारावशोभितम्

তেওঁ বুকুত হেমে নিৰ্মিত বিশাল মালা ধাৰণ কৰিছিল। ঈষৎ হাসি, পক্ক বিম্ব-ফল সদৃশ ওঁঠ, আৰু নূপুৰৰ মধুৰ ঝংকাৰত তেওঁ অধিক দীপ্তিময় হৈছিল।

Verse 67

प्रसन्नवदनं दिव्यं चारुभ्रूमहिमास्पदम् । तदीदृशं समालोक्य स्वरूपं शैलसत्तमः । भयं संत्यज्य हृष्टात्मा बभाषे परमेश्वरीम्

তেওঁৰ মুখ প্ৰসন্ন আৰু দিৱ্য, সুশোভিত ভ্ৰূযুগলৰ মহিমাৰ আসন আছিল। তেনে ৰূপ দেখি শৈলসত্তমে ভয় ত্যাগ কৰিলে; হৃষ্টচিত্তে তেওঁ পৰমেশ্বৰীক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 68

हिमवानुवाच । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलाः क्रियाः । यन्मे साक्षात्त्वमव्यक्ता प्रसन्ना दृष्टिगोचरा । इदानीं किं मया कार्यं तन्मे ब्रूहि महेश्वरि

হিমৱানে ক’লে: আজি মোৰ জন্ম সফল, আজি মোৰ কৰ্মো ফলৱন্ত—কাৰণ তুমি, অব্যক্তা, কৃপাৰে মোৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈ সাক্ষাৎ প্ৰকাশ পাইছা। এতিয়া মই কি কৰোঁ? কোৱা, হে মহেশ্বৰী।

Verse 69

महेश्वर्युवाच । शिवपूजा त्वया कार्या ध्यानेन तपसा सदा । अहं तस्मै प्रदातव्या केनचित्कारणेन वै

মহেশ্বৰীয়ে ক’লে: তুমি সদায় ধ্যান আৰু তপস্যাৰে শিৱপূজা কৰিবা। কিয়নো এক দিৱ্য কাৰণবশত মই তেওঁৰ প্ৰতি অৰ্পিত হ’ব লাগিব।

Verse 70

यादृशस्तु त्वया दृष्टो ध्येयो वै तादृशस्त्वया । एक एव शिवो देवः सर्वाधारो धराधरः

যেনেদৰে তুমি তাঁক দেখিছা, তেনেদৰেই নিশ্চয় তাঁক ধ্যান কৰিবা। শিৱ দেৱ একেই—সকলোৰ আধাৰ, ধৰাধৰ প্ৰভু।

Verse 71

सारस्वत उवाच । तपश्च कृतवान्रुद्रः समागम्य हिमाचलम् । तस्योमा परमां भक्तिं चकार शिवसंनिधौ

সাৰস্বতে ক’লে: ৰুদ্ৰ হিমাচললৈ আহি তপস্যা কৰিলে। তাত শিৱৰ সন্নিধানতে উমাই পৰম ভক্তি নিবেদন কৰিলে।

Verse 72

देवकार्येण केनापि देवो वै ज्ञापितः प्रभुः । उपयेमे हरो देवीमुमां त्रिभुवनेश्वरीम्

কোনো দেৱকাৰ্যৰ হেতুতে প্ৰভু দেৱক জনোৱা হ’ল। তেতিয়া হৰে ত্ৰিভুবনেশ্বৰী দেৱী উমাক বিবাহ কৰিলে।

Verse 73

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः । विनिंद्य पूर्ववैरेण गंगाद्वारेऽयजद्धरिम्

প্ৰাচেতসৰ পুত্ৰ ৰজা দক্ষক আগতে শম্ভুৱে শাপ দিছিল। পূৰ্ববৈৰতে প্ৰেৰিত হৈ তেওঁ নিন্দা কৰি গঙ্গাদ্বাৰত হৰিৰ উদ্দেশ্যে যজ্ঞ কৰিলে।

Verse 74

देवाश्च यज्ञभागार्थमाहूता विष्णुना स्वयम् । सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुंगवाः

যজ্ঞভাগ লাভৰ বাবে দেৱতাসকলক বিষ্ণুৱে নিজে আহ্বান কৰিলে। আৰু সকলো মুনিৰ সৈতে মুনিপুঙ্গৱ—শ্ৰেষ্ঠ ঋষিসকল—তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 75

दृष्ट्वा देवकुलं कृत्स्नं शंकरेण विनाऽगतम् । दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्

শংকৰ নথকা অৱস্থাত সমগ্ৰ দেৱসমূহৰ আগমন দেখি, দধীচি নামৰ বিপ্ৰঋষিয়ে তেতিয়া প্ৰাচেতস-পুত্ৰ দক্ষক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 76

दधीचिरुवाच । ब्रह्माद्यास्तु पिशाचांता यस्याज्ञानुविधायिनः । स हि वः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते

দধীচিয়ে ক’লে— “ব্ৰহ্মাৰ পৰা পিশাচ পৰ্যন্ত, সকলোৱে যাঁৰ আজ্ঞা অনুসৰণ কৰে। সেই ৰুদ্ৰই এতিয়া তোমালোকৰ মাজত উপস্থিত; তেন্তে বিধি অনুসাৰে কিয় পূজিত নহয়?”

Verse 77

दक्ष उवाच । सर्वेष्वेव हि यज्ञेषु न भागः परिकल्पितः । न मंत्रा भार्यया सार्द्धं शंकरस्येति नेष्यते

দক্ষ ক’লে— “সকলো যজ্ঞতেই তেওঁৰ বাবে কোনো ভাগ নিৰ্ধাৰিত নহয়। আৰু পত্নীৰ সৈতে শংকৰক মন্ত্রেৰে আহ্বান কৰাটোও গ্ৰহণযোগ্য নহয়।”

Verse 78

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः । शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

দক্ষক উপহাস কৰি মহামুনি ক্ৰুদ্ধ হৈ এই বাক্য ক’লে; সকলো দেৱতাই শুনি আছিল, কাৰণ তেওঁ নিজেই সর্বজ্ঞানে পৰিপূৰ্ণ আছিল।

Verse 79

यतः प्रवृत्तिर्विश्वात्मा यश्चासौ भुवनेश्वरः । न त्वं पूजयसे रुद्रं देवैः संपूज्यते हरः

“যাঁৰ পৰা সকলো কৰ্ম-প্ৰবৃত্তি উদ্ভৱ হয়—যিজন বিশ্বাত্মা, ভুবনেশ্বৰ—তুমি সেই ৰুদ্ৰক পূজা নকৰা, অথচ দেৱতাসকলে হৰক সম্পূৰ্ণৰূপে পূজা কৰে।”

Verse 80

दक्ष उवाच । अस्थिमालाधरो नग्नः संहर्ता तामसो हरः । विषकंठः शूलहस्तः कपाली नागवेष्टितः

দক্ষ ক’লে: “হৰ অস্থিমালাধাৰী, নগ্ন, সংহাৰক, তামস স্বভাৱৰ—বিষকণ্ঠ, ত্ৰিশূলধাৰী, কপালী আৰু নাগেৰে বেষ্টিত।”

Verse 81

ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्योऽसौ सनातनः । सत्त्वात्मकोऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु

“কাৰণ ঈশ্বৰেই জগতৰ স্ৰষ্টা, সেই সনাতন প্ৰভু। সত্ত্বস্বভাৱী সেই ভগৱান সকলো কৰ্ম আৰু সকলো যজ্ঞ-ক্ৰিয়াত পূজিত হয়।”

Verse 82

दधीचिरुवाच । किं त्वया भगवानेष सहस्रांशुर्न दृश्यते । सर्वलोकैकसंहर्ता कालात्मा परमेश्वरः

দধীচিয়ে ক’লে: “তুমি কিয় এই ভগৱানক, সহস্ৰকিৰণীজনক, চিনিব নোৱাৰা? তেওঁ সকলো লোকৰ একমাত্ৰ সংহাৰক, কালস্বৰূপ, পৰমেশ্বৰ।”

Verse 83

एष रुद्रो महादेवः कपर्द्दी चाग्रणीर्हरः । आदित्यो भगवान्सूर्यो नीलग्रीवो विलोहितः

“এইজন ৰুদ্ৰ—মহাদেৱ—কপৰ্দী আৰু হৰ, সৰ্বাগ্ৰগণ্য। এইজনেই আদিত্য, ভগৱান সূৰ্য; নীলগ্ৰীৱ আৰু ৰক্তাভ (বিলোহিত)।”

Verse 85

एवमुक्ते तु मुनयः समायाता दिदृक्षवः । बाढमित्यब्रुवन्दक्षं तस्य साहाय्यकारिणः

এই কথা শুনি মুনিসকল দৰ্শন-ইচ্ছাৰে একেলগে আহিল। তেওঁলোকে দক্ষক ক’লে, “বাঢ়ম,” আৰু তেওঁৰ সহায়ক হ’ল।

Verse 86

तपसाविष्टमनसो न पश्यंति वृषध्वजम् । सहस्रशोऽथ शतशो बहुशोऽथ य एव हि

তপস্যাত আৱিষ্ট মনৰ বাবে তেওঁলোকে বৃষধ্বজ (শিৱ)ক নেদেখে; যদিও তেওঁ সহস্ৰে, শতকে আৰু বহু ৰূপে সৰ্বত্ৰ বিদ্যমান।

Verse 87

देवांश्च सर्वे भागार्थमागता वासवादयः । नापश्यन्देवमीशानमृते नारायणं हरिम्

বাসৱ (ইন্দ্ৰ) আদি সকলো দেৱ ভাগ ল’বলৈ আহিল; কিন্তু তেওঁলোকে ক’তো ঈশান প্ৰভু (শিৱ)ক নেদেখিলে—কেৱল নাৰায়ণ, হৰি দৰ্শিত হ’ল।

Verse 88

रुद्रं क्रोधपरं दृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मासनाद्ययौ । अन्तर्हिते भगवति दक्षो नारायणं हरिम्

ৰুদ্ৰক ক্ৰোধে দগ্ধ দেখিয়ে ব্ৰহ্মা ব্ৰহ্মাসনৰ পৰা উঠি আগবাঢ়িল। আৰু ভগৱান অন্তৰ্হিত হোৱাত দক্ষে নাৰায়ণ হৰিৰ শৰণ ল’লে।

Verse 89

रक्षकं जगतां देवं जगाम शरणं स्वयम् । प्रवर्तयामास च तं यज्ञं दक्षोऽथ निर्भयः

দক্ষে নিজেই জগতৰ ৰক্ষক দেৱতাৰ শৰণ ল’লে। তাৰপিছত নিৰ্ভয়ে তেওঁ সেই যজ্ঞ পুনৰ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 90

रक्षको भगवान्विष्णुः शरणागतरक्षकः । पुनः प्राहाध्वरे दक्षं दधीचो भगवन्नृप

ৰক্ষক হৈছে ভগৱান বিষ্ণু, শৰণাগতক ৰক্ষা কৰা প্ৰভু। তাৰপিছত সেই অধ্বৰত দধীচে দক্ষক পুনৰ ক’লে—হে ৰাজন।

Verse 91

निर्भयः शृणु दक्ष त्वं यज्ञभंगो भवि ष्यति । अपूज्यपूजनाद्दक्ष पूज्यस्य च विवर्जनात्

হে দক্ষ, নিৰ্ভয়ে মোৰ কথা শুনা; এই যজ্ঞ ভংগ হ’ব—কাৰণ তুমি অপূজ্যক পূজা কৰিছা আৰু যি সত্যই পূজনীয় তাক বর্জন কৰিছা।

Verse 92

नरः पापमवाप्नोति महद्वै नात्र संशयः । असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानता

মানুহে মহাপাপ লাভ কৰে—ইয়াত একো সন্দেহ নাই—য’ত অসৎলোকক আশ্ৰয় দিয়া হয় আৰু সৎলোকক অপমান কৰা হয়।

Verse 93

दण्डो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः । एवमुक्त्वा स विप्रर्षिः शशापेश्वरविद्विषः

তাত দেৱকৃত ভয়ংকৰ দণ্ড তৎক্ষণাৎ পতিত হয়। এইদৰে কৈ সেই বিপ্ৰঋষিয়ে ঈশ্বৰবিদ্বেষীসকলক শাপ দিলে।

Verse 94

यस्माद्बहिष्कृतो देवो भवद्भिः परमेश्वरः । भविष्यध्वं त्रयीबाह्याः सर्वेऽपीश्वरविद्विषः

যিহেতু তোমালোকেই পৰমেশ্বৰ দেৱক বহিষ্কৃত কৰিছা, সেয়ে তোমালোক সকলেই—ঈশ্বৰবিদ্বেষী—বৈদিক ত্ৰয়ীৰ বাহিৰীয়া হ’বা।

Verse 95

मिथ्यारीतिसमाचारा मिथ्याज्ञानप्रभाषिणः । प्राप्ते कलियुगे घोरे कलिजैः किल पीडिताः

তেওঁলোকে মিথ্যা ৰীতি-আচাৰ অনুসৰণ কৰিব, মিথ্যা জ্ঞানৰ কথা ক’ব; আৰু ভয়ংকৰ কলিযুগ আহিলে, কলিজাত দোষে তেওঁলোক নিশ্চয় পীড়িত হ’ব।

Verse 96

कृत्वा तपोबलं घोरं गच्छध्वं नरकं पुनः । भविष्यति हृषीकेशः स्वामी वोऽपि पराङ्मुखः

ঘোৰ তপস্যা কৰি তপোবল সঞ্চয় কৰিলেও তোমালোক পুনৰ নৰকলৈ যাবা; আৰু হৃষীকেশ (বিষ্ণু) তোমালোকৰ স্বামী হ’লেও তোমালোকৰ পৰা বিমুখ হ’ব।

Verse 97

सारस्वत उवाच । एवमुक्त्वा स ब्रह्मर्षिर्विरराम तपोनिधिः । जगाम मनसा रुद्रमशेषाध्वरनाशनम्

সাৰস্বতে ক’লে: এইদৰে কৈ সেই ব্ৰহ্মর্ষি—তপস্যাৰ নিধি—নীৰৱ হ’ল। তাৰ পাছত মনোবলে তেওঁ ৰুদ্ৰৰ ওচৰলৈ গ’ল, যি বিকৃত যজ্ঞসমূহৰ বিনাশক।

Verse 98

एतस्मिन्नंतरे देवी महादेवं महेश्वरम् । गत्वा विज्ञापयामास ज्ञात्वा दक्षमखं शिवा

ইতিমধ্যে দেৱী শিৱাই দক্ষৰ যজ্ঞৰ কথা জানি মহাদেৱ মহেশ্বৰলৈ গৈ তেওঁক নিবেদন কৰিলে।

Verse 99

देव्युवाच । दक्षो यज्ञेन यजते पिता मे पूर्वजन्मनि । तेन त्वं दूषितः पूर्वमहं चातीव दुःखिता । विनाशयस्व तं यज्ञं वरमेनं वृणोम्यहम्

দেৱীয়ে ক’লে: পূৰ্বজন্মত মোৰ পিতা দক্ষে যজ্ঞ কৰি আছে। তাৰ ফলত আগতে তোমাক অপমান কৰা হৈছিল আৰু মইও অতি দুঃখিত হৈছিলোঁ। সেয়ে সেই যজ্ঞ ধ্বংস কৰা—এই বৰ মই বাছি ল’লোঁ।

Verse 100

सारस्वत उवाच । एवं विज्ञापितो देव्या देवदेवो महेश्वरः । ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया

সাৰস্বতে ক’লে: দেৱীৰ এই নিবেদন শুনি দেৱদেৱ মহেশ্বৰে দক্ষৰ যজ্ঞ ধ্বংস কৰাৰ অভিপ্ৰায়ে তৎক্ষণাৎ ৰুদ্ৰক সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 101

सहस्रशिरसं क्रूरं सहस्राक्षं महाभुजम् । सहस्रपाणिं दुर्द्धर्षं युगांतानलसन्निभम्

সিহঁস্ৰশিৰা, ক্ৰূৰ; সিহঁস্ৰাক্ষ, মহাবাহু; সিহঁস্ৰপাণি, অদম্য—যুগান্তৰ প্ৰলয়াগ্নিৰ সদৃশ যেন দেখা দিলে।

Verse 102

दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शंखचक्रधरं प्रभुम् । दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्

দঁষ্ঠ্ৰা-কৰাল, দৰ্শনে দুষ্প্ৰেক্ষ্য সেই প্ৰভুৱে শঙ্খ-চক্ৰ ধাৰণ কৰিছিল। হাতত দণ্ড লৈ মহা-নাদ কৰিছিল, শাৰ্ঙ্গ ধনু বহন কৰিছিল, আৰু ভস্মে বিভূষিত আছিল।

Verse 103

वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम् । स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृतांजलिः

সেইজন ‘বীৰভদ্ৰ’ নামে খ্যাত হ’ল, দেৱগণে সৈতে পৰিবেষ্টিত। জন্মমাত্ৰেই সি দেৱেশ্বৰ আগত কৃতাঞ্জলি হৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 104

तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शमस्तु तं । विनिन्द्य मां स यजते गंगाद्वारे गणेश्वर

তেতিয়া শিৱে তাক ক’লে—“দক্ষৰ যজ্ঞ ধ্বংস কৰ, তাৰ অন্ত কৰ। মোক নিন্দা কৰি সি গঙ্গাদ্বাৰত সেই কৰ্ম কৰে—হে মোৰ গণসকলৰ ঈশ্বৰ!”

Verse 105

ततो बंधप्रमुक्तेन सिंहेनेव च लीलया । वीरभद्रेण दक्षस्य नाशार्थं रोम चोद्धुतम्

তাৰ পাছত বীৰভদ্ৰে—বন্ধনমুক্ত সিংহ যেন, লীলাৰ দৰে—দক্ষৰ বিনাশৰ উদ্দেশ্যে নিজৰ দেহৰ ৰোম কঁপাই তুলিলে।

Verse 106

रोम्णा सहस्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता । रोमजा इति विख्यातास्तत्र साहाय्यकारिणः

সেই ধীমানে নিজৰ ৰোমৰ পৰা সহস্ৰ সহস্ৰ ৰুদ্ৰ সৃষ্টি কৰিলে। তেওঁলোক ‘ৰোমজ’ বুলি খ্যাত হৈ তাত তেওঁৰ সহায়কৰূপে থাকিল।

Verse 107

शूलशक्तिगदाहस्ता दण्डोपलकरास्तथा । कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश

তেওঁলোকৰ হাতে ত্ৰিশূল, শক্তি আৰু গদা; কিছুমানে দণ্ড আৰু শিল ধাৰণ কৰিছিল। কালাগ্নিৰুদ্ৰ সদৃশ ভয়ংকৰ সেই অনুচৰসকলে গর্জন কৰি দহো দিশা কঁপাই তুলিলে।

Verse 108

सर्वे वृषसमारूढाः सभा र्याश्चातिभीषणाः । समाश्रित्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति

সকলোয়ে বৃষৰ ওপৰত আৰূঢ়, অতি ভয়ংকৰ, পত্নীসকলসহ। গণশ্ৰেষ্ঠৰ আশ্ৰয় লৈ তেওঁলোকে দক্ষৰ যজ্ঞৰ দিশে আগবাঢ়িল।

Verse 109

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगीतिनादितम् । वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभि नादितम्

সেই স্থান দেৱকন্যাৰ সহস্ৰেৰে পূৰ্ণ আছিল, অপ্সৰাসকলৰ গীতধ্বনিয়ে মুখৰিত। বীণা আৰু বেণুৰ নিনাদে সমৃদ্ধ, আৰু বেদপাঠৰ উচ্চাৰণে প্ৰতিধ্বনিত হৈছিল।

Verse 110

दृष्ट्वा दक्षं समासीनं देवैब्रह्मर्षिभिः सह । उवाच स वृषारूढो दक्षं वीरः स्मयन्निव

দক্ষক দেৱতা আৰু ব্ৰহ্মর্ষিসকলৰ সৈতে আসীন দেখা পাই, বৃষাৰূঢ় সেই বীৰে যেন মৃদু হাসি লৈ দক্ষক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 111

वयं ह्यचतुराः सर्वे शर्वस्यामितते जसः । भागार्थलिप्सया प्राप्ता भागान्यच्छ त्वमीप्सितान्

আমি সকলোৱে অচতুৰ, অমিত তেজস্বী শৰ্ব (মহাদেৱ)ৰ সন্মুখত। ভাগ লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে ইয়ালৈ আহিছোঁ; তুমি যি অংশ উপযুক্ত বুলি ভাবা, সেই অংশ আমাক দিয়া।

Verse 112

भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम् । ततो वयं विनिश्चित्य करिष्यामो यथोचितम्

স্পষ্টকৈ কোৱা হওক—‘ভাগ তোমালোকক দিব লাগে, আমাক নহয়।’ তেতিয়া আমি সেইমতে নিশ্চিত হৈ যি উচিত, সেয়াই কৰিম।

Verse 113

एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरःसराः

গণসমূহৰ অধিপতি গণেশে এইদৰে কোৱাত, প্ৰজাপতি (দক্ষ) আদি অগ্ৰগণ্যসকলে উত্তৰ দিলে।

Verse 114

देवा ऊचुः । प्रमाणं नो विजानीथ भागं मंत्रा इति धुवम्

দেৱতাসকলে ক’লে: ‘যজ্ঞৰ ভাগ সম্পৰ্কে প্ৰমাণসিদ্ধ বিধান মন্ত্ৰসমূহেই জানে—ই নিশ্চয়।’

Verse 115

मंत्रा ऊचुः । सुरा यूयं तमोभूतास्तमोपहतचेतसः । ये नाध्वरस्य राजानं पूजयेयुर्महेश्वरम्

মন্ত্ৰাসকলে ক’লে: ‘হে দেৱসকল, তোমালোক অন্ধকাৰত পৰিণত হৈছা; মোহে তোমালোকৰ চিত্ত আচ্ছন্ন কৰিছে, কিয়নো তোমালোক যজ্ঞৰ ৰাজা মহেশ্বৰক পূজা নকৰা।’

Verse 116

ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वदेवतनुर्हरः । गण उवाच । पूज्यते सर्वयज्ञेषु कथं दक्षो न पूजयेत्

ঈশ্বৰ (হৰ) সকলো জীৱৰ প্ৰভু আৰু সকলো দেৱতাৰ স্বৰূপ। গণই ক’লে: ‘সকলো যজ্ঞতে তেওঁক পূজা কৰা হয়; তেনেহ’লে দক্ষই কিয় তেওঁক পূজা নকৰিব?’

Verse 117

मंत्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः । यस्मादसह्यं तस्मान्नो नाशयाम्यद्य गर्वितम्

ক্ষমতাৰ অহংকাৰত মত্ত হৈ তোমালোকে পবিত্ৰ মন্ত্ৰসমূহক প্ৰমাণ বুলি গ্ৰহণ কৰা নাই। যিহেতু এইটো অসহ্যকৰ, সেয়েহে আজি মই তোমালোকৰ অহংকাৰ ধ্বংস কৰিম।

Verse 118

इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां देवोऽहन्गणपुंगवः । गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः

এইদৰে কৈ গণসকলৰ প্ৰধানে সেই যজ্ঞশালাত আঘাত কৰিলে; আৰু ক্ৰুদ্ধ গণেশ্বৰসকলে যজ্ঞৰ স্তম্ভবোৰ উভালি পেলাই দিলে।

Verse 119

प्रस्तोतारं सहोतारमध्वर्युं च गणेश्वरः । गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰা গণেশ্বৰসকলে প্ৰস্তোতা, হোতা আৰু অধ্বৰ্যু পুৰোহিতসকলক ধৰি গংগাৰ সোঁতত পেলাই দিলে।

Verse 120

वीरभद्रोऽपि दीप्तात्मा वज्रयुक्तं करं हरेः । व्यष्टंभयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्

দীপ্তিময় আত্মা আৰু অদম্য বীৰভদ্ৰই হৰিৰ (বিষ্ণুৰ) বজ্ৰ সদৃশ শক্তিশালী হাতখনত বাধা দিলে; আৰু তেনেদৰেই তেওঁ স্বৰ্গৰ অন্যান্য দেৱতাসকলৰ হাতো ৰোধ কৰিলে।

Verse 121

भगनेत्रे तथोत्पाट्य कराग्रेणैव लीलया । निहत्य मुष्टिना दंडैः सप्ताश्वं च न्यपातयत्

তেওঁ আঙুলিৰ আগচিৰাৰে লীলাৰ দৰে ভগাৰ দুটা চকু উখলাই পেলালে; তাৰ পাছত মুষ্টিৰে দণ্ডক আঘাত কৰি নিপাত কৰিলে আৰু সপ্তাশ্বকো ঢলাই পেলালে।

Verse 122

तथा चंद्रमसं देवं पादांगुष्ठेन लीलया । धर्षयामास वलवान्स्मयमानो गणेश्वरः

তেনেদৰে, হাঁহি মাৰি শক্তিশালী গণেশ্বৰে পাদৰ আঙুঠাৰে লীলাৰ দৰে চন্দ্ৰদেৱক অপমান কৰি বশ কৰিলে।

Verse 123

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया । जघान मूर्ध्नि पादेन मुनीनपि मुनीश्वरान्

তেওঁ অগ্নিদেৱৰ দুটা হাত কাটি পেলাই আৰু লীলাৰ দৰে জিহ্বা উখলাই ল’লে; তাৰ পাছত পাদেৰে মূৰত আঘাত কৰি তপস্বীসকলৰ অধিপতি মহান মুনিসকলকো প্ৰহাৰ কৰিলে।

Verse 124

तथा विष्णुं सगरुडं समायातं महाबलः । विव्याध निशितैर्बाणैः स्तंभयित्वा सुदर्शनम्

তেনেদৰে, গৰুড়সহ মহাবলী বিষ্ণু আহি উপস্থিত হোৱাত, সেই মহাবীৰে প্ৰথমে সুদৰ্শন চক্ৰৰ গতি স্তম্ভিত কৰি তীক্ষ্ণ বাণেৰে বিষ্ণুক বিদ্ধ কৰিলে।

Verse 125

ततः सहस्रशो भद्रः ससर्ज गरुडान्बहून् । वैनतेयादभ्यधिकान्गरुडं ते प्रदुद्रुवुः

তাৰ পাছত ভদ্ৰই সহস্ৰ সহস্ৰ গৰুড় সৃষ্টি কৰিলে—বৈনতেয়াতকৈও অধিক বলৱান; আৰু সেই গৰুড়সকলে গৰুড়ৰ ওপৰতে ধাৱিত হ’ল।

Verse 126

तान्दृष्ट्वा गरुडो धीमान्पलायनपरोऽभवत् । तत्स्थितो माधवो वेगाद्यथा गौः सिंहपीडिता

তেওঁলোকক দেখি বুদ্ধিমান গৰুড় পলায়নৰ বাবে উদ্‌গ্ৰীৱ হ’ল; আৰু তাত থিয় হৈ থকা মাধৱ হঠাৎ বেগত কঁপি উঠিল—যেন সিংহে পীড়িত গাই।

Verse 127

अंतर्हिते वैनतेये विष्णौ च पद्मसंभवः । आगत्य वारयामास वीरभद्रं शिवप्रियम्

গৰুড়-আৰূঢ় বিষ্ণু অন্তৰ্হিত হোৱাত, পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) তাত আহি শিৱপ্ৰিয় বীৰভদ্ৰক নিবাৰণ কৰিলে।

Verse 128

प्रसादयामास स तं गौरवात्परमेष्ठिनः । तेऽदृश्यं नैव जानंति रुद्रं तत्रागतं सुराः

পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাৰ প্ৰতি গৌৰৱৰ বশে তেওঁ তাক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে; আৰু তাত উপস্থিত দেৱতাসকলে অদৃশ্য ৰূপে আগত ৰুদ্ৰক একেবাৰে চিনিব নোৱাৰিলে।

Verse 129

स देवो विष्णुना ज्ञातो ब्रह्मणा च दधीचिना । तुष्टाव भगवान्ब्रह्मा दक्षो विष्णुदिवौकसः

সেই প্ৰভুক বিষ্ণু, ব্ৰহ্মা আৰু দধীচিয়ে চিনিলে। তেতিয়া ভগৱান ব্ৰহ্মা, দক্ষ আৰু বিষ্ণুভক্ত দিৱৌকসসকলে তেওঁৰ স্তৱন কৰিলে।

Verse 130

विशेषात्पार्वतीं देवीमीश्वरार्द्धशरीरिणीम् । स्तोत्रैर्नानाविधैर्दक्षः प्रणम्य च कृताञ्जलिः

বিশেষকৈ দক্ষে কৃতাঞ্জলি হৈ প্ৰণাম কৰি, নানাবিধ স্তোত্ৰে ঈশ্বৰৰ অৰ্ধশৰীৰিণী দেৱী পাৰ্বতীক স্তৱন কৰিলে।

Verse 131

ततो भगवती प्राह प्रहसंती महेश्वरम् । त्वमेव जगतः स्रष्टा संहर्ता चैव रक्षकः

তেতিয়া ভগৱতী দেৱী মৃদু হাস্যে মহেশ্বৰক ক’লে: “তুমিয়েই জগতৰ স্ৰষ্টা, সংহাৰক আৰু ৰক্ষক।”

Verse 132

अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौ कसः । ततः प्रहस्य भगवान्कर्पद्दी नीललोहितः । उवाच प्रणतान्देवान्दक्षं प्राचेतसं हरः

দক্ষ আৰু দেৱতাসকল ভগৱানৰ অনুগ্ৰহ লাভৰ যোগ্য আছিল। তেতিয়া নীললোহিত ভগৱান মৃদু হাস্যে প্ৰণত দেৱতাসকলক আৰু প্ৰাচেতস-পুত্ৰ দক্ষক হৰই ক’লে।

Verse 133

गच्छध्वं देवताः सर्वाः प्रसन्नो भवतामहम् । संपूज्यः सर्वयज्ञेषु प्रथमं देवकर्मणि

“যোৱা, হে সকলো দেৱতা; মই তোমালোকৰ ওপৰত প্ৰসন্ন। প্ৰতিটো যজ্ঞত, দেৱকাৰ্যৰ আদিত, প্ৰথমে মোৰেই পূজা হ’ব লাগে।”

Verse 134

त्वं चापि शृणु मे दक्ष वचनं सर्वरक्षणम् । त्यक्त्वा लोकेषणामेनां मद्भक्तो भव यत्नतः

“আৰু তুমিও, হে দক্ষ, সকলো প্ৰকাৰ ৰক্ষাদায়ক মোৰ এই বাক্য শুনা। লোক-প্ৰশংসাৰ এই লালসা ত্যাগ কৰি, যত্নেৰে মোৰ ভক্ত হোৱা।”

Verse 135

भविष्यसि गणेशानः कल्पांतेऽनुग्रहान्मम । तावत्तिष्ठ ममादेशात्स्वाधिकारेषु निर्वृतः । इत्युक्त्वाऽदर्शनं प्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः

“মোৰ অনুগ্ৰহে কল্পান্তত তুমি গণেশান হ’বা। তেতিয়ালৈকে মোৰ আদেশে নিজৰ অধিকাৰত সন্তুষ্ট হৈ থাকিবা।” এইদৰে ক’ই অমিত তেজস্বী প্ৰভু দক্ষৰ দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হ’ল।

Verse 136

दधीचिना शिवो दृष्टो विज्ञप्तः शापमोचने । कथं शापं मया दत्तं तरिष्यंति तवाज्ञया

দধীচিয়ে শিৱক দৰ্শন কৰি শাপ-মোচনৰ বাবে নিবেদন কৰিলে: “মোৰে দিয়া শাপ তেওঁলোকে আপোনাৰ আজ্ঞাৰে কেনেকৈ অতিক্ৰম কৰিব?”

Verse 137

शिव उवाच । भविष्यंति त्रयी बाह्याः संप्राप्ते तु कलौ युगे । पठिष्यंति च ये वेदास्ते विप्राः स्वर्गगामिनः

শিৱে ক’লে: “কলিযুগ আহিলে বেদ-ত্রয়ীৰ বাহিৰত থকা লোক উঠিব; কিন্তু যিসকল ব্ৰাহ্মণে বেদ পঢ়ে আৰু জপে, তেওঁলোক স্বৰ্গগামী হ’ব।”

Verse 138

आगमा विष्णुरचिताः पठ्यन्ते ये द्विजातिभिः । तेपि स्वर्गं प्रयास्यंति मत्प्रसादान्न संशयः

বিষ্ণুৰচিত আগমসমূহ যেতিয়া দ্বিজাতিসকলে পঢ়ে, তেতিয়া তেওঁলোকো মোৰ প্ৰসাদে স্বৰ্গলৈ যাব; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 139

कलिकालप्रभावेन येषां पाठो न विद्यते । गृहस्थधर्माचरणं कर्तव्यं मम पूजनम्

কলিকালৰ প্ৰভাৱত যিসকলৰ পাঠ সম্ভৱ নহয়, তেওঁলোকে গৃহস্থধৰ্ম আচৰণ কৰিব আৰু মোৰ পূজা কৰিব লাগিব।

Verse 140

अवश्यं च मया कार्यं तेषां पापविमोचनम् । भिक्षां भ्रमामि मध्याह्ने अतीते भस्मगुंठितः

আৰু মই নিশ্চয়েই তেওঁলোকৰ পাপ-মোচন কৰিব লাগিব। মধ্যাহ্ন পাৰ হ’লে, ভস্মে আৱৃত হৈ, মই ভিক্ষা বিচাৰি ঘূৰি ফুৰোঁ।

Verse 141

जटाजूटधरः शांतो भिक्षापात्रकरो द्विजः । यो ददाति च मे भिक्षां स्वर्गं याति स मानवः

জটাজূটধাৰী, শান্ত দ্বিজ, হাতে ভিক্ষাপাত্ৰ লৈ—যি মানুহে সেই ৰূপত মোক ভিক্ষা দান কৰে, সি স্বৰ্গলৈ গমন কৰে।

Verse 142

उपानहौ वा च्छत्रं वा कौपीनं वा कमंडलुम् । यो ददाति तपस्विभ्यो नरो मुक्तः स पातकैः । दधीचेः स वरान्दत्त्वा वभाषे सह विष्णुना

উপানহ (চেণ্ডেল) হওক বা ছত্ৰ, কৌপীন হওক বা কমণ্ডলু—যি নৰে তপস্বীসকলক এইবোৰ দান কৰে, সি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। দধীচীক বৰ দান কৰি, তেওঁ বিষ্ণুৰ সান্নিধ্যত এইদৰে ক’লে।

Verse 143

रुद्र उवाच । यस्ते मित्रं स मे मित्रं यस्ते रिपुः स मे रिपुः । यस्त्वां पूजयते विष्णो स मां पूजयते ध्रुवम्

ৰুদ্ৰ ক’লে: যি তোমাৰ মিত্ৰ, সি মোৰো মিত্ৰ; যি তোমাৰ শত্রু, সি মোৰো শত্রু। হে বিষ্ণু, যি তোমাক পূজা কৰে, সি নিশ্চয় মোকো পূজা কৰে।

Verse 144

यः स्तौति त्वां स मां स्तौति प्रियो यस्ते स मे प्रियः । अहं यत्र च तत्र त्वं नास्ति भेदः परस्परम्

যি তোমাক স্তৱ কৰে, সি মোকো স্তৱ কৰে; যি তোমাৰ প্ৰিয়, সি মোৰো প্ৰিয়। য’ত মই আছোঁ, ত’ত তুমি আছা—আমাৰ মাজত কোনো পাৰস্পৰিক ভেদ নাই।

Verse 145

कृष्ण उवाच । एवमेतत्परं देव वक्तव्यं यत्तथैव तत् । अर्द्धनारीनरवपुर्यदा दृष्टो मया पुरा

কৃষ্ণ ক’লে: তেনেই সত্য, হে পৰম দেৱ; আপুনি যি কৈছে, সেয়াই ঠিক তেনেদৰেই গ্ৰহণীয়। পূৰ্বে এবাৰ মই সেই ৰূপ দেখিছিলোঁ, যাৰ দেহ অর্ধ নাৰী আৰু অর্ধ নৰ আছিল…

Verse 146

नेयं नारी मया दृष्टा दृष्टं रूपं किलात्मनः । शंखचक्रगदाहस्तं वनमालाविभूषितम्

মই দেখা সেয়া কোনো নাৰী নাছিল; নিশ্চয়েই মই নিজৰেই ৰূপ দেখিলোঁ—হাতে শঙ্খ, চক্ৰ আৰু গদা ধৰি, বনমালাৰে বিভূষিত।

Verse 147

श्रीवत्सांकं पीतवस्त्रं कौस्तुभेन विराजि तम् । द्वितीयार्द्धं मया दृष्टं शूलहस्तं त्रिलोचनम्

মই এক অৰ্ধ দেখিলোঁ—শ্ৰীৱৎসচিহ্নিত, পীতবস্ত্ৰধাৰী, কৌস্তুভ মণিৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল; আৰু আন অৰ্ধ দেখিলোঁ ত্ৰিনয়ন, হাতে ত্ৰিশূল ধৰি।

Verse 148

चंद्रावयवसंयुक्तं जटाजूटकपालिनम् । एकीभावं प्रपन्नोहं यथा पूर्वं तथाऽधुना । न मां गौरी प्रपश्येत प्रपश्यामि तथैव च

মই সেই ৰূপ দেখিলোঁ—চন্দ্ৰকলাৰে সংযুক্ত, জটাজূটধাৰী, কপালপাত্ৰ বহনকাৰী। মই এই একত্বত আশ্ৰয় লৈছোঁ—যেনে পূৰ্বে, তেনেই এতিয়াও। গৌৰী যেন মোক নেদেখে; আৰু মইও তেনেদৰে তাইক দেখি।

Verse 149

ईश्वर उवाच । आवयोरंतरं नास्ति चैकरूपावुभावपि । यो जानाति स जानाति सत्यलोकं स गच्छति

ঈশ্বৰে ক’লে: “আমাৰ মাজত কোনো ভেদ নাই; আমি দুয়ো একে ৰূপ। যিয়ে এই কথা জানে, সেয়াই সত্যকৈ জানে—আৰু সি সত্যলোকলৈ গমন কৰে।”

Verse 150

इत्युक्त्वा स ययौ तत्र कैलासं पर्वतोत्तमम् । कृष्णोपि मंदरं प्राप्तो देवकार्येण केनचित्

এইদৰে কৈ সি তাতৰ পৰা কৈলাসলৈ গ’ল—পৰ্বতৰ শ্ৰেষ্ঠ। আৰু কৃষ্ণো কোনো দেৱকাৰ্যৰ কাৰণে মন্দৰ পৰ্বতত উপনীত হ’ল।

Verse 151

अत्रांतरे दैत्यराजो महादेवप्रसादतः । हिरण्यनेत्रतनयो बाधतेसौ जगत्त्रयम्

ইতিমধ্যে, মহাদেৱৰ প্ৰসাদ-বৰ লাভ কৰি দানৱৰাজা—হিৰণ্যনেত্ৰৰ পুত্ৰে—ত্ৰিলোকক পীড়া দিবলৈ ধৰিলে।

Verse 152

अमरत्वं हराल्लब्ध्वा कामांधो नैव पश्यति । हरांगधारिणीं देवीं दिव्यरूपां सुलोचनाम्

হৰাৰ পৰা অমৰত্ব লাভ কৰি কামান্ধ হৈ সি সেই দেৱীক চিনিব নোৱাৰে—যি হৰাকেই অলংকাৰৰূপে ধাৰণ কৰে, দিব্যৰূপা আৰু সুলোচনী।

Verse 153

ममेति स च जानाति याचते च हरं प्रति । हरोऽपि कार्यव्यसनस्त्यक्त्वा कैलासपर्वतम्

‘ই মোৰ’ বুলি ভাবি সি হৰৰ ওচৰত দাবী জনালে। আৰু হৰো কাৰ্যৰ তৎকালীন তাগিদত কৈলাস পৰ্বত ত্যাগ কৰি ওলাই গ’ল।

Verse 154

मंदरं समनुप्राप्तो देवं द्रष्टुं जनार्द्दनम् । परस्परं समालोच्यामुंचद्देवीं स मंदरे

দেৱ জনাৰ্দ্দনক দৰ্শন কৰিবলৈ সি মন্দৰ পৰ্বতত উপস্থিত হ’ল। দুয়োয়ে পৰস্পৰে আলোচনা কৰি সেই দেৱীক মন্দৰতেই থৈ দিলে।

Verse 155

नारायणगृहे देवी स्थिता देवीगणैर्वृता । अत्रांतरे गौतमस्तु गोवधान्मलिनीकृतः

নাৰায়ণৰ গৃহত দেৱী দেৱীগণৰে বেষ্টিত হৈ অৱস্থিত থাকিল। ইফালে গৌতমে গোৱধৰ দোষত কলুষিত হ’ল।

Verse 156

पवित्रीकरणायास्य भिक्षुरूपधरो हरः । गौतमस्य गृहं प्राप्तो मंदरं चांधको गतः

নিজ শুদ্ধিকৰণৰ নিমিত্তে হৰে ভিক্ষুৰূপ ধৰি গৌতমৰ গৃহলৈ আহিল; আৰু অন্ধকো মন্দৰ পৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 157

ययाचे पार्वतीं दुष्टो युद्धं चक्रे स विष्णुना । हारितं तु गणैः सर्वैर्देवीं दैत्यो न पश्यति

সেই দুষ্টে পাৰ্বতীক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে আৰু বিষ্ণুৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হ’ল। কিন্তু সকলো গণে দেৱীক তৎক্ষণাৎ লৈ গ’ল, দানৱে আৰু দেৱীক দেখা নাপালে।

Verse 158

स्त्रीरूपधारी कृष्णोऽसौ गौरीं रक्षति मंदिरे । गौरीणां तु शतं चक्रे हरिस्तत्र स मायया

স্ত্ৰীৰূপ ধৰি সেই কৃষ্ণই মন্দিৰত গৌৰীক ৰক্ষা কৰিলে। তাত হৰিয়ে নিজৰ মায়াৰে ‘গৌৰী’ৰ শত ৰূপ সৃষ্টি কৰিলে।

Verse 159

विष्णोर्देहसमुद्भूता दिव्यरूपा वरस्त्रियः । अन्धको नैव जानाति कैषा गौरी नु पार्वती

বিষ্ণুৰ নিজ দেহৰ পৰা দিৱ্যৰূপা উত্তমা নাৰীসকল উৎপন্ন হ’ল। অন্ধকে একেবাৰে বুজিব নোৱাৰিলে—কোনজনী গৌৰী, কোনজনী পাৰ্বতী।

Verse 160

विलंबस्तत्र सञ्जातो मोहितो विष्णुमायया । तावच्छिवः समायातः कृत्वा गौतमपावनम्

তাত বিষ্ণুৰ মায়াত মোহিত হৈ তাৰ বিলম্ব হ’ল। সেই সময়তে শিৱে গৌতমক পবিত্ৰ কৰি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 161

भिक्षामात्रेण चान्नेन गौतमो निर्मलीकृतः । सोंधकेन तदा युद्धं चक्रे रुद्रोऽपि कोपितः

ভিক্ষাৰ মাত্ৰ অন্নে গৌতম শুদ্ধ হ’ল। তেতিয়া ক্ৰোধিত ৰুদ্ৰেও অন্ধকৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে।

Verse 162

अमरोऽसौ हराज्जातः शूले प्रोतः सुदारुणे । शूलस्थस्तु स्तुतिं चक्रे तस्य तुष्टो महेश्वरः

সেইজন ‘অমৰ’ হ’ল, হৰাৰ পৰা জন্ম লৈ, অতি ভয়ংকৰ শূলে বিদ্ধ হ’ল। শূলত থাকিয়েই স্তুতি কৰিলে; তাতে মহেশ্বৰ সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 163

गणेशत्वं ददौ तस्मै यावदाभूतसंप्लवम् । स्वसरूपामुमादेवीं कृष्णस्तस्मै ददौ स्वयम्

তেওঁক প্ৰলয় পৰ্যন্ত গণেশত্ব দান কৰিলে। আৰু কৃষ্ণে নিজেই উমাদেৱীক তেওঁৰ স্ব-স্বরূপে তাক দান কৰিলে।

Verse 164

गौरीरूपाः स्त्रियश्चान्या धरित्र्यां तास्तु प्रेषिताः । कृत्वा नामानि सर्वासां लोके पूज्या भविष्यथ

গৌৰীৰ ৰূপধাৰী আন আন স্ত্ৰীসকলক পৃথিৱীত প্ৰেৰণ কৰা হ’ল। সকলোৰে নাম স্থিৰ কৰি কোৱা হ’ল—তোমালোক সকলোৱে জগতত পূজ্য হ’বা।

Verse 165

एता ये पूजयिष्यंति पूजयिष्यन्ति ते शिवाम् । शिवां ये पूजयिष्यंति तेऽर्चयन्ते हरं हरिम्

যিসকলে এই ৰূপসমূহ পূজা কৰে, তেওঁলোকে সত্যই শিৱাক পূজা কৰে। আৰু যিসকলে শিৱাক পূজা কৰে, তেওঁলোকে হৰ আৰু হৰিকো অর্চনা কৰে।

Verse 167

ब्रह्मेशनारायणपुण्यचेतसां शृण्वन्ति चित्रं चरितं महात्मनाम् । मुच्यंति पापैः कलिकालसंभवैर्यास्यंति नाकं गणवृन्दवंदिताः

ব্ৰহ্মা, ঈশ আৰু নাৰায়ণত ভক্তি-নিবদ্ধ পুণ্যচিত্ত যিসকলে মহাত্মাসকলৰ এই আশ্চৰ্য চৰিত্ৰ শ্ৰৱণ কৰে, তেওঁলোক কলিযুগ-উৎপন্ন পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু গণবৃন্দৰ বন্দনাৰে সুশোভিত হৈ স্বৰ্গলৈ গমন কৰে।

Verse 168

एवं काले वर्त्तमाने हरः कैलासपर्वते । रक्षोदानवदैत्यैस्तु गृह्यतेऽसौ वरान्बहून्

এইদৰে সময় আগবাঢ়ি থাকোঁতে হৰ (শিৱ) কৈলাস পৰ্ব্বতত অৱস্থিত আছিল। তাত ৰাক্ষস, দানৱ আৰু দৈত্যসকলে তেওঁৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁৰ পৰা বহু বৰ লাভ কৰিলে।

Verse 169

ब्रह्मदत्तवरो रौद्रस्तारकाख्यो महासुरः । तेन सर्वं जगद्व्याप्तं तस्य नष्टा सुरा रणे

ব্ৰহ্মাৰ দত্ত বৰে বিভূষিত ৰৌদ্ৰ স্বভাৱৰ তাৰক নামৰ এজন মহাসুৰ আছিল। তাৰ দ্বাৰাই সমগ্ৰ জগত আচ্ছন্ন হৈছিল, আৰু ৰণত দেৱতাসকল তাৰ হাতত পৰাজিত হৈছিল।

Verse 170

महादेवसुतेनाजौ हंतव्योऽसौ ससर्ज तम् । कार्तिकेयमुमापुत्रं रुद्रवीर्यसमुद्भवम्

‘মহাদেৱৰ পুত্ৰৰ দ্বাৰাই ৰণত তাক বধ কৰিব লাগিব’—এইদৰে বিধান স্থিৰ হ’ল। সেয়ে ৰুদ্ৰৰ বীৰ্য-তেজৰ পৰা উদ্ভূত, উমাৰ পুত্ৰ কাৰ্ত্তিকেয়ক প্ৰকট কৰা হ’ল।

Verse 171

देवैरिन्द्रादिभिः सर्वैः सेनाध्यक्ष्येभिषेचितः । तेनापि दैवयोगेन तारकाख्यो निपातितः

ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতাই তেওঁক অভিষেক কৰি সেনাৰ অধিনায়ক পদত স্থাপন কৰিলে। আৰু দেৱীয় বিধান-যোগে তেওঁৰ দ্বাৰাই তাৰক নামৰ অসুৰ নিপাতিত হ’ল।

Verse 172

कैलासशिखरासीनो देवदेवो जगद्गुरुः । उमया सह संतुष्टो नन्दिभद्रादिभिर्वृतः

কৈলাস-শিখৰত আসীন, দেৱদেৱ জগতগুৰু মহাদেৱ উমাৰ সৈতে সন্তুষ্ট আছিল; নন্দী, ভদ্ৰা আদি পৰিবৃত্ত হৈ আছিল।

Verse 173

स्कन्देन गजवक्त्रेण धनाध्यक्षेण संयुतः । अथ हासपरं देवं शनैः प्रोवाच तं शिवा

তেওঁ স্কন্দ, গজবক্ত্ৰ গণেশ আৰু ধনাধিপ কুবেৰসহ আছিল। তেতিয়া দেৱক হাস্য-ৰসে মগ্ন দেখি শিৱা (উমা) ধীৰে ধীৰে তেওঁক ক’লে।

Verse 174

केन देव प्रकारेण तोषं यास्यसि शंकर । मर्त्यानां केन दानेन तपसा नियमेन वा

‘হে দেৱ, হে শংকৰ, কোন প্ৰকাৰৰে তুমি প্ৰসন্ন হওঁ? মর্ত্যলোকত কোন দানে—কোন তপস্যা বা কোন নিয়মে—তুমি সন্তুষ্ট হওঁ?’

Verse 175

केन वा कर्मणा देव केन मन्त्रेण वा पुनः । स्नानेन केन देवेश केन धूपेन तुष्यसि

‘অথবা হে দেৱ, কোন কৰ্মে আৰু পুনৰ কোন মন্ত্ৰে? হে দেৱেশ, কোন স্নানে আৰু কোন ধূপে তুমি তুষ্ট হওঁ?’

Verse 176

पुष्पेण केन मे नाथ केन पत्रेण शंकर । कया संतुष्यसे स्तुत्या साहसेन च केन वै

‘হে মোৰ নাথ, কোন পুষ্পে আৰু কোন পাতে, হে শংকৰ? কোন স্তুতিয়ে তুমি সন্তুষ্ট হওঁ, আৰু নিশ্চয় কোন সাহসিক কৰ্মে?’

Verse 177

नैवेद्येन च केन त्वं केन होमेन तुष्यसि । केन कष्टेन वा देव केनार्घेण मम प्रभो

হে প্ৰভু! কোন নৈবেদ্যৰে তুমি সন্তুষ্ট হওঁ, আৰু কোন হোমে তোমাৰ তৃপ্তি হয়? হে দেৱ! কোন কষ্টে, আৰু কোন অৰ্ঘ্য-অৰ্পণে, মোৰ স্বামী?

Verse 178

षोडशैते मया प्रश्नाः पृष्टा मे निर्णयं वद

মই এই ষোলটা প্ৰশ্ন সুধিছোঁ; অনুগ্ৰহ কৰি ইয়াৰ বিষয়ে নিশ্চিত সিদ্ধান্ত মোক কোৱা।

Verse 179

शंकर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि कथयिष्ये मम प्रियम् । शिवपूजाप्रकारोऽयं क्रियते वचसा गुरोः

শংকৰে ক’লে: হে দেবী, তুমি ভালদৰে সুধিছা। মোৰ যি প্ৰিয়, সেয়া মই ক’ম। শিৱপূজাৰ এই বিধি গুৰুৰ বচন অনুসৰি পালন কৰিব লাগে।

Verse 180

अभयं सर्वजंतूनां दानं देवि मम प्रियम् । सत्यं तपः समाख्यातं परदारविवर्जनम्

হে দেবী, সকলো জীৱক অভয় দান কৰাই মোৰ প্ৰিয় দান। সত্যক তপ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে, আৰু পৰস্ত্ৰী-বর্জনেই সত্য সংযম।

Verse 181

प्रियो मे नियमो देवि कर्म तल्लोकरञ्जनम् । मयों नमः शिवायेति मन्त्रोऽयमुररीकृतः

হে দেবী, নিয়ম মোৰ প্ৰিয়, আৰু লোকৰ আনন্দ বঢ়োৱা কৰ্মও। ‘নমঃ শিৱায়’—এই মন্ত্রক মই প্ৰমাণৰূপে স্বীকাৰ কৰিছোঁ।

Verse 182

सर्वपापविनिर्मुक्तो मम देवि स वल्लभः । पापत्यागो भवेत्स्नानं धूपो मे गौग्गुलः प्रियः

হে দেৱী, যি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত, সি মোৰ প্ৰিয়। পাপ ত্যাগেই সত্য স্নান; আৰু মোৰ প্ৰিয় ধূপ হৈছে গুগ্গুলু (গুগুল) ৰজন।

Verse 183

धत्तूरकस्य पुष्पं मे बिल्वपत्रं मम प्रियम् । स्तुतिः शिवशिवायेति साहसं रणकर्मणि

ধত্তূৰাৰ ফুল মোৰ প্ৰিয়, আৰু বিল্বপাতো মোৰ অতি প্ৰিয়। ‘শিৱ, শিৱ!’ বুলি স্তৱ আৰু ৰণকৰ্মত সাহসো মোৰ সন্তোষজনক।

Verse 184

न बिभेति नरो यस्तु तस्याग्रे संभवाम्यहम् । हंतकारो गवां यस्तु नैवेद्यं मम वल्लभम्

যি নৰ ডৰে নাহে, মই তাৰ আগতে প্ৰকাশ পাওঁ। কিন্তু যি গৰু বধ কৰে, তাৰ নৈবেদ্য (ভোগ) মোৰ প্ৰিয় নহয়।

Verse 185

पूर्णाहुत्या परा प्रीतिर्जायते मम सुन्दरि । शुश्रूषा वल्लभं कष्टं यतीनां च तपस्विनाम्

হে সুন্দৰী, পূৰ্ণাহুতিৰ দ্বাৰা মোৰ ভিতৰত পৰম প্ৰীতি জন্মে। যতি-তপস্বীসকলৰ শুশ্ৰূষা (সেৱা) আৰু সন্ন্যাসী-তপস্বীৰ সহ্য কৰা কষ্ট মোৰ প্ৰিয়।

Verse 186

सूर्योदये महादेवि मध्याह्नेऽस्तमने तथा । अर्घो यो दीयते सूर्ये वल्लभोऽसौ मम प्रिये

হে মহাদেৱী, সূৰ্যোদয়ত, মধ্যাহ্নত আৰু তদ্ৰূপে অস্তমনত যি সূৰ্যক অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰে, হে প্ৰিয়ে, সি মোৰ প্ৰিয়।

Verse 187

किं दानैः किं तपोभिर्वा किं यज्ञैर्भाववर्जितैः । दया सत्यं घृणाऽस्तेयं दंभपैशुन्यवर्जितम् । भक्त्या यद्दीयते स्तोकं देवि तद्वल्लभं मम

ভাৱ-ভক্তিহীন দানৰ কি লাভ, তপস্যাৰ কি লাভ, বা হৃদয়শূন্য যজ্ঞৰ কি ফল? দয়া, সত্য, কোমলতা, অষ্টেয় আৰু দম্ভ-পরনিন্দা বর্জন—হে দেবী, ভক্তিৰে যি অলপো দিয়া হয়, সেয়াই মোৰ প্ৰিয়।

Verse 188

एवं यावत्कथयति प्रश्नान्सूक्ष्मान्यथोदितान् । तावद्ब्रह्मादिभिर्देवैर्विष्णुस्तत्र ययौ स्वयम्

এইদৰে সি যেতিয়া সুধা-সুক্ষ্ম প্ৰশ্নসমূহ যিদৰে সোধা হৈছিল ঠিক তেনেদৰে ব্যাখ্যা কৰি আছিল, তেতিয়াই ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলৰ সৈতে বিষ্ণু স্বয়ং তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 189

विष्णुरुवाच । नाहं पालयितुं शक्तस्त्वं ददासि वरान्बहून् । दैत्यानां दानवादीनां राक्षसानां महेश्वर

বিষ্ণুৱে ক’লে—হে মহেশ্বৰ! মই শাসন-ধৰ্ম ৰক্ষা কৰিবলৈ সক্ষম নহওঁ, কিয়নো তুমি দৈত্য, দানৱ আৰু ৰাক্ষসসকলক বহু বৰ দিয়া।

Verse 190

विकृतिं यांति पश्चात्ते कष्टं वध्या भवंति मे । पत्रेण पुष्पमात्रेण ओंकारेण शिवेन च । मुक्तिं याति नरो देव भवभक्तिं करोतु कः

তাৰ পিছত সিহঁতে বিকৃতিত পৰে; মোৰ বাবে সিহঁত দমন কৰাটো কঠিন হয় আৰু মোক সিহঁতক বধ কৰিবলগীয়া হয়। কিন্তু হে দেব! কেৱল এটা পাত, মাত্ৰ এটা ফুল, ‘ওঁ’ ধ্বনি আৰু ‘শিৱ’ নামেই মানুহে মুক্তি পায়—তেন্তে ভৱ-ভক্তি কোনে কৰিব?

Verse 191

इन्द्रादयोऽपि ये देवा यज्ञैराप्याययंति ते । न यजंति द्विजा यज्ञान्भिक्षादानेन तुष्यसि

ইন্দ্ৰ আদি দেৱসকলেও যজ্ঞেৰে পুষ্ট হয়; কিন্তু তুমি দ্বিজসকলৰ কৰা যজ্ঞ কামনা নকৰা—বৰং ভিক্ষা-দানত তুমি সন্তুষ্ট হওঁ।

Verse 192

रुद्र उवाच । इन्द्रादिभिर्न मे कार्यं ब्रह्मा मे किं करिष्यति । येन केन प्रकारेण प्रजाः पाल्यास्त्वया ऽधुना

ৰুদ্ৰে ক’লে: ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলৰ মোৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই—ব্ৰহ্মাই মোৰ বাবে কি কৰিব? যি কোনো উপায়ে হোৱক, এতিয়া তোমাৰ দ্বাৰাই প্ৰজাসকলক ৰক্ষা কৰিব লাগিব।

Verse 193

मदीया प्रकृतिस्त्वेषा तां कथं त्यक्तुमुत्सहे । त्वयाहं ब्रह्मणा देवैर्वरकर्मणि योजितः

“এইটো মোৰ নিজস্ব প্ৰকৃতি—মই তাক কেনেকৈ ত্যাগ কৰিবলৈ সাহস কৰোঁ? তোমাৰ দ্বাৰা, ব্ৰহ্মাৰ দ্বাৰা আৰু দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা মোক বৰদান-কৰ্মত নিযুক্ত কৰা হৈছে।”

Verse 194

इदानीमेव किं नष्टं मुक्त्वा देवीं तवाग्रतः । भूत्वा मूर्तिं परित्यज्य एकाकी विचराम्यहम्

“এতিয়াই বা কি ক্ষতি, যদি তোমাৰ চকুৰ আগতেই মই দেৱীক ত্যাগ কৰোঁ? মূৰ্তি ধৰি, সেই মূৰ্তি পৰিত্যাগ কৰি, মই একাকী বিচৰণ কৰিম।”

Verse 195

इत्युक्त्वा स शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । गते तस्मिञ्छिवे तत्र संक्षोभः सुमहानभूत्

এইদৰে কৈ সেই দেৱ শিৱ তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। শিৱ গুচি যোৱাৰ পাছত সেই স্থানত অতি বৃহৎ আলোড়ন উঠিল।

Verse 196

उमा प्रोवाच चेन्द्रादीन्ब्रह्मविष्णुगणांस्तथा । इदानीं किं मया कार्यं भवद्भिः शिववर्जितैः

উমাই ইন্দ্ৰ আদি আৰু ব্ৰহ্মা-বিষ্ণুৰ গণসকলক ক’লে: “এতিয়া শিৱবিহীন তোমালোকৰ সৈতে মোৰ কি কাম?”

Verse 197

अत्रान्तरे च ये चान्ये देवास्तत्र समागताः । ऋषयश्चैव सिद्धाश्च तथा नारदपर्वतौ

সেই মুহূর্ততে তাত আন আন দেৱতাসকলো সমবেত হ’ল; লগতে ঋষি আৰু সিদ্ধসকল, আৰু নাৰদ-মুনিৰ সৈতে পৰ্বত ঋষিও উপস্থিত হ’ল।

Verse 198

गंगासरस्वतीनद्यो नागा यक्षाः समागताः । ब्रह्मादिभिः समालोच्य कथमेतद्भविष्यति

গঙ্গা আৰু সৰস্বতী নদী, লগতে নাগ আৰু যক্ষসকলো সমবেত হ’ল। ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি সিহঁতে সুধিলে, “ইয়া কেনেকৈ নিষ্পত্তি হ’ব—এতিয়া কি ঘটিব?”

Verse 199

विष्णुरुवाच । सहैव गम्यतां तत्र यत्र देवो गतः शिवः । स्वल्पा यासेन ते यान्तु नराः स्वर्गं शिवाज्ञया

বিষ্ণুৱে ক’লে: “আহাঁ, আমি সকলোৱে একেলগে সেই ঠাইলৈ যাওঁ য’ত দেৱ শিৱ গ’ল। শিৱৰ আজ্ঞাত সেই মানুহসকলে অল্প কষ্টতেই স্বৰ্গ লাভ কৰক।”

Verse 200

सत्यलोके नरा यान्तु देवा यान्तु धरातलम् । रक्षोदानवदैत्यानां वरान्यच्छतु शंकरः

“মানুহসকল সত্যলোকলৈ যাওক; দেৱতাসকল ধৰণীত নামি আহক। আৰু ৰাক্ষস, দানৱ আৰু দৈত্যসকলক শংকৰে বৰদান দান কৰক।”

Verse 201

तेषां बाधा मया कार्या यै च स्युर्धर्मलोपकाः । हृष्टे शिवे मया कार्या व्यवस्था स्वर्गगामिनाम्

“যিসকলে ধৰ্ম লোপ কৰিব খোজে, সিহঁতক মই দমন কৰিব লাগিব। আৰু শিৱ সন্তুষ্ট হ’লে, স্বৰ্গগামীসকলৰ বাবে মই যথোচিত ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিম।”

Verse 202

त्रयीधर्मं परित्यज्य येऽन्यं धर्ममुपासते । ते नरा नरकं यांतु यावदाभूतसंप्लवम्

যিসকলে ত্ৰয়ী-বেদৰ ধৰ্ম ত্যাগ কৰি অন্য কুপথীয় ধৰ্ম উপাসনা কৰে, সেই নৰসকল সৃষ্টিৰ মহাপ্ৰলয় পৰ্যন্ত নৰকলৈ গমন কৰক।