Adhyaya 8
এই অধ্যায়ত ৰজা ভোজে সাৰস্বতক অনুৰোধ কৰে—বস্ত্ৰাপথ-ক্ষেত্ৰ, ৰৈৱতক পৰ্বত আৰু বিশেষকৈ ‘সুৱৰ্ণৰেখা’ নামৰ জলে কেনেকৈ উৎপত্তি লাভ কৰিলে আৰু তাৰ পবিত্ৰকৰণ-শক্তি কি, সেয়া বিস্তাৰে ক’বলৈ। তেওঁ লগতে সোধে—এই প্ৰসঙ্গত ব্ৰহ্মা–বিষ্ণু–শিৱৰ মাজত পৰম ৰূপে কোন প্ৰতিষ্ঠিত, দেৱতাসকল কিয় তীৰ্থত সমবেত হয়, আৰু নাৰায়ণ কেনেকৈ স্বয়ং তাত আগমন কৰে। সাৰস্বতে কয় যে এই কাহিনী শ্ৰৱণমাত্ৰেই পাপক্ষয় হয়; তাৰ পিছত তীৰ্থকথাক সৃষ্টিলয়ৰ মহাপ্ৰসঙ্গত স্থাপন কৰে। ব্ৰহ্মাৰ এক দিনৰ অন্তত ৰুদ্ৰে জগত সংহাৰ কৰে; তেতিয়া ত্ৰিমূৰ্তি ক্ষণিক একত্বত অৱস্থিত হৈ পাছত পৃথক ৰূপে প্ৰকাশ পায় বুলি বৰ্ণনা। ব্ৰহ্মা স্ৰষ্টা, হৰি পালনকৰ্তা, ৰুদ্ৰ সংহাৰকৰ্তা—এই কাৰ্যবিভাগ স্পষ্ট কৰা হয়। তাৰ পাছত কৈলাসত ব্ৰহ্মা আৰু ৰুদ্ৰৰ মাজত অগ্ৰাধিকাৰৰ বিবাদ উঠে, যাক বিষ্ণুৱে মধ্যস্থ হৈ শান্ত কৰে। বিষ্ণুৰ উপদেশত প্ৰতিপাদিত হয়—আদি একমেৱ মহাদেৱ সকলো লোকৰ ওপৰত, তথাপি জগতৰ অধিষ্ঠাতা। তেতিয়া ব্ৰহ্মাই বৈদিক শৈলীৰ উপনামৰে শিৱক স্তৱ কৰে; শিৱ প্ৰসন্ন হৈ বৰ প্ৰদান কৰে। এইদৰে পৰৱৰ্তী সুৱৰ্ণৰেখা-তীৰ্থোৎপত্তিৰ বিস্তৃত বৰ্ণনাৰ ভূমি প্ৰস্তুত হয়।
Shlokas
Verse 1
भोजराज उवाच । प्रभो सारस्वत मया श्रुतं माहात्म्यमुत्तमम् । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य गिरे रैवतकस्य च
ভোজৰাজে ক’লে: হে পূজনীয় সাৰস্বত প্ৰভু, মই বস্ত্ৰাপথ ক্ষেত্ৰ আৰু ৰৈৱতক পৰ্বতৰো উত্তম মাহাত্ম্য শুনিলোঁ।
Verse 2
विशेषेण स्वर्णरेखाभवस्य च जलस्य च । इदानीं श्रोतुमिच्छामि तीर्थोत्पत्तिं वदस्व मे
বিশেষকৈ স্বৰ্ণৰেখা-ভৱৰ জলৰ বিষয়ে। এতিয়া মই এই তীৰ্থৰ উৎপত্তি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ; অনুগ্ৰহ কৰি মোক কওক।
Verse 3
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां मध्ये कोऽयं व्यवस्थितः । केयं नदी स्वर्णरेखा सर्वपातकनाशिनी
ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, শিৱ আদি সকলৰ মাজত ইয়াত কোন এই এক স্থিত? আৰু এই স্বৰ্ণৰেখা নদী কোনখন, যি সকলো পাপ নাশ কৰে?
Verse 4
कस्माद्ब्रह्मादया देवा अस्मिंस्तीर्थे समागताः । कथं नारायणो देवः स्वयमेव समागतः
কি কাৰণে ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকল এই তীৰ্থত সমবেত হ’ল? আৰু দেৱ নাৰায়ণ স্বয়ং কেনেকৈ ইয়ালৈ উপস্থিত হ’ল?
Verse 5
हेमालयं परित्यज्य भवानी गिरिमूर्द्धनि । संस्थिता स्कन्दमादाय देवैरिन्द्रादिभिः सह
হেমালয় ত্যাগ কৰি ভৱানী গিৰিশিখৰত নিবাস কৰিলে; স্কন্দক কোলাত লৈ ইন্দ্ৰ আদি দেৱসকলৰ সৈতে।
Verse 6
सारस्वत उवाच । शृणु सर्वं महाराज कथयिष्ये सविस्तरम् । येन वै कथ्यमानेन सर्वपापक्षयो भवेत्
সাৰস্বতে ক’লে: শুনা, হে মহাৰাজ, মই সকলো কথা বিস্তাৰে ক’ম; যাৰ কথন-শ্ৰৱণেই সকলো পাপৰ ক্ষয় ঘটায়।
Verse 7
पुरा ब्रह्मदिनस्यांते जगदेतच्चराचरम् । संहृत्य भगवान्रुद्रो ब्रह्मविष्णुपुरस्कृतः
পূৰ্বকালে, ব্ৰহ্মাৰ দিনৰ অন্তত, ভগৱান ৰুদ্ৰে—ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ অগ্ৰগামী উপস্থিতিত—চৰাচৰসহ এই সমগ্ৰ জগতক লয়ত সংহাৰ কৰিলে।
Verse 8
तां च ते सकलां रात्रिमेकमूर्त्तिभवास्त्रयः । तिष्ठन्ति रात्रि पर्यन्ते पुनर्भिन्ना भवंति ते
সেই সমগ্ৰ ৰাতি জুৰি সেই তিনিও একে মূৰ্তি হৈ স্থিত থাকে; ৰাতিৰ অন্তত তেওঁলোক পুনৰ পৃথক পৃথক হয়।
Verse 9
ब्रह्मविष्णुशिवा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः । सृष्टिं करोति भगवान्ब्रह्मा पालयते हरिः
ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু শিৱ—এই দেৱসকল ৰজঃ, সত্ত্ব আৰু তমঃময়। ভগৱান ব্ৰহ্মাই সৃষ্টি কৰে, আৰু হৰি (বিষ্ণু) পালন কৰে।
Verse 10
सर्वं संहरते रुद्रो जगत्कालप्रमाणतः । तेनादौ भगवान्सृष्टो दक्षो नाम प्रजापतिः
ৰুদ্ৰে জগতৰ কাল-প্ৰমাণ অনুসাৰে সকলো সংহাৰ কৰে। সেয়েহে আদিতে ভগৱান ‘দক্ষ’ নামৰ প্ৰজাপতি সৃষ্ট হৈছিল।
Verse 11
सर्वे संक्षेपतः कृत्वा ब्रह्माण्डं सचरा चरम् । भिन्ना देवास्त्रयो जाताः सत्यलोकव्यवस्थिताः
সংক্ষেপকৈ ব্ৰহ্মাণ্ডক—চৰ আৰু অচৰ সকলোসহ—একত্ৰ কৰি তুলিলে। তেতিয়া ত্ৰয়ো দেৱ পৃথক ৰূপে জন্মিল আৰু সত্যলোকত প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।
Verse 12
त्रयो भुवं समासाद्य कौतुकाविष्टचेतसः । कैलासं ते गिरिवरं समारूढाः सुरेर्वृताः
সেই ত্ৰয়ো ভূৱনত উপস্থিত হৈ কৌতূহলে আৱিষ্টচিত্ত হ’ল। দেৱগণে বেষ্টিত হৈ তেওঁলোকে শ্ৰেষ্ঠ গিৰি কৈলাসত আৰোহণ কৰিলে।
Verse 13
अहं ज्येष्ठो अहं ज्येष्ठो वादोऽभूद्ब्रह्मरुद्रयोः । तदा क्रुद्धो महादेवो ब्रह्माणं हन्तुमुद्यतः
‘মই জ্যেষ্ঠ, মই জ্যেষ্ঠ’—এইদৰে ব্ৰহ্মা আৰু ৰুদ্ৰৰ মাজত বিবাদ উঠিল। তেতিয়া ক্ৰুদ্ধ মহাদেৱ ব্ৰহ্মাক বধ কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 14
विष्णुना वारितो ब्रह्मा न ते वादस्तु युज्यते । तत्त्वं नाहं यदा नेदं ब्रह्मांडं सचराचरम्
বিষ্ণুৱে ব্ৰহ্মাক বাধা দি ক’লে—“এই বিবাদ তোমালোকৰ বাবে শোভন নহয়। কিয়নো তত্ত্বতঃ যেতিয়া এই ব্ৰহ্মাণ্ড—চৰাচৰসহ—এতিয়াও নাছিল, তেতিয়া মই (এই পৃথক অহংৰূপে) নাছিলোঁ…”
Verse 15
एक एव तदा देवो जले शेते महेश्वरः । जागर्ति च यदा देवः स्वेच्छया कौतुकात्ततः
সেই সময়ত একমাত্ৰ দেৱ মহেশ্বৰেই জলৰ ওপৰত শয়ন কৰিছিল। আৰু যেতিয়া সেই দেৱ স্বইচ্ছাৰে, দিৱ্য লীলা-কৌতূহলত জাগ্ৰত হয়, তেতিয়াই পৰৱৰ্তী বিকাশ আৰম্ভ হয়।
Verse 16
अनेन त्वं कृतः पूर्वमहं पश्चात्त्वया कृतः । ब्रह्मांडं कूर्मरूपेण धृतमस्य प्रसादतः
“তাঁৰ প্ৰসাদেৰে তুমি প্ৰথমে গঢ়া হ’লা, আৰু তাৰ পাছত তোমাৰ দ্বাৰাই মই গঢ়া হ’লোঁ। আৰু সেই একে প্ৰসাদে কূৰ্ম-ৰূপ ধৰি ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ড ধাৰণ কৰা হ’ল।”
Verse 17
अनुप्रविष्टा ब्रह्मांडं प्रसादाच्छं करस्य च । सृष्टिस्त्वया कृता सर्वा मयि रक्षा व्यवस्थिता
“শংকৰৰ প্ৰসাদেৰে মই ব্ৰহ্মাণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিলোঁ। সকলো সৃষ্টি তোমাৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন, আৰু মোৰ ভিতৰতেই লোকসমূহৰ ৰক্ষা-ব্যৱস্থা স্থাপিত।”
Verse 18
उदासीनवदासीनः संसारात्सारमीक्षते । एक एव शिवो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः
“উদাসীনজনৰ দৰে আসীন হৈ তেওঁ সংসাৰৰ মাজত সাৰ-তত্ত্ব দৰ্শন কৰে। একমাত্ৰ শিৱেই দেৱ—সৰ্বব্যাপী মহেশ্বৰ, মহাদেৱ।”
Verse 19
पितामहत्वं संजातं प्रसादाच्छंकरस्य ते । प्रसादयामास हरं श्रुत्वा ब्रह्मा वचो हरेः
“শংকৰৰ প্ৰসাদেৰে তোমাৰ পিতামহ (পিতামহা) পদ লাভ হ’ল। হৰিৰ বাক্য শুনি ব্ৰহ্মাই হৰ (শিৱ)ক প্ৰসন্ন কৰিবলৈ আৰাধনা কৰিলে।”
Verse 20
अनादिनिधनो देवो बहुशीर्षो महाभुजः । इत्यादिवेदवचनैस्ततस्तुष्टो महेश्वरः । प्राह ब्रह्मन्वरं यत्ते वृणीष्व मनसि स्थितम्
“দেৱ অনাদি-অনন্ত, বহুশিৰ, মহাবাহু”—এইদৰে বেদবচনে স্তৱিত হৈ মহেশ্বৰ সন্তুষ্ট হ’ল। তেতিয়া তেওঁ ক’লে: “হে ব্ৰাহ্মণ, তোমাৰ মনত স্থিত যি বৰ আছে, তাকেই বাছি লোৱা।”