Adhyaya 17

Verse 1

राजोवाच । विचित्रमिदमाख्यानं त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं मया । दृष्ट्वा नारायणं शक्रं नारदो मंदरे गिरौ

ৰাজাই ক’লে: তোমাৰ কৃপাতে মই এই আশ্চৰ্য আখ্যান শুনিলোঁ। নাৰায়ণ আৰু শক্ৰক দেখি মন্দৰ পৰ্ব্বতত নাৰদে তাৰপিছত কি কৰিলে?

Verse 2

किं चकार मुनींद्रोऽथ तन्मे विस्तरतो मुने । वद संसारसरणोद्भूतमायाप्रपीडितम् । कथामृतजलौघेन वितृषं कुरु मां प्रभो

তাৰ পাছত সেই মুনীন্দ্ৰই কি কৰিলে? হে মুনি, মোক বিস্তাৰে কোৱা। সংসাৰৰ পথৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা মায়াই মোক পীড়িত কৰিছে; কথা-অমৃতৰ জলধাৰাৰে মোৰ তৃষ্ণা নিবারণ কৰা, হে প্ৰভু।

Verse 3

सारस्वत उवाच । अथासौ नारदो देवं ज्ञात्वा शप्तं द्विजन्मना । भृगुणा च तथा पूर्वं नान्यथैतद्भविष्यति

সাৰস্বতে ক’লে: তেতিয়া নাৰদে বুজিলে যে দেৱতাক দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) এ শাপ দিছিল, আৰু আগতে ভৃগুৱেও; সেয়ে এই কথা অন্যথা হ’ব নোৱাৰে।

Verse 4

भविष्यं यद्भवं देव वर्तमानं विचिंत्यताम् । अयं च वामनो भूत्वा विष्णुर्यास्यति तां पुरीम्

“হে দেৱ! আগন্তুক ভবিষ্যৎ আৰু বৰ্তমান যি আছে, তাক বিবেচনা কৰা। কিয়নো এই বিষ্ণু বামন ৰূপ ধৰি সেই নগৰীলৈ যাব।”

Verse 5

निग्रहं स बलेः पश्चात्करिष्यति मम प्रियम् । युद्धं विना कथं स्थेयं वर्तमानं महोल्बणम्

“তাৰ পিছত সি বলিক দমন কৰিব, মোৰ প্ৰিয় ইচ্ছা পূৰ্ণ কৰি। কিন্তু যুদ্ধ নোহোৱাকৈ এই অতিশয় ভয়ংকৰ বৰ্তমান অৱস্থা কেনেকৈ সহ্য হ’ব?”

Verse 6

देवदानवयुद्धानि दैत्यगन्धर्व रक्षसाम् । निवारितानि सर्वाणि सरीसृपपतत्रिणाम्

“দেৱ-দানৱৰ যুদ্ধ, দৈত্য, গন্ধৰ্ব আৰু ৰাক্ষসৰ সংঘাত—আৰু সৰীসৃপ আৰু পক্ষীৰ মাজৰ সকলো বিবাদো—সকলো ৰোধ কৰি নিবাৰণ কৰা হৈছে।”

Verse 7

सापत्नजः कलिर्नास्ति मम भाग्यपरिक्षये । देवेन्द्रो गुरुणा पूर्वं वारितः किं करोम्यहम्

“মোৰ ভাগ্য ক্ষয় হোৱাত মোৰ বাবে বৈৰ-উৎপন্ন কলি নাই। দেৱেন্দ্ৰকো আগতে গুৰুৱে বাধা দিছিল—তেন্তে মই কি কৰিম?”

Verse 8

माननीयो गुरुर्मेऽयमतस्तं न शपाम्यहम् । युद्धार्थं तु ततो यत्नो न सिध्यति करोमि किम्

মোৰ এই গুৰু মাননীয়; সেয়ে মই তেওঁক শাপ নেদিওঁ। কিন্তু যুদ্ধৰ উদ্দেশ্যে কৰা মোৰ চেষ্টা সিদ্ধ নহয়—এতিয়া মই কি কৰিম?

Verse 9

केनापि दैवयोगेन पुरुषार्थो न सिध्यति । तथापि यत्नः कर्तव्यः पुरुषार्थे विपश्चिता । दैवं पुरुषकारेण विनापि फलति क्वचित्

কেৱল দैৱযোগে মানুহৰ পুৰুষাৰ্থ সিদ্ধ নহয়। তথাপি জ্ঞানীজনৰ উচিত পুৰুষাৰ্থত প্ৰয়াস কৰা। কিয়নো দैৱ কেতিয়াবা ব্যক্তিগত চেষ্টা নথাকিলেও ফল দিয়ে।

Verse 10

यदुक्तं तद्वचो व्यर्थं यतः सिद्धिः प्रयत्नतः । बलिं गत्वा भणिष्यामि यथा युद्धं करिष्यति

যি কথা কোৱা হৈছিল সেয়া ব্যৰ্থ, কিয়নো সিদ্ধি প্ৰয়াসৰ দ্বাৰাই হয়। মই বলিৰ ওচৰলৈ গৈ ক’ম, তেওঁ যেন কেনেকৈ যুদ্ধ কৰে।

Verse 11

न श्रोष्यति स चेद्वाक्यं निश्चितं तं शपाम्यहम् । इत्युक्त्वा स ययौ वेगान्नारदो बलिमंदिरे । निमेषांतरमात्रेण शिष्याभ्यां गगने स्थितः

যদি সি মোৰ কথা নুশুনে, তেন্তে নিশ্চিতভাৱে মই তাক শাপ দিম। এইদৰে কৈ নাৰদ দ্ৰুতগতিত বলিৰ মন্দিৰ-সম প্ৰাসাদলৈ গ’ল; এক নিমেষৰ ভিতৰতে তেওঁ দুজন শিষ্যসহ আকাশত স্থিত হ’ল।

Verse 12

प्रासादे शैलसंकाशे सप्तभौमे महोज्ज्वले । तस्योपरि सभा दिव्या निर्मिता विश्वकर्मणा

পাহাৰৰ দৰে প্ৰাসাদত—সপ্তভৌম, মহা উজ্জ্বল—তাৰ ওপৰত বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰা এক দিৱ্য সভামণ্ডপ আছিল।

Verse 13

तस्यां सिंहासनं दिव्यं तत्रासीनो बलिर्नृप । दैत्यैः परिवृतः सर्वैः प्रौढिहास्यकथापरैः

তাত এক দিৱ্য সিংহাসনত নৃপ বালি আসীন আছিল; সকলো দৈত্যেৰে পৰিবেষ্টিত, প্ৰৌঢ় পৰিহাস-কথা আৰু ডিঙৰ কথাত মগ্ন।

Verse 14

ऋषिभिर्ब्राह्मणैः शांतैस्त थैवोशनसा स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्रैश्च संवृतो दिव्यमन्दिरे

সেই দিৱ্য মন্দিৰ-প্ৰাসাদত তেওঁ শান্ত ঋষি আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ দ্বাৰা সেবিত আছিল; উশনাস (শুক্ৰাচাৰ্য) নিজেও উপস্থিত আছিল, আৰু পুত্ৰ, মিত্ৰ আৰু পত্নীসকলেও তেওঁক ঘেৰি আছিল।

Verse 15

देवांगनाकरग्राहगृहीतैर्दिव्यचामरैः । संवीज्यमानो दैत्येन्द्रः स्तूयमानः स चारणैः

দৈত্যেন্দ্ৰ বালি দেৱ-অঙ্গনাসকলৰ হাতে ধৰা দিৱ্য চামৰেৰে পাখা দিয়া হৈছিল; আৰু চাৰণসকলে তেওঁৰ স্তৱ গাইছিল।

Verse 16

यावदास्ते मदोन्मत्ता मन्त्रयंति परस्परम् । दैत्यदानवमुख्या ये ते सर्वे युद्धकांक्षिणः

যেতিয়ালৈকে তেওঁ অহংকাৰ-মদত উন্মত্ত হৈ তাত বহি আছিল, তেতিয়ালৈকে তেওঁলোকে পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰিছিল—সেই মুখ্য দৈত্য-দানৱসকল, সকলোৱে যুদ্ধ কামনা কৰা।

Verse 17

उत्थायोत्थाय भाषंते प्रगल्भंते सुरैः सह । अस्मदीयमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सांप्रतं गतम्

বাৰে বাৰে উঠি উঠি তেওঁলোকে অহংকাৰভাৱে কথা ক’লে আৰু দেৱতাসকলৰ বিৰুদ্ধে অধিক প্ৰগল্ভ হ’লেঃ “এই সমগ্ৰ ত্ৰিলোক এতিয়া আমাৰ অধীনলৈ আহিল।”

Verse 18

शुक्रबुद्ध्या विना युद्धं प्राप्स्यते किं महोदयः । दैत्येन्द्रो देवराजेन स्नेहं च कुरुतो यदि

শুক্ৰাচাৰ্যৰ উপদেশ নোহোৱাকৈ এই মহাযুদ্ধৰ মহোদ্যোগ কেনেকৈ সিদ্ধ হ’ব? বিশেষকৈ যদি দৈত্যেন্দ্ৰই দেৱৰাজৰ সৈতে স্নেহ-মিত্ৰতা স্থাপন কৰে।

Verse 19

ऐरावणं सदा मत्तं कथं नो याचते बलिः । चतुरं तुरगं कस्मान्नार्पयति दिवाकरः

‘সদাই মত্ত ঐৰাৱতক বলিয়ে আমাৰ পৰা কিয় নাযাচে? আৰু দিবাকৰে (সূৰ্যই) নিজৰ তীব্ৰ আৰু চতুৰ অশ্বটো কিয় তাক অৰ্পণ নকৰে?’

Verse 20

यावन्नाक्रम्यते लुब्धो धनाध्यक्षो रणाजिरे । तावन्नार्पयते वित्तं यदा तत्संचितं सुरैः

‘যেতিয়ালৈকে লোভী ধনাধিপতিক ৰণাঙ্গনত আক্ৰমণ নকৰা হয়, তেতিয়ালৈকে সি ধন নেদে—যদিও সেই ধন-ভাণ্ডাৰ দেৱতাসকলেই সঞ্চয় কৰিছিল।’

Verse 21

न दर्शयति रत्नानि जलराशी रसातलात् । यावन्न मन्दरं क्षिप्त्वा विमथ्नीमो वयं च तम्

‘ৰসাতলৰ গভীৰতাৰ পৰা সাগৰ-ৰাশি ৰত্ন নেদেখুৱায়, যেতিয়ালৈকে আমি মন্দৰ পৰ্বত নিক্ষেপ কৰি তাক মথন নকৰোঁ।’

Verse 22

यथामृतकलाश्चन्द्राद्भुज्यन्ते क्रमशः सुरैः । एवं भागं बलेः कस्मान्न ददाति जलात्मकः

‘যেনেকৈ চন্দ্ৰৰ পৰা অমৃতৰ কলসৰ ভাগ দেৱতাসকলে ক্ৰমে ক্ৰমে ভোগ কৰে, তেনেকৈ জলাত্মক সত্তাই বলিক তাৰ ন্যায্য অংশ কিয় নিদিয়ে?’

Verse 23

स्वर्धुनी शीतलो वातः पद्मर्किजल्कवासितः । स्वर्गे वाति शनैर्यद्वत्तथा न बलिमंदिरे

স্বৰ্গীয় সুৰধুনী গঙ্গাৰ শীতল বতাহ, সূৰ্যতাপে উষ্ণ পদ্ম-তন্তুৰ সুবাসে ভাসিত, স্বৰ্গত ধীৰে ধীৰে বয়; কিন্তু বলিৰ মন্দিৰ-আবাসত তেনে বতাহ যেন নাবয়।

Verse 24

इन्द्रचापोद्यता मेघा जलं मुंचंति भूतले । बलिखङ्गोद्धुताः स्वर्गं पुनस्ते यांति भूतलात्

ইন্দ্ৰচাপ উত্থিত কৰি মেঘে ভূতলত জল ঢালে; কিন্তু বলিৰ খড়্গে উৰ্ধ্বে ধকেলি দিলে, সিহঁত ভূতলৰ পৰা পুনৰ স্বৰ্গলৈ উভতি যায়।

Verse 25

अस्मदीये धरापृष्ठे यमो मारयते जनम् । नैवं स्वर्गे न पाताले पश्याहो कार्यकारणम्

আমাৰ এই ধৰাৰ পৃষ্ঠত যমে জনক সংহাৰ কৰে; স্বৰ্গত তেনে নহয়, পাতালতো নহয়—আহা, কাৰ্য-কাৰণৰ এই বিচিত্ৰ শৃঙ্খলা চাওক।

Verse 26

आयुर्वृत्तिं सुतान्सौख्यमस्माकं लिखति स्वयम् । ललाटे चित्रगुप्तोऽसौ न देवानां तु तत्समम्

আমাৰ আয়ু, জীৱিকা, পুত্ৰ-সন্তান আৰু সুখ—চিত্রগুপ্তই নিজে ললাটত লিখে; কিন্তু দেৱলোকত তাৰ সমান একো নাই।

Verse 27

वर्षाशीतातपाः काला वर्तंते भुवि सांप्रतम् । न स्वर्गे नैव पाताले भीता भूमौ भ्रमंति हि

এতিয়া ভূৱিত বৰ্ষা, শীত আৰু আতপৰ ঋতু চলি আছে; স্বৰ্গত নহয়, পাতালতো নহয়—ভীত হৈ সিহঁতে সঁচাকৈয়ে ভূৱিতেই ঘূৰি ফুৰে।

Verse 28

एकवीर्योद्भवा यूयं स्वस्रीया देवदानवाः । भूमौ स्थिता वयं कस्माद्देवाः केनोपरिकृताः

তোমালোক—দেৱ আৰু দানৱ—একে বীৰ-মূলৰ পৰা উদ্ভৱ, আৰু ভগ্নীসম্বন্ধে আত্মীয়; তেন্তে আমি কিয় ভূমিত স্থাপিত, আৰু দেৱসকলক আমাৰ ওপৰত কোনে স্থাপন কৰিলে?

Verse 29

समुद्रे मथ्यमाने तु दैत्येन्द्रो वंचितः सुरैः । एकतः सर्वदेवाश्च बलिश्चैवैकतः स्थितः

সমুদ্ৰ মথন চলোঁতে দানৱৰ ইন্দ্ৰ বলী দেৱসকলে ছল কৰি বঞ্চিত কৰিলে। এক ফালে সকলো দেৱ একেলগে থিয় আছিল, আৰু আন ফালে বলী একাই স্থিৰ হৈ আছিল।

Verse 30

उत्पन्नेषु च रत्नेषु भाग्यं वै यस्य यादृशम् । गजाश्वकल्पवृक्षाद्याश्चंद्रगोगणदंतिनः

আৰু যেতিয়া ৰত্নসমূহ উদ্ভৱ হ’ল, তেতিয়া যাৰ ভাগ্য যিদৰে, সিদৰে অংশ লাভ কৰিলে—হাতী, ঘোঁৰা, কল্পবৃক্ষ আদি, আৰু চন্দ্ৰ-গোসমূহৰ দৰে আশ্চৰ্য ধন-সম্পদ।

Verse 31

गृहीत्वा ह्यमृतं देवैर्वयं पाने नियोजिताः । एतया चूर्णिता यूयं न जानीथातिगर्विताः

দেৱসকলে অমৃত গ্ৰহণ কৰি ল’লে, আৰু আমাক কেৱল পান কৰিবলৈ নিযুক্ত কৰিলে। তোমালোক অহংকাৰত ফুলি উঠি নাজানে যে সেই (ছলনা) তোমালোকক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰি পেলাইছে।

Verse 32

पीतावशेषं पीयूषं सत्यलोके धृतं सुरैः । अहोतिकुटिला देवाः कस्माच्छेषं न दीयते

পান কৰাৰ পাছত অৱশিষ্ট পীয়ূষ দেৱসকলে সত্যলোকত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। হায়, দেৱসকল কিমান কুটিল-চতুৰ! অৱশিষ্ট অংশ আমাক কিয় দিয়া নহয়?

Verse 33

सुरामृतमिति ज्ञात्वा पीयूषाद्वंचिता वयम् । तिलतैलमेवमिष्टं यैर्न दृष्टं घृतं क्वचित्

‘ইয়াক “দেৱতাৰ অমৃত” বুলি জানি আমি সত্য পীয়ূষৰ পৰা বঞ্চিত হ’লোঁ। যেন কেতিয়াও ঘিউ দেখা নাই বুলিয়েই কিছুমানে তিলৰ তেলকেই শ্ৰেষ্ঠ বুলি মানে, তেনেকৈ আমি মোহিত হ’লোঁ।’

Verse 34

विष्णोर्वक्रचरित्राणां संख्या कर्तु न शक्यते । तथापि कथ्यते तुष्टैर्हृष्टैस्तैर्यदनुष्ठितम्

বিষ্ণুৰ আশ্চৰ্য আৰু কৌশলী লীলাৰ সংখ্যা গণনা কৰিব নোৱাৰি। তথাপি, আনন্দিত আৰু উল্লসিত সত্তাসকলে যি অনুষ্ঠান কৰিলে, সেয়া এতিয়া বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 35

गौरांगी सुन्दरी सुभ्रूः पीनोन्नतपयोधरा । सुकेशा चंद्रवदना कर्णासक्तविलोचना

গৌৰাঙ্গী, সুন্দৰী, সুশোভিত ভ্ৰূযুক্তা; পূৰ্ণ আৰু উন্নত স্তনধাৰিণী; সুন্দৰ কেশধাৰিণী, চন্দ্ৰসম মুখমণ্ডলযুক্তা, আৰু কৰ্ণলৈ বিস্তৃত মনোহৰ নয়নযুক্তা—

Verse 36

वलित्रयांकिता मध्ये बाला मुष्ट्यापि गृह्यते । स्थलारविंदचरणा लतेव भुजभूषिता

তিনিটা মনোহৰ ভাঁজে চিহ্নিত তেওঁৰ মধ্যদেশ ইমানেই ক্ষীণ আছিল যে মুঠিতো ধৰা যায়; তেওঁৰ চৰণ স্থলত ফুটি উঠা পদ্মৰ দৰে, আৰু বাহুদ্বয় কোমল লতাৰ দৰে অলংকৃত আছিল।

Verse 37

सा सर्वाभरणोपेता सर्वलक्षणसंयुता । त्रैलोक्यमोहिनी देवी संजाताऽमृतमन्थने

সকলো অলংকাৰৰে বিভূষিতা আৰু সকলো শুভলক্ষণে সংযুক্ত সেই দেৱী—ত্ৰিলোক-মোহিনী—অমৃত-মন্থনৰ সময়ত প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 38

अमृतादुत्थिता पूर्वं यस्य सा तस्य तद्ध्रुवम् । त्रैलोक्यं वशगं तस्य यस्य सा चारुलोचना

অমৃতৰ পৰা যাৰ ফালে তাই প্ৰথমে উঠিল, নিশ্চয় তাই তাৰেই। যাৰ অধিকাৰত সেই চাৰুলোচনা দেৱী থাকে, ত্ৰিলোক্যো তাৰ বশত আহে।

Verse 39

तया संमोहिताः सर्वे देवदानवराक्षसाः । विमुच्य मन्थनं सर्वे तां ग्रहीतुं समुद्यताः

তাইৰ মোহত দেৱ-দানৱ-ৰাক্ষস সকলেই বিমোহিত হ’ল। মথন কাৰ্য ত্যাগ কৰি সকলোৱে তাইক ধৰি ল’বলৈ উদ্‌গ্ৰীৱ হৈ আগবাঢ়িল।

Verse 40

एका स्त्री बहवो देवा दानवादैत्यराक्षसाः । विवादः सुमहाञ्जातः कथमत्र भविष्यति

এগৰাকী নাৰী—আৰু ইমানবোৰ: দেৱ, দানৱ, দৈত্য আৰু ৰাক্ষস। মহাবিবাদ উঠিল; ইয়াত ই কেনেকৈ মীমাংসা হ’ব?

Verse 41

आगत्य विष्णुना सर्वे भुजे धृत्वा निवारिताः । अस्यार्थे किमहो वादः क्रियते भोः परस्परम्

তেতিয়া বিষ্ণু আহি নিজৰ বাহুৰে সকলোক ধৰি নিবাৰিলে। ক’লে—“হে সকলোৱে, এই বিষয়ত পৰস্পৰে কিয় বিবাদ কৰিছা?”

Verse 42

अमृतार्थे समारम्भो महिलार्थे विनश्यति । संकेतं प्रथमं कृत्वा विष्णुना चुंबिता पुनः

“অমৃতৰ বাবে আৰম্ভ কৰা উদ্যোগ, নাৰীৰ কাৰণে ঘূৰি গ’লে বিনষ্ট হয়।” প্ৰথমে এক চুক্তি স্থিৰ কৰি, পুনৰ বিষ্ণুৱে তাইক চুম্বন কৰিলে।

Verse 43

दिव्यरूपधरः स्रग्वी वनमालाविभूषितः । कौस्तुभोद्द्योतिततनुः शंखचक्रगदाधरः

তেওঁ দিব্য ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল, ডিঙিত বনমালা পৰিধান কৰিছিল, কৌস্তুভ মণিৰে শৰীৰ উদ্ভাসিত হৈছিল আৰু হাতত শংখ, চক্ৰ আৰু গদা ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 44

तस्या हस्ते शुभां मालां दत्त्वा विष्णुः पुरः स्थितः । उद्धृत्य बाहुं सर्वेषां बभाषे वचनं हरिः

তেওঁৰ হাতত এডাল শুভ মালা দি বিষ্ণু তেওঁলোকৰ সন্মুখত থিয় হ’ল। তাৰ পাছত হৰিয়ে সকলোৰে বাহু ওপৰলৈ তুলি এইদৰে ক’লে।

Verse 45

कुर्वंतु कुण्डलं सर्वे तिष्ठन्तु स्वयमासने । विलोक्य स्वेच्छया लक्ष्मीर्वरमालां प्रयच्छतु

তোমালোক সকলোৱে এটা বৃত্তাকাৰ মণ্ডলী গঠন কৰা আৰু নিজৰ নিজৰ আসনত বহি থাকা। লক্ষ্মীয়ে চাই-চিতি নিজৰ ইচ্ছাৰে যাক বাছনি কৰে, তেওঁকেই বৰমালা প্ৰদান কৰক।

Verse 46

स्वयंवरविभेदं यः करिष्यत्यतिलंपटः । स वध्यः सहितैः सर्वैः परस्त्रीलुब्धको यथा

যি কোনোৱে লোভৰ বশৱৰ্তী হৈ এই স্বয়ম্বৰত বিঘিনি ঘটাবলৈ চেষ্টা কৰিব, তেওঁক পৰস্ত্ৰী লোলুপ ব্যক্তিৰ দৰে সকলোৱে মিলি বধ কৰা উচিত।

Verse 47

परदारकृतं पापं स्त्रीवध्या तस्य जायताम् । अन्योऽपि यः करोत्येवमेवमस्तु तदुच्यताम्

পৰস্ত্ৰীৰ বিবাহ ভংগ কৰাৰ পৰা হোৱা পাপ সেইজনৰ ওপৰত পৰক যি নাৰীক অনিষ্ট কৰাৰ বাবে দণ্ডৰ যোগ্য। আৰু যদি আন কোনোৱেও একেদৰে আচৰণ কৰে, তেন্তে তেওঁৰ বাবেও একেই ঘোষণা কৰা হওক।

Verse 48

साधारणं हरिं ज्ञात्वा तथेत्युक्त्वा तथा कृतम् । देवदानवदैत्यानां गंधर्वोरगरक्षसाम् । मध्ये योऽभिमतो भर्ता स ते सत्यं भवेदिति

হৰিক নিৰপেক্ষ বিধাতা বুলি জানি তেওঁলোকে ক’লে, “তথৈৱ—এনেকৈ হওক,” আৰু তেনেদৰেই কৰিলে। “দেৱ, দানৱ, দৈত্য, গন্ধৰ্ব, নাগ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ মাজত যাক তুমি স্বামী ৰূপে ইচ্ছা কৰা, সি সত্যই তোমাৰ হ’ব।”

Verse 49

तेनासौ मोहिता पूर्वं दृष्टिदानेन कर्षिता । आद्यं संमोहनं स्त्रीणां चक्रे दृष्टिनिरीक्षणम्

তেওঁৰ দৃষ্টিদানৰ টানে তাই আগতেই মোহিত হৈছিল, আৰু সেই আকর্ষণে টানি লৈ গৈছিল। সেয়েহে, স্ত্ৰীসকলক মোহিত কৰাৰ প্ৰথম কৌশল হিচাপে তেওঁ দৃষ্টিৰ নীৰিক্ষণেই কৰিলে—কেৱল চাৱনিতেই মন হৰণ কৰিলে।

Verse 50

एवमेवेति तत्कर्णे हस्तं दत्त्वा यदुच्यते । दधाति हृदि यं नारी कामबाणप्रपीडिता

‘এৱমেৱ—এনেকৈয়ে, এনেকৈয়ে’ বুলি কৈ, কাণত হাত দি আৱৰণ কৰি যি ফুচফুচাই কোৱা হয়, কামদেৱৰ বাণে পীড়িত নাৰী সেই কথাই হৃদয়ত ধৰি ৰাখে।

Verse 51

तमेव वरयेदत्र कश्चिन्नास्त्येव संशयः । संजाते कलहे पूर्वं हरिणा तं निवर्तितुम्

ইয়াত তাই কেৱল তাকেই বৰিব—ইয়াত একো সন্দেহ নাই। কিন্তু আগতে যেতিয়া কলহ উঠিছিল, হৰিয়ে সেই অৱস্থা নিবাৰণ কৰি থামাবলৈ ব্যৱস্থা কৰিলে।

Verse 52

यदा गृहीता सर्वैः सा हरिं नैव विमुंचति । त्वमेव भर्ता साऽचष्टे मुंच मां व्रज दूरतः

সকলোয়ে ধৰি ল’লেও তাই হৰিক একেবাৰে নাছাৰে। তাই ক’লে, “তুমিয়েই মোৰ স্বামী; মোক এৰি দিয়া—তোমালোকে দূৰলৈ গুচি যোৱা।”

Verse 53

मुक्त्वा दूरं ततो विष्णुः प्रविष्टः सुरमण्डले । तदा सर्वे च मामुक्त्वा यथास्थानं स्वयं गताः

তেতিয়া বিষ্ণুৱে বন্ধনমুক্ত হৈ দূৰলৈ গৈ দেৱমণ্ডলৰ সভাত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাৰ পাছত সকলোৱে মোকো মুক্ত কৰি নিজ নিজ স্থানলৈ স্বয়ং উভতি গ’ল।

Verse 54

आचष्ट विजया पूर्वं सर्वान्देवान्यथाक्रमम् । सा च निरीक्षते पश्चात्तं विचार्य विमुञ्चति

বিজয়াই প্ৰথমে ক্ৰম অনুসাৰে সকলো দেৱতাক দেখুৱালে। তাৰ পাছত তাই পিছত তেওঁক চাই, বিবেচনা কৰি তেওঁক মুক্ত কৰিলে।

Verse 55

उदासीनः शिवः शांतो गौरीकांतस्त्रिलोचनः । नान्यां निरीक्षते नित्यं ध्यानासक्तस्त्रिलोचनः

শিৱ উদাসীন আৰু শান্ত—গৌৰীৰ প্ৰিয়, ত্ৰিনয়ন। তেওঁ কেতিয়াও আন কাকো নাচায়; সদায় ধ্যানত আসক্ত ত্ৰিনয়ন অন্তৰ্মুখী হৈ স্থিৰ থাকে।

Verse 56

पितामहोयमित्युक्तं यदा सख्या तदा तया । नमस्कृत्य गतं दूरे कृत्वा मौनं न पश्यति

যেতিয়া সখীয়ে ক’লে, ‘এইজন পিতামহ (ব্ৰহ্মা),’ তেতিয়া তাই নমস্কাৰ কৰিলে। আৰু তেওঁ দূৰলৈ গ’লে, মৌন ধৰি তাই পিছলৈ ঘূৰি নাচালে।

Verse 57

आदित्यं पद्मकं मुञ्च दहनं दहनात्मकम् । वाति वातो गता दूरे वरुणो मे पिता यतः

‘আদিত্য (সূৰ্য), পদ্মক আৰু দহন—যাৰ স্বভাৱেই অগ্নি—ইহঁতক মুক্ত কৰা। বতাহ বয় আৰু দূৰলৈ গ’ল; কিয়নো বৰুণ মোৰ পিতা।’

Verse 58

पौलोमीवदनासक्तो देवेन्द्रो मे न रोचते

দেৱতাৰ ৰজা ইন্দ্ৰই মোক সন্তুষ্ট কৰিব নোৱাৰে, কিয়নো তেওঁৰ মন পৌলোমীৰ মুখমণ্ডলত আসক্ত হৈ আছে।

Verse 59

वधबंधकृतच्छेदभेददण्डविकर्ष णम् । कुर्वन्न कुरुते सौम्यं रूपं वैवस्वतो यमः

হে সৌম্য! বধ, বন্ধন, ছেদন আৰু দণ্ড প্ৰদান কৰাৰ সময়ত বৈৱস্বত যমে কেতিয়াও সৌম্য ৰূপ ধাৰণ নকৰে।

Verse 60

देवदानवगंधर्वदैत्यपन्नगराक्षसान्

দেৱতা, দানৱ, গন্ধৰ্ব, দৈত্য, নাগ আৰু ৰাক্ষসসকল—

Verse 61

दृष्ट्वात्युग्रांस्ततो याति दृष्टोऽसौ पुरुषो त्तमः । कर्णांतलोचनभ्रांतवक्त्रं दृष्ट्यावलोक्य तम्

সেই অতি ভয়ানক জীৱবোৰক দেখি পুৰুষোত্তম গুচি যায়; আৰু তেওঁক দেখি তেওঁলোকৰ চকু কাণলৈকে বিস্তৃত হৈ পৰে।

Verse 62

सौभाग्यातिशयाक्रांतं रम्यं काममनोहरम् । संजातपुलकोद्भेदस्वेदवारिकणांकितम्

তেওঁ অসাধাৰণ সৌভাগ্যৰে পৰিপূৰ্ণ, সুন্দৰ আৰু মনমোহা আছিল; ৰোমাঞ্চ আৰু ঘামৰ টোপালৰে তেওঁৰ শৰীৰ অংকিত আছিল।

Verse 63

देवदानवदैत्येन्द्रक्रोधदृष्टिनिरीक्षितम् । रम्यं रामा वरं चक्रे ददौ मालां ततः स्वयम्

দেৱ, দানৱ আৰু দৈত্য-ইন্দ্ৰসকলৰ ক্ৰোধভৰা দৃষ্টিৰে নীৰিক্ষিত হৈও, মনোহৰ ৰামাই তাক বৰ ৰূপে বাছি ল’লে আৰু নিজ হাতে তাৰ গলাত মালা পৰাই দিলে।

Verse 64

दैत्याः परस्परं प्रोचुः प्रेक्ष्य तत्सुरचेष्टितम् । विभागं पश्य देवानां स्वर्गे सर्वे स्वयं गताः

সুৰসকলৰ সেই ক্ৰিয়া দেখি দৈত্যসকলে পৰস্পৰে ক’লে— “দেৱসকলৰ এই ব্যৱস্থা চোৱা; সকলোৱে নিজে নিজে স্বৰ্গলৈ গ’ল!”

Verse 65

पातालस्य तले यूयं मानवा धरणीतले । देवास्त्रिभुवने यांतु न वयं स्वर्गगामिनः

“তোমালোক পাতালৰ তলত; মানৱ ধৰণীৰ ওপৰত। দেৱসকল ত্ৰিভুবনত বিচৰণ কৰক—কিন্তু আমি স্বৰ্গগামী নহওঁ।”

Verse 66

मानवाः क्षत्रिया राज्यं कुर्वंतु पृथिवीतले । पातालं तु परित्यज्य धात्री यदि तु रक्ष्यते

“মানৱ ক্ষত্ৰিয়সকলে ধৰণীত ৰাজ্য কৰক। কিন্তু পাতাল ত্যাগ কৰি যদি ধৰণীক ৰক্ষা কৰিব লাগে—”

Verse 67

दैत्यदानवजैः कैश्चिद्राक्षसैस्तन्न शोभनम् । अथ किं बहुनोक्तेन राजा त्रिभुवने बलिः

“কিছুমান দৈত্য, দানৱ আৰু ৰাক্ষসৰ দ্বাৰা ধৰণী ৰক্ষা হোৱাটো শোভন নহয়। বহু কথা কিয়? ত্ৰিভুবনত ৰজা বলিয়েই।”

Verse 68

संविभज्याथ रत्नानि समं राज्यं विधीयताम् । यावदेवं प्रगल्भंते तावत्पश्यंति नारदम्

“ৰত্নসমূহ ভাগ কৰি লওঁক, আৰু ৰাজ্য সমানভাৱে বিধান কৰা হওক।” এইদৰে দম্ভেৰে কথা কওঁতেই তেওঁলোকে তেতিয়া নাৰদ মুনিক দেখা পালে।

Verse 69

गगनात्समुपायांतं द्वितीयमिव भास्करम् । ब्रह्मदंडकरासक्तयुद्धपुस्तकधारिणम्

আকাশৰ পৰা অৱতৰি অহা তেওঁ দ্বিতীয় সূৰ্য যেন দীপ্তিমান দেখা দিলে—হাতত ব্ৰাহ্মণদণ্ড, আৰু ধৰ্মানুশাসনৰ চিহ্নস্বৰূপ জ্ঞানগ্ৰন্থ, ধৰ্মৰ বাবে যুদ্ধসজ্জা।

Verse 70

कृष्णाजिनधरं शांतं छत्रवीणाकमण्डलून् । मौंजीगुणत्रयासक्तग्रंथिप्रवरमेखलम्

কৃষ্ণাজিন পৰিধান কৰি শান্তস্বভাব তেওঁ ছত্ৰ, বীণা আৰু কমণ্ডলু বহন কৰিছিল; কঁকালত মুñজা-ঘাঁহৰ সুন্দৰ মেখলা, ত্ৰিগুণসূত্ৰে গাঁঠি বাঁধা।

Verse 71

ब्रह्मरूपधरं शांतं दिव्यरुद्राक्षभूषितम् । गत कल्पकृतग्रंथिसूत्रमालावलंबितम्

ব্ৰহ্মাৰূপ ধৰি, শান্ত আৰু দিব্য ৰুদ্ৰাক্ষমালাৰে ভূষিত, তেওঁ পৱিত্ৰ সূত্ৰমালাসমূহ ধাৰণ কৰিছিল—যাৰ গাঁঠি প্ৰাচীন কল্পত গঢ়া, যুগে যুগে স্থায়ী।

Verse 72

विरंचिहरसंवादो जन्माहंकारगर्वितः । संक्रुद्धैः क्रियते कोऽद्य चिंतातत्परमानसम्

“বিৰঞ্চি (ব্ৰহ্মা) আৰু হৰ (শিৱ)ৰ সেই বিবাদ, জন্মৰ অহংকাৰ আৰু আত্মগৰ্বে ফুলি উঠা—আজি কোনে ক্ৰোধেৰে তাক পুনৰ উচটাইছে, চিন্তাত নিমগ্ন মন লৈ?”

Verse 73

आयातं नारदं दृष्ट्वा विस्मिताः समुपस्थिताः । प्रभो प्रसादः क्रियतामागंतव्यं गृहे मम

নাৰদ আহি উপস্থিত হোৱা দেখি তেওঁলোকে বিস্মিত হৈ উঠিল আৰু ক’লে: ‘হে প্ৰভু, কৃপা কৰক—অনুগ্ৰহ কৰি মোৰ ঘৰলৈ আহক।’

Verse 74

धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वं गृहागतः । इत्युक्तो बलिना विप्रो विवेशासुरमंदिरे । आसनं पाद्यमर्घ्यं च दत्त्वा संपूजितो द्विजः

বলী ক’লে: ‘মই ধন্য, মই পুণ্যৱান, কিয়নো আপুনি মোৰ ঘৰলৈ আহিল।’ এইদৰে কোৱা হ’লে ব্ৰাহ্মণে অসুৰ-মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। আসন, পাদ্য আৰু অৰ্ঘ্য দিয়া হ’ল; সেই দ্বিজক বিধিমতে সন্মান কৰা হ’ল।

Verse 75

प्रविश्य सहिताः सर्वे संविष्टा दैत्यदानवाः । शुक्रेण सहितो दैत्यो बभाषे नारदं बलिः

ভিতৰলৈ একেলগে প্ৰৱেশ কৰি সকলো দৈত্য-দানৱ বহিল। তাৰ পিছত শুক্ৰৰ সৈতে থকা দৈত্যৰাজ বলীয়ে নাৰদক সম্বোধন কৰি ক’লে।

Verse 76

इदं राज्यमिमे दारा इमे पुत्रा अहं बलिः । ब्रूहि येनात्र ते कार्यं दानं मे प्रथमं व्रतम्

‘এইটো মোৰ ৰাজ্য; এইসকল মোৰ পত্নী; এইসকল মোৰ পুত্ৰ—মই বলী। কওক, ইয়াত আপোনাৰ কি কাম; দান কৰাই মোৰ সৰ্বপ্ৰথম ব্ৰত।’

Verse 77

नारद उवाच । भक्त्या तुष्यंति ये विप्रास्ते विप्रा भूमिदेवताः । न तु ये पूजिताः शक्त्या पुनर्याचंति तेऽधमाः

নাৰদে ক’লে: ‘যিসকল ব্ৰাহ্মণ ভক্তিত সন্তুষ্ট হয়, তেওঁলোকেই পৃথিৱীৰ ভূ-দেৱতা। কিন্তু যিসকলক সামৰ্থ্য অনুসাৰে পূজা কৰাৰ পাছতো পুনৰ মাগে—তেওঁলোক অধম।’

Verse 78

त्वयाऽहं पूजितो हृष्टो न वित्तैर्मे प्रयोजनम् । हृष्टोऽहं तव राज्येन यज्ञैर्दानैर्व्रतैस्तथा

তুমি মোক পূজা কৰি সন্তুষ্ট কৰিলা; মোৰ ধনৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই। তোমাৰ ধৰ্মময় শাসন, যজ্ঞ, দান আৰু ব্ৰতসমূহত মই অতি আনন্দিত।

Verse 79

देवैः कृतं विप्रियं ते किंचित्पश्याम्यहं बले । त्वया संपूज्यमानोऽपि देवराजो न तुष्यति

হে বালি, মই দেখিছোঁ যে দেৱতাসকলে তোমাৰ প্ৰতি কিবা অপ্ৰিয় কাম কৰিছে। তুমি যথাবিধি পূজা কৰিলেও দেৱৰাজ ইন্দ্ৰ সন্তুষ্ট নহয়।

Verse 80

न क्षमंति सुराः सर्वे तव राज्यं धरातले । स्वर्गे मे तापको जातो देवानां तव विग्रहे

সকলো সুৰে পৃথিৱীত তোমাৰ ৰাজত্ব সহ্য কৰিব নোৱাৰে। দেৱতাসকলৰ তোমাৰ প্ৰতি বৈৰিতাৰ বাবে, স্বৰ্গতো মোৰ অন্তৰত দহনকাৰী চিন্তা জাগিছে।

Verse 81

संनह्य प्रथमं याति यः सैन्यं शत्रुभूमिषु । स क्षत्रियो विजयते तस्य राज्यं च वर्धते

যি প্ৰথমে সাজি উঠি শত্রুৰ ভূমিত নিজৰ সৈন্য লৈ আগবাঢ়ে, সেই ক্ষত্ৰিয়েই বিজয় লাভ কৰে আৰু তাৰ ৰাজ্যো বৃদ্ধি পায়।

Verse 82

उच्छेदस्तव राज्यस्य भविष्यति श्रुतं मया । एवं ज्ञात्वा यथायुक्तं तच्छीघ्रं तु विधीयताम्

মই শুনিছোঁ যে তোমাৰ ৰাজ্যৰ উচ্ছেদ ঘটিব। এই কথা জানি, যি উচিত সেয়া বিধিমতে শীঘ্ৰে, বিলম্ব নকৰাকৈ, ব্যৱস্থা কৰা হওক।

Verse 83

बलिरुवाच । यैर्गुणैः कुरुते राज्यं राजा तान्वद मे विभो । दानं पात्रे प्रदातव्यं मया त्वमपि तं वद

বলী ক’লে: হে মহাবলী প্ৰভু, যি গুণে ৰজা সত্যকৈ ৰাজ্য শাসন কৰে, সেই গুণসমূহ মোক কওক। আৰু দান কাক দিব লাগে—কোনে পাত্ৰ, সেয়াও কৃপা কৰি কওক।

Verse 84

नारद उवाच । षड्विंशद्गुणसंपन्नो राजा राज्यं करोति च । स राज्यफलमाप्नोति शृणु तत्कथयाम्यहम्

নাৰদ ক’লে: ছাব্বিশটা গুণে সমৃদ্ধ ৰজাই সত্যকৈ ৰাজধৰ্ম পালন কৰে। তেওঁ ধৰ্মময় শাসনৰ ফল লাভ কৰে। শুনা, সেই গুণসমূহ মই এতিয়া ক’ম।

Verse 85

चरेद्धर्मानकटुको मुंचेत्स्नेहमनास्तिके । अनृशंसश्चरेदर्थं चरेत्काममनुद्धतः

তেওঁ কঠোৰতা নকৰাকৈ ধৰ্ম আচৰণ কৰিব; অবিশ্বাসীৰ প্ৰতি আসক্তি ত্যাগ কৰিব। নিষ্ঠুৰতা নকৰাকৈ অৰ্থ উপাৰ্জন কৰিব, আৰু অহংকাৰ নকৰাকৈ ন্যায়সঙ্গত কাম-সুখ উপভোগ কৰিব।

Verse 86

प्रियं ब्रूयादकृपणः शूरः स्यादविकत्थनः । दाता चाऽयामवर्जः स्यात्प्रगल्भः स्यादनिष्ठुरः

তেওঁ মধুৰ কথা ক’ব; কৃপণতা নথকা হ’ব। তেওঁ বীৰ হ’ব, কিন্তু ডং নাবাজিব; দাতা হ’ব, আৰু পৰিশ্ৰম এৰাই নাযাব। তেওঁ দৃঢ়-আত্মবিশ্বাসী হ’ব, কিন্তু কেতিয়াও নিষ্ঠুৰ নহ’ব।

Verse 87

संदधीत न चानार्यान्विगृह्णीयान्न बंधुभिः । नानाप्तैश्चारयेच्चारान्कुर्यात्कार्यमपीडयन्

তেওঁ মিত্ৰতা-সন্ধি কৰিব, কিন্তু অনাৰ্য লোকৰ সৈতে নহয়; নিজৰ আত্মীয়ৰ সৈতে বিবাদ নকৰিব। বিশ্বাসযোগ্য লোকৰ জৰিয়তে গুপ্তচৰ নিয়োগ কৰিব, আৰু কাকো কষ্ট নিদিয়াকৈ কাৰ্য সম্পন্ন কৰিব।

Verse 88

अर्थान्ब्रूयान्न चापत्सु गुणान्ब्रूयान्न चात्मनः । आदद्यान्न च साधुभ्यो नासत्पुरुषमाश्रयेत्

অৰ্থ-নীতিৰ কথা ক’ব, কিন্তু আপদকালত নহয়; গুণৰ কথা ক’ব, কিন্তু নিজৰ গুণ নহয়। সাধুসকলৰ পৰা একো নল’ব, আৰু কেতিয়াও অসৎ লোকৰ আশ্ৰয় নল’ব।

Verse 89

नापरीक्ष्य नयेद्दण्डं न च मंत्रं प्रकाशयेत् । विसृजेन्न च लुब्धेभ्यो विश्वसेन्नापकारिषु

পৰীক্ষা নকৰাকৈ দণ্ড নিদিব, আৰু গোপন মন্ত্ৰণা প্ৰকাশ নকৰিব। লোভী লোকক কাম নসঁপিব, আৰু অপকাৰ কৰা লোকত বিশ্বাস নকৰিব।

Verse 90

आप्तैः सुगुप्तदारः स्याद्रक्ष्यश्चान्यो घृणी नृपः । स्त्रियं सेवेत नात्यर्थं मृष्टं भुंजीत नाऽहितम्

ৰাজাই বিশ্বাসযোগ্য লোকৰ দ্বাৰা নিজৰ গৃহ-গৃহস্থালি সুৰক্ষিত ৰাখক, আৰু দয়াৰে আনকো ৰক্ষা কৰক। ইন্দ্ৰিয়ভোগত অতিমাত্ৰা নকৰক; সুস্বাদু-শুদ্ধ আৰু উপকাৰী আহাৰ গ্ৰহণ কৰক, ক্ষতিকাৰক নহয়।

Verse 91

अस्तेयः पूजयेन्मान्यान्गुरुं सेवेदमायया । अर्च्यो देवो न दम्भेन श्रियमिच्छेदकुत्सिताम्

চৌৰ্যৰ পৰা মুক্ত হওক; মান্যজনক পূজা কৰক আৰু গুৰুক ছল নকৰাকৈ সেৱা কৰক। দম্ভ নকৰাকৈ দেৱতাৰ অৰ্চনা কৰক, আৰু নীচ নহয়—উচ্চ শ্ৰী-সমৃদ্ধি কামনা কৰক।

Verse 92

सेवेत प्रणयं कृत्वा दक्षः स्यादथ कालवित् । सांत्ववाक्यं सदा वाच्यमनुगृह्णन्न चाक्षिपेत्

প্ৰণয় স্থাপন কৰি সেৱা কৰক; দক্ষ হওক আৰু সময়-জ্ঞান ৰাখক। সদায় সান্ত্বনাময় বাক্য ক’ব, অনুগ্ৰহ দেখাব, আৰু কটু কথা বা অপমান নকৰিব।

Verse 93

प्रहरेन्न च विप्राय हत्वा शत्रून्न शेषयेत् । क्रोधं कुर्यान्न चाकस्मान्मृदुः स्यान्नापकारिषु

ব্ৰাহ্মণক আঘাত নকৰিব; শত্রুক জয় কৰি পুনৰ উঠিবলৈ অৱশিষ্ট নাৰাখিব। অকাৰণে ক্ৰোধ নকৰিব, কিন্তু অপকাৰীসকলৰ প্ৰতি অতিমৃদু নহ’ব।

Verse 94

एवं राज्ये चिरं स्थेयं यदि श्रेय इहेच्छसि । तपःस्वाध्यायदानानि तीर्थयात्राऽश्रमाणि च

যদি এই জীৱনতেই মঙ্গল বিচাৰা, তেন্তে এই বিধিৰে ৰাজধৰ্মত দীঘলীয়া কাল স্থিৰ থাক। তপস্যা, স্বাধ্যায়, দান কৰ; আৰু তীৰ্থযাত্ৰা তথা আশ্ৰম-দৰ্শনো কৰ।

Verse 95

योगेनात्मप्रबोधस्य कलां नार्हंति षोडशीम् । त्वया संसारवैराग्यं कर्त्तव्यं विप्रपूजनम्

যোগৰ দ্বাৰা তেওঁলোকে আত্মবোধৰ ষোড়শাংশো লাভ নকৰে। সেয়ে তোমাৰ উচিত সংসাৰৰ প্ৰতি বৈৰাগ্য গঢ়ি তোলা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ পূজা-সন্মান কৰা।

Verse 96

यष्टव्यं विविधैर्यज्ञैर्ध्येयो नारायणो हरिः । प्रसंगेन समायातो यास्ये रैवतके गिरौ

বিভিন্ন যজ্ঞে যজন কৰা উচিত, আৰু নাৰায়ণ হৰিৰ ধ্যান কৰা উচিত। সৌভাগ্যবশত ইয়ালৈ আহি পৰিছোঁ; এতিয়া মই ৰৈৱতক গিৰিলৈ যাম।

Verse 97

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्नदी त्रैलोक्यपावनी । तत्रास्ते च शिवावृक्षो बहुपुष्पफलान्वितः । तत्र गत्वा करिष्यामि व्रतं तद्विष्णुवल्लभम्

তাত ভগৱান বিষ্ণু অধিষ্ঠান কৰে, আৰু তাত ত্ৰিলোক পাৱনী এক নদী আছে। তাতেই শিৱা-বৃক্ষো আছে, বহু ফুল-ফলৰে সমৃদ্ধ। তাত গৈ মই সেই ব্ৰত পালন কৰিম, যি বিষ্ণুৰ প্ৰিয়।

Verse 98

बलिरुवाच । कोऽयं रैवतकोनाम व्रतं किं विष्णुवल्लभम् । शिवावृक्षास्तु के प्रोक्तास्तत्कथं कथयस्व मे

বলিয়ে ক’লে: “ৰৈৱতক নামে এই স্থানটি কি? বিষ্ণুৰ প্ৰিয় কোন ব্ৰত? আৰু ‘শিৱাবৃক্ষ’ বুলি কোৱা গছবোৰ কোনবোৰ? এই কথা কেনেকৈ হয়, মোক স্পষ্টকৈ কওক।”

Verse 99

नारद उवाच । पुरा युगादौ दैत्येन्द्र सपक्षाः पर्वताः कृताः । संचिंत्य ब्रह्मणा पश्चादचलास्ते कृताः पुनः

নাৰদে ক’লে: “হে দৈত্যেন্দ্ৰ! প্ৰাচীন কালত, যুগৰ আদিত, পৰ্বতসমূহক পাখিসহ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। পাছত ব্ৰহ্মাই চিন্তা কৰি সেই পৰ্বতসমূহক পুনৰ পাখিহীন আৰু অচল কৰি দিলে।”

Verse 100

उत्पतंति महाकाया निपतंति यदृच्छया । मेरुमंदरकैलासा वचसा संस्थिताः स्थिराः

সেই মহাকায় পৰ্বতসমূহ কেতিয়াবা উৰি ওপৰলৈ উঠিছিল, কেতিয়াবা ইচ্ছামতে তললৈ পৰিছিল। কিন্তু মেৰু, মন্দৰ আৰু কৈলাস দিৱ্য আদেশে স্থিৰ আৰু দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 101

वारिता न स्थिता ये तु त इंद्रेण स्थिरीकृताः । मेरोर्दक्षिण शृंगे तु कुमुदेति स पर्वतः

যিসকল পৰ্বত বাধা দিয়াৰ পাছতো ঠাইত নাথাকিছিল, ইন্দ্ৰই সিহঁতক স্থিৰ কৰি দিলে। মেৰুৰ দক্ষিণ শৃঙ্গত ‘কুমুদ’ নামে সেই পৰ্বত আছে।

Verse 102

दिव्यः सपक्षः सौवर्णो दिव्यवृक्षैः समावृतः । तस्योपरि पुरी दिव्या वैष्णवी विष्णुना कृता

সেই পৰ্বত দিৱ্য—পাখিযুক্ত, স্বৰ্ণময়, আৰু দিৱ্য বৃক্ষৰে আৱৃত। তাৰ ওপৰত ‘বৈষ্ণৱী’ নামে এক দিৱ্য নগৰী আছে, যি বিষ্ণুৱে নিজে নিৰ্মাণ কৰিছিল।

Verse 103

तस्या मध्ये गृहं दिव्यं यस्मिल्लंक्ष्मीः सदा स्थिता । मेरोः शृंगे पुरी रम्या गृहं तत्र मनोरमम्

সেই নগৰীৰ মাজত এক দিৱ্য গৃহ আছে, য’ত লক্ষ্মী সদায় অধিষ্ঠিতা। মেরুৰ শৃংগত এক মনোৰম নগৰী, আৰু তাত অতি মনোহৰ নিবাস।

Verse 104

तत्रास्ते स भवो देवो भवानी यत्र संस्थिता । सभा माहेश्वरी रम्या सौवर्णी रत्नमंडिता

তাতেই ভৱ দেৱ (শিৱ) অধিষ্ঠান কৰে, য’ত ভৱানী প্রতিষ্ঠিতা। তাত এক মনোৰম মাহেশ্বৰী সভাগৃহ আছে—সুৱৰ্ণময় আৰু ৰত্নে অলংকৃত।

Verse 105

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्देवैर्ब्रह्मादिभिर्वृतः । तस्यां विष्णुः सदा याति देवं द्रष्टुं महेश्वरम्

তাতেই ভগৱান বিষ্ণুও অধিষ্ঠান কৰে, ব্ৰহ্মা আদি দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত। সেই স্থানত বিষ্ণু সদায় মহেশ্বৰ দেৱ (শিৱ) দৰ্শন কৰিবলৈ যায়।

Verse 106

सौवर्णैः कुमुदैर्यस्मादसौ सर्वत्र मंडितः । कुमुदेति कृतं नाम देवैस्तत्र समागतैः

যিহেতু সেয়া সৰ্বত্ৰ সুৱৰ্ণ কুমুদ পদ্মেৰে অলংকৃত, সেয়ে তাত সমবেত দেৱতাসকলে তাৰ নাম ‘কুমুদ’ ৰাখিলে।

Verse 107

एकदा भगवान्रुद्रो गिरौ तस्मिन्समागतः । द्रष्टुं तच्छिखरे रम्ये तां पुरीं विष्णुपालिताम्

এবাৰ ভগৱান ৰুদ্ৰ সেই পৰ্বতলৈ সমাগত হ’ল, সেই মনোৰম শৃংগত বিষ্ণুৰ দ্বাৰা পালিত সেই নগৰী দৰ্শন কৰিবলৈ।

Verse 108

गृहागतं हरं दृष्ट्वा हरिणा स तु पूजितः । लक्ष्म्या संपूजिता गौरी हर्षिता तत्र संस्थिता

হৰ (শিৱ) গৃহলৈ আগমন কৰা দেখি হৰি (বিষ্ণু) ভক্তিভাৱে তেখেতক পূজা কৰিলে। লক্ষ্মীয়ে বিধিপূৰ্বক সন্মান জনোৱা গৌৰী (পাৰ্বতী) তাতেই আনন্দিত হৈ অৱস্থিত থাকিল।

Verse 109

एकासनोपविष्टौ तौ मंत्रयंतौ परस्परम् । हरेण कारणं ज्ञात्वा तत्सर्वं कथितं हरेः

দুয়ো একেটা আসনত উপবিষ্ট হৈ পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰিলে। হৰ (শিৱ)ৰ পৰা কাৰণ বুজি পাই হৰি (বিষ্ণু)য়ে সেই সকলো বিষয় হৰক ক’লে।

Verse 110

त्वयेयं नगरी कार्या मंदरे पर्वतोत्तमे । प्रष्टव्यः कारणं नाहमवश्यं तद्भविष्यति

“হে পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ মন্দৰ! এই নগৰী তোমাৰ দ্বাৰাই স্থাপিত হ’ব। কাৰণ বিষয়ে মোক সুধিব নালাগে—নিশ্চয় সেয়া ঘটিবই।”

Verse 111

हर एव विजानाति कारणं कतमोऽपि न । एवं तथेति तौ प्रोक्त्वा संस्थितौ पर्वतोऽपि सः

“কাৰণ কেৱল হৰ (শিৱ)য়েই জানে; আন কোনোেও একেবাৰে নাজানে।” এইদৰে কৈ—“তেনে হ’ক”—দুয়ো তাতেই অৱস্থিত থাকিল, আৰু সেই পৰ্বতো অচল হৈ থাকিল।

Verse 112

तं दृष्ट्वा संगतं रुद्रं कुमुदः स्वयमाययौ । धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे गृहमागतौ

সঙ্গসহ ৰুদ্ৰক আহি উপস্থিত হোৱা দেখি কুমুদ নিজেই আগবাঢ়ি আহিল। সি ক’লে, “ধন্য মই, পুণ্যৱান মই, কিয়নো তোমালোক দুয়ো মোৰ ঘৰত আহিছা।”

Verse 113

द्वाभ्यामुक्तो गिरिवरो ददाव किं वरं तव । इत्युक्तः पर्वतस्ताभ्यां वरं वव्रे स मूढधीः

দুয়োজনে কোৱা শুনি সেই উত্তম গিৰিবৰে ক’লে, “তোমালোকক মই কোন বৰ দিম?” তেওঁলোকৰ কথাত, মোহগ্ৰস্ত বুদ্ধিৰ সেই পৰ্বতে এটা বৰ বাছি ল’লে।

Verse 114

भविष्यत्कार्यहेतुत्वाद्भविष्यति न तद्वृथा । यत्राहं तत्र वस्तव्यं भवद्भ्यामस्तु मे वरः

“ভৱিষ্যৎ কাৰ্যৰ কাৰণ হোৱাৰ বাবে ই বৃথা নহ’ব। য’ত মই থাকোঁ, ত’তেই তোমালোক দুয়োজনে বাস কৰা—এইয়ে মোৰ বৰ হওক।”

Verse 116

मत्सन्निधौ समागत्य स्थातव्यं ब्रह्मवासरम् । तथेत्युक्त्वा सपत्नीकौ गतौ हरिहरावुभौ

“মোৰ সন্নিধানলৈ আহি ব্ৰহ্মাৰ এক দিন পৰ্যন্ত স্থিৰে থাকিবা।” “তথাস্তু” বুলি কৈ, পত্নীসহ হৰি আৰু হৰ—দুয়ো—প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 117

ऋषिरासीन्महाभाग ऋतवागिति विश्रुतः । तस्यापुत्रस्य पुत्रोऽभूद्रेवत्यन्ते महात्मनः

এজন মহাভাগ ঋষি আছিল, ‘ঋতৱাক’ নামে খ্যাত। পুত্ৰ নথকা সত্ত্বেও, ৰেৱতী নক্ষত্ৰৰ অন্তত সেই মহাত্মাৰ এক পুত্ৰ জন্মিল।

Verse 118

स तस्य विधिवच्चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः । तथोपनयनाद्याश्च स चाशीलोऽभवन्नृप

তেওঁ বিধিমতে তাৰ বাবে জাতকৰ্ম আদি সংস্কাৰ কৰিলে, আৰু উপনয়ন আদি কৰ্মও সম্পন্ন কৰিলে; তথাপি, হে ৰাজন, সেই বালক অসদাচাৰী হৈ পৰিল।

Verse 119

यतः प्रभृति जातोऽसौ ततः प्रभृत्यसावृषिः । दीर्घरोगपरामर्शमवापातीव दुर्द्धरम्

যেতিয়াৰে পৰা সেই বালক জন্মিল, তেতিয়াৰে পৰা সেই ঋষি দীঘলীয়া ৰোগৰ অসহ্য স্পৰ্শ যেন পাই অতি কষ্টভোগী হ’ল।

Verse 120

माता चास्य परामार्तिं कुष्ठरोगाभिपीडिता । जगाम चिन्तां स ऋषिः किमेतदिति दुःखितः

তাৰ মাতৃও কুষ্ঠৰোগে ভীষণভাৱে পীড়িত হৈ গভীৰ যাতনাত পৰিল। ই দেখি ঋষি দুঃখিত হৈ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল—“এয়া কি, কিয় এনেকুৱা হ’ল?”

Verse 121

मूर्खस्तु मंदधीः पुत्रो दुःखं जनयते पितुः । अमार्गगो विशेषेण दुःखाद्दुःखतरं हि तत्

মূৰ্খ আৰু মন্দবুদ্ধি পুত্ৰে পিতাক দুঃখ দিয়ে। বিশেষকৈ যেতিয়া সি অধৰ্মৰ পথত চলে, তেতিয়া সেই দুঃখ দুঃখতকৈও অধিক হয়।

Verse 122

अपुत्रता मनुष्याणां श्रेयसे न कुपुत्रता । सुहृदां नोपकाराय पितॄणां नापि तृप्तये

মানুহৰ কল্যাণৰ বাবে কুপুত্ৰ থকাৰ চেয়ে অপুত্ৰতা উত্তম—যি সুহৃদসকলৰ উপকাৰ নকৰে, আৰু পিতৃলোককো তৃপ্তি নিদিয়ে।

Verse 123

सुपुत्रो हृदयेऽभ्येति मातापित्रोर्दिनेदिने । पित्रोर्दुःखाय धिग्जन्म तस्य दुष्कृतकर्मणः

সুপুত্ৰে দিনে দিনে মাতাপিতাৰ হৃদয়ত অধিককৈ স্থান পায়। কিন্তু যি দুষ্কৃতকাৰী পিতামাতাৰ দুঃখৰ কাৰণ হয়, তাৰ জন্ম ধিক্কাৰযোগ্য।

Verse 124

धन्यास्ते तनया ये स्युः सवर्लोकाभिसंमताः । परोपकारिणः शांताः साधुकर्मण्यनुव्रताः

ধন্য সেই পুত্ৰসকল, যিসকল সকলো লোকত সন্মত; পৰোপকাৰী, শান্তচিত্ত আৰু সাধু-কৰ্মত সদা অনুব্ৰত।

Verse 125

अनिर्वृतं निरानंदं दुःखशोकपरिप्लुतम् । नरकाय न स्वर्गाय कुपुत्रत्वं हि जन्मिनः

আনন্দহীন, শান্তিহীন, দুখ-শোকত প্লাৱিত—কুপুত্ৰতা জন্মীৰে স্বৰ্গলৈ নহয়, নৰকলৈহে লৈ যায়।

Verse 126

करोति सुहृदां दैन्यमहितानां तथा मुदम् । अकाले तु जरां पित्रोः कुपुत्रः कुरुते किल

কুপুত্ৰে সুহৃদসকলক দীনতা দিয়ে আৰু শত্রুসকলক আনন্দ; আৰু সঁচাকৈয়ে পিতৃ-মাতৃক অকালে জৰাল কৰি তোলে।

Verse 127

नारद उवाच । एवं सोऽत्यन्तदुष्टस्य पुत्रस्य चरितैर्मुनिः । दह्यमानमनोवृत्तिर्वृद्धगर्गमपृच्छत

নাৰদে ক’লে: এইদৰে অতি দুষ্ট পুত্ৰৰ কৰ্মে অন্তৰত দগ্ধ হৈ, মনত বেদনা জ্বলি উঠা সেই মুনিয়ে বৃদ্ধ গৰ্গক সুধিলে।

Verse 128

ऋतवागुवाच । सुव्रतेन पुरा वेदा अधीता विधिना मया । समाप्य विद्या विधवत्कृतो दारपरिग्रहः

ঋতৱাকে ক’লে: পূৰ্বে সুদৃঢ় ব্ৰত ধৰি মই বিধি অনুসাৰে বেদ অধ্যয়ন কৰিছিলোঁ। বিদ্যা যথাবিধি সমাপ্ত কৰি, তাৰ পিছত নিয়মমতে বিবাহ কৰি গৃহস্থাশ্ৰম গ্ৰহণ কৰিলোঁ।

Verse 129

सदारेण हि याः कार्याः श्रौतस्मार्त्तादिकाः क्रियाः । ताः कृताश्च विधानेन कामं समनुरुध्य च

নিশ্চয় যিসকল কৰ্ম পত্নীৰ সৈতে কৰণীয়—শ্ৰৌত, স্মাৰ্ত আদি—সেই সকলো মই বিধি-বিধান অনুসাৰে সম্পন্ন কৰিলোঁ, আৰু ধৰ্মসঙ্গত জীৱনৰ লক্ষ্যসমূহো পূৰ্ণ কৰিলোঁ।

Verse 130

पुत्रार्थं जनितश्चायं पुंनाम्नो विच्युतौ मुने । सोऽयं किमात्मदोषेण मातुर्दोषेण किं मम । अस्मद्दुःखावहो जातो दौःशील्याद्वद कोविद

“হে মুনি, পুত্ৰলাভৰ বাবে আৰু ‘পুṃ-নাম’ নামৰ নৰকৰ পৰা মুক্তিৰ উদ্দেশ্যে এই সন্তান জন্মাইছে। তেন্তে মোৰ কোন দোষে, নে মাতৃৰ কোন দোষে, ই আমাৰ গৃহলৈ দুখ আনিব পৰা হ’ল? হে জ্ঞানী, ক’বা—এই কুচৰণ ক’ৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ল?”

Verse 131

गर्ग उवाच । रेवत्यन्ते मुनिश्रेष्ठ जातोऽयं तनयस्तव । तेन दुःखाय ते दुष्टे काले यस्मादजायत

গৰ্গ ক’লে: “হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ এই পুত্ৰ ৰেৱতীৰ অন্ত-সন্ধিক্ষণত জন্মাইছে। সেয়ে অশুভ সময়ত জন্ম হোৱাৰ কাৰণে ই তোমাৰ দুখৰ কাৰণ হৈছে।”

Verse 132

तवापचारो नैवास्य मातुर्नापि कुलस्य च । अन्यद्दौःशील्यहेतुत्वं रेवत्यंत उपागतम्

“ই তোমাৰ অপচাৰৰ বাবে নহয়, মাতৃৰো নহয়, কুলৰো কোনো দোষ নহয়। এই কুচৰণৰ কাৰণ ৰেৱতীৰ অন্ত-সন্ধিৰ পৰাই আহিছে।”

Verse 133

रेवती अश्विनोर्मध्यमाश्लेषामघयोस्तथा । ज्येष्ठामूलर्क्षयोः प्रोक्तं गंडांतं तु भयावहम्

“ভয়ংকৰ ‘গণ্ডান্ত’ নামৰ সন্ধি ৰেৱতীৰ অন্ত আৰু অশ্বিনীৰ আৰম্ভণিত থাকে; তদ্ৰূপ আশ্লেষা-মঘাৰ মাজত আৰু জ্যেষ্ঠা-মূল নক্ষত্ৰৰ মাজতো কোৱা হৈছে।”

Verse 134

गंडत्रये तु ये जाता नरनारीतुरंगमाः । तिष्ठंति न चिरं गेहे तिष्ठन्तोऽपि भयंकराः । एवमुक्तोऽथ गर्गेण चुक्रोधातीव कोपनः

কিন্তু যিসকল নৰ-নাৰী আৰু ঘোঁৰা এই তিনিটা গণ্ডান্তত জন্মগ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোক গৃহত বেছি দিন নাথাকে; আৰু থাকিলেও তেওঁলোক ভয়ৰ কাৰণ হয়। গৰ্গই এইদৰে কোৱাত, সেই ক্ৰধীজন অত্যন্ত ক্ৰুদ্ধ হৈ পৰিল।

Verse 135

ऋतवागुवाच । यस्मान्ममैक पुत्रस्य रेवत्यन्ते समुद्भवः

ঋতবাগুৱে ক’লে: “যিহেতু মোৰ একমাত্ৰ পুত্ৰৰ জন্ম ৰেৱতী নক্ষত্ৰৰ শেষত হৈছে...”

Verse 136

रेवती किं न जानाति मां विप्रः शापयिष्यति । जाज्वल्यमाना गगनात्तस्मात्पततु रेवती

“ৰেৱতীয়ে নাজানে নেকি যে এজন ব্ৰাহ্মণে মোক অভিশাপ দিব? সেয়েহে প্ৰজ্বলিত ৰেৱতী আকাশৰ পৰা খহি পৰক!”

Verse 137

नारद उवाच । तेनैवं व्याहृते वाक्ये रेवत्यृक्षं पपात ह पश्यतः सर्वलोकस्य विस्मयाविष्टचेतसः

নাৰদে ক’লে: “যেতিয়া এই বাক্য উচ্চাৰণ কৰা হ’ল, তেতিয়া সকলো লোকৰ বিস্ময়ৰ মাজত ৰেৱতী নক্ষত্ৰ খহি পৰিল।”

Verse 138

ईश्वरेच्छाप्रभावेन पतिता गिरिमूर्द्धनि । रेवत्यृक्षं निपतितं कुमुदाद्रौ समन्ततः

“ঈশ্বৰৰ ইচ্ছাৰ প্ৰভাৱত ই পৰ্বতৰ শিখৰত পৰিল; ৰেৱতী নক্ষত্ৰ কুমুদ পৰ্বতৰ চাৰিওফালে খহি পৰিল।”

Verse 139

सुराष्ट्रदेशे स प्राप्तः पतितो भूतले शुभे । हिमाचलस्य पुत्रो य उज्जयंतो गिरिर्महान्

সুৰাষ্ট্ৰ দেশত সি উপনীত হৈ শুভ ভূতলত পতিত হ’ল—হিমাচলৰ পুত্ৰ বুলি খ্যাত সেই মহান উজ্জয়ন্ত পৰ্বতৰ ওপৰত।

Verse 140

कुमुदेन समं मैत्री कृता पूर्वं परस्परम् । यत्र त्वं स्थास्यसे स्थाता तत्राहमपि निश्चितम्

পূৰ্বতে কুমুদৰ সৈতে মোৰ পৰস্পৰ মৈত্ৰী স্থাপিত হৈছিল। তুমি, স্থিৰচিত্ত, য’ত স্থিত হ’বা—সেই ঠাইতে মইও দৃঢ় সংকল্পে থাকিম।

Verse 141

इति कृत्वा गृहीत्वाथ गंगावारि सयामुनम् । सारस्वतं तथा पुण्यं सिंचितुं तं समागतः

এইদৰে কৰি সি গঙ্গাৰ জল যমুনাৰ সৈতে, আৰু তদুপৰি পুণ্য সৰস্বতীৰ জল গ্ৰহণ কৰি, সেই পবিত্ৰ জলেৰে তঁাক সিঞ্চন (অভিষেক) কৰিবলৈ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 142

आहूतसंप्लवं यावत्संस्थितौ तौ परस्परम् । कुमुदाद्रिश्च तत्पातात्ख्यातो रैवतकोऽभवत्

আহূত সেই জলপ্লাৱ যেতিয়ালৈকে শান্ত নহ’ল, তেতিয়ালৈকে তেওঁলোক দুয়ো পৰস্পৰে একেলগে তাত স্থিত থাকিল। আৰু সেই অৱতৰণ/পতনৰ ফলত কুমুদ পৰ্বত ‘ৰৈৱতক’ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 143

अतीव रम्यः सर्वस्यां पृथिव्यां पृथिवीपते । कुमुदाद्रिश्च सौवर्णो रेवतीच्यवनात्पुनः

হে পৃথিৱীপতি! সমগ্ৰ পৃথিৱীত কুমুদ পৰ্বত অতি মনোৰম আছিল; আৰু পুনৰ ৰেৱতীৰ অৱতৰণ/প্ৰবাহৰ ফলত সি সোণালী কান্তিত দীপ্ত হ’ল।

Verse 144

पंकजाभः स बाह्येन जातो वर्णेन भूपते । मेरुवर्णः स मध्ये तु सौवर्णः पर्वतोत्तमः

হে ভূপতে, সেই পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ বাহিৰে পদ্ম-সদৃশ বৰ্ণ ধাৰণ কৰিলে; মাজত মেরু-সদৃশ, নিঃসন্দেহে সুবৰ্ণময় বৰ্ণে দীপ্তিমান আছিল।

Verse 145

ततः सञ्जनयामास कन्यां रैवतको गिरिः । रेवतीकांति संभूतां रेवतीसदृशाननाम्

তাৰ পাছত ৰৈৱতক গিৰিয়ে এক কন্যা উৎপন্ন কৰিলে—ৰেৱতীৰ কান্তিৰ পৰা জন্মা, আৰু মুখমণ্ডল ৰেৱতীৰ সদৃশ।

Verse 146

प्रमुचो नाम राजर्षिस्तेन दृष्टा वरांगना । पितृवद्रेवतीनाम कृतं तस्या नृपोत्तम

প্ৰমুচ নামৰ ৰাজৰ্ষিয়ে সেই উত্তমা সুন্দৰীক দেখিলে। হে নৃপোত্তম, পিতৃসদৃশ হৈ তেওঁ তাইৰ নাম ‘ৰেৱতী’ ৰাখিলে।

Verse 147

रेवतीति च विख्याता सा सर्वत्र वरांगना । सर्वतेजोमयं स्थानं सर्वतीर्थजलाश्रयम्

সেই উত্তমা কন্যা ‘ৰেৱতী’ নামে সৰ্বত্ৰ বিখ্যাত হ’ল। (সেই ধাম) সৰ্বতেজোময় স্থান, আৰু সকলো তীৰ্থৰ জলৰ আশ্ৰয়-ভাণ্ডাৰ।

Verse 148

गंगाजलप्रवाहैश्च संयुक्तं यामुनैस्तथा । स्थितं सारस्वतं तोयं तत्र गर्तेषु तत्त्रयम्

তাত সৰস্বতীৰ জল স্থিত আছিল, গঙ্গাজলৰ প্ৰবাহৰ সৈতে আৰু যমুনাৰ জলেৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ। তাতৰ গৰ্তসমূহত সেই ত্ৰয়ী পবিত্ৰ জল একেলগে অৱস্থিত আছিল।

Verse 149

विख्यातं रेवतीकुंडं यत्र जाता च रेवती । स्मरणाद्दर्शनात्स्नानात्सर्वपापक्षयो भवेत्

বিখ্যাত ৰেৱতী কুণ্ড, য’ত ৰেৱতীৰ জন্ম হৈছিল। ইয়াৰ স্মৰণে, দৰ্শনে আৰু স্নানে সকলো পাপৰ ক্ষয় হয়।

Verse 150

सा बाला वर्द्धिता तेन प्रमुंचेन महात्मना । यौवनं तु तया प्राप्तं तस्मिन्रैवतके गिरौ

সেই কন্যাটি মহাত্মা ঋষি প্ৰমুঞ্চৰ দ্বাৰা লালিত-পালিত হৈছিল। ৰৈৱতক পৰ্বতত থাকিয়েই তাই যৌৱন লাভ কৰিলে।

Verse 151

तां तु यौवनसंपन्नां दृष्ट्वाऽथ प्रमुचो मुनि । एकांते चिन्तयामास कोऽस्या भर्ता भविष्यति

তাই যৌৱনে সমৃদ্ধ হোৱা দেখি, মুনি প্ৰমুঞ্চ একান্তে চিন্তা কৰিলে— “ইয়াৰ স্বামী কোন হ’ব?”

Verse 152

हूत्वाहूत्वा स पप्रच्छ गुरुं वह्निं द्विजोत्तमः । प्रसादं कुरु मे ब्रूहि कोऽस्या भर्ता भविष्यति

বাৰে বাৰে আহ্বান কৰি, সেই দ্বিজশ্ৰেষ্ঠই নিজৰ গুৰু অগ্নিক সুধিলে— “মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক; কওক, ইয়াৰ স্বামী কোন হ’ব?”

Verse 153

अन्योऽस्याः सदृशः कोऽपि वंशे नास्ति करोमि किम् । वह्निकुण्डात्समुत्थाय प्रोक्तवान्हव्यवाहनः

“ইয়াৰ বংশত ইয়াৰ সদৃশ আন কোনো নাই—মই কি কৰোঁ?” এইদৰে ক’লে হব্যৱাহন (অগ্নি), অগ্নিকুণ্ডৰ পৰা উঠি।

Verse 154

शृणु मे वचनं विप्र योऽस्या भर्ता भविष्यति । प्रियव्रतान्वयभवो महाबलपराक्रमः

হে বিপ্ৰ, মোৰ বাক্য শুনা—ইয়াৰ ভবিষ্যৎ স্বামী প্ৰিয়ব্ৰত বংশত জন্মিব, মহাবল আৰু পৰাক্ৰমে বিভূষিত হ’ব।

Verse 155

पुत्रो विक्रमशीलस्य कालिंदीजठरोद्भवः । दुर्दमो नाम भविता भर्ता ह्यस्या महीपतिः

বিক্ৰমশীলৰ পুত্ৰ, কালিন্দীৰ গৰ্ভৰ পৰা জন্ম ল’ব; ‘দুৰ্দম’ নামে পৰিচিত হৈ, সেয়াই ইয়াৰ স্বামী আৰু পৃথিৱীৰ অধিপতি হ’ব।

Verse 156

अत्रांतरे समायातो दुर्दमः स महीपतिः । गिरौ मृगवधाकांक्षी मुनिं गेहे न पश्यति । प्रियेऽयि तातः क्व गत एहि सत्यं ब्रवीहि मे

ইতিমধ্যে পৃথিৱীপতি ৰজা দুৰ্দম তাত উপস্থিত হ’ল, পৰ্ব্বতত মৃগয়া কৰিবলৈ ইচ্ছুক। গৃহত মুনিক নেদেখি ক’লে: “প্ৰিয়ে, তোমাৰ পিতা ক’লৈ গ’ল? আহা, মোক সত্য কোৱা।”

Verse 157

नारद उवाच । अग्निशालास्थितेनैव तच्छ्रुतं वचनं प्रियम् । प्रियेत्यामन्त्रणं कोऽयं करोति मम वेश्मनि

নাৰদে ক’লে: অগ্নিশালাত অৱস্থিত হৈয়ে তেওঁ সেই স্নেহভৰা বাক্য শুনিলে। (তেওঁ ভাবিলে) “মোৰ গৃহত ‘প্ৰিয়ে’ বুলি কোনে সম্বোধন কৰে?”

Verse 158

स ददर्श महात्मानं राजानं दुर्दमं मुनिः । जहर्ष दुर्दमं दृष्ट्वा मुनिः प्राह स गौतमम्

মুনিয়ে মহাত্মা ৰজা দুৰ্দমক দেখিলে। দুৰ্দমক দেখি মুনি আনন্দিত হ’ল আৰু সন্মানসহ ক’লে: “হে গৌতম!”

Verse 159

शिष्यं विनयसम्पन्नमर्घ्यं पाद्यं समानय । एकं तावदयं भूपश्चिरकालादुपागतः

বিনয়-সম্পন্ন মোৰ শিষ্যক, লগতে অৰ্ঘ্য আৰু পদ ধোৱাৰ পাদ্য জল আনাহ; এই ভূপ বহুদিনৰ পাছত ইয়ালৈ আহিছে।

Verse 160

जामाता सांप्रतं राजा योग्यास्य च सुता मम । ततः स चिंतयामास राजा जामातृ कारणम्

বৰ্তমান এই ৰজা মোৰ জোঁৱাই হ’ব, আৰু মোৰ কন্যা তেওঁৰ যোগ্য; সেয়ে ৰজাই জোঁৱাই হোৱাৰ কাৰণ আৰু উপায় বিষয়ে চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 161

मौनेन विधिना राजा जगृहेऽर्घ्यं द्विजाज्ञया । तमासनगतं विप्रो गृहीतार्घ्यं महामुनिः

মৌন-বিধি অনুসৰি ৰজাই দ্বিজৰ আজ্ঞাত অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰিলে; অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰা সেই মহামুনি ব্ৰাহ্মণ আসনত বহি থাকিল।

Verse 162

प्रस्तुतं प्राह राजेन्द्रं नृपते कुशलं पुरे । कोशे बले च मित्रे च भृत्यामात्य प्रजासु च । तथात्मनि महाबाहो यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

তাৰ পাছত যথোচিতভাৱে ক’লে আৰু ৰাজেন্দ্ৰক সম্বোধন কৰি ক’লে: ‘হে নৃপতি, নগৰত কুশল নে—কোষ, বল, মিত্ৰ, ভৃত্য-আমাত্য আৰু প্ৰজাসকল? আৰু হে মহাবাহো, যাৰ ওপৰত সকলো প্ৰতিষ্ঠিত, আপুনি নিজেও কুশল নে?’

Verse 163

पत्नी च ते कुशलिनी याऽत्र स्थाने हि तिष्ठति । अन्यासां कुशलं ब्रूहि याः संति तव मंदिरे

আৰু তোমাৰ পত্নী, যি এই স্থানতে থাকে, কুশলিনী নে? তোমাৰ প্ৰাসাদত থকা আন নাৰীসকলৰো কুশল বুজাই ক’বা।

Verse 164

राजोवाच । त्वत्प्रसादादकुशलं नास्ति राज्ये क्वचिन्मम । जातकौतूहलोऽस्म्यस्मि मम भार्याऽत्र का मुने

ৰাজাই ক’লে: তোমাৰ কৃপাৰ বলত মোৰ ৰাজ্যত ক’তো অমঙ্গল নাই। তথাপি মোৰ মনত কৌতূহল জাগিছে—হে মুনি, এই স্থানত মোৰ পত্নী কোন?

Verse 165

प्रमुच उवाच । रेवती ते वरा भार्या किं न वेत्सि नृपोत्तम । त्रैलोक्यसुन्दरी या तु कथं सा विस्मृता तव

প্ৰমুচ ক’লে: ৰেৱতীহে তোমাৰ শ্ৰেষ্ঠ পত্নী, হে নৃপোত্তম; তুমি কিয় নাজানা? যি ত্ৰিলোকৰ সৌন্দৰ্য, সেয়া তোমাৰ পৰা কেনেকৈ বিস্মৃত হ’ব?

Verse 166

राजोवाच । सुभद्रां शांतपापां च कावेरीतनयां तथा । सूरात्मजानुजातां च कदंबां च वरप्रजाम्

ৰাজাই ক’লে: “(মোৰ স্মৰণত আছে) সুভদ্ৰা, শান্তপাপা, আৰু কাবেৰীতনয়া; সুৰাত্মজানুজাতা; আৰু কদম্বাও—যি উত্তম সন্তানৰে ধন্য।”

Verse 168

ऋषिरुवाच । प्रियेति सांप्रतं प्रोक्ता रेवती सा प्रिया तव । तदन्यथा न भविता वचनं नृपसत्तम

ঋষিয়ে ক’লে: এতিয়াই ‘প্ৰিয়া’ বুলি কোৱা হ’ল; সেই ৰেৱতীয়েই তোমাৰ প্ৰিয়া। এই বাক্য অন্যথা নহ’ব, হে নৃপসত্তম।

Verse 169

राजोवाच । नास्ति भावकृतो दोषः क्षम्यतां तद्वचो मम । विनिर्गतं वचोवक्त्रान्नाहं जाने द्विजोत्तम

ৰাজাই ক’লে: “ভাৱবশত কোৱা কথাত সত্যাসত্য দোষ নাই; মোৰ সেই বাক্য ক্ষমা কৰা হওক। মুখৰ পৰা ওলাই যোৱা বাক্যৰ ওপৰত মোৰ সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ নাথাকে, হে দ্বিজোত্তম।”

Verse 170

ऋषिरुवाच । नास्ति भावकृतो दोषः परिवेद्मि कुरुष्व तत् । वह्निना कथितस्त्वं मे जामाताद्य भविष्यसि

ঋষিয়ে ক’লে: ‘ইচ্ছাকৃত ভাৱৰ পৰা জন্মা কোনো দোষ নাই; মই বুজিলোঁ—যথাবিধি সেইটো কৰা। অগ্নিয়ে তোমাৰ কথা মোক কৈছে; আজি তুমি মোৰ জামাতা হ’বা।’

Verse 171

इत्यादिवचनै राजा भार्या मेने स रेवतीम् । ऋषिस्तथोद्यतः कर्तुं विवाहं विधि पूर्वकम् । उवाच कन्या पितरं किञ्चिन्मे श्रूयतां पितः

এনে কথাৰে ৰজাই ৰেৱতীক নিজৰ পত্নী বুলি গ্ৰহণ কৰিলে। তাৰ পাছত ঋষিয়ে বিধি-পূৰ্বক বিবাহ সম্পন্ন কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল। তেতিয়া কন্যাই পিতাক ক’লে, ‘পিতাজী, মোৰ এটা কথা শুনক।’

Verse 172

यदि मे पतिना तात विवाहं कर्तुमिच्छसि । रेवत्यृक्षं विवाहं मे तत्करोतु प्रसादतः

‘পিতাজী, যদি আপুনি এই পতিক লৈ মোৰ বিবাহ কৰাব বিচাৰে, তেন্তে আপোনাৰ কৃপাৰে মোৰ বিবাহ ৰেৱতী নক্ষত্ৰতহে সম্পন্ন হওক।’

Verse 173

ऋषिरुवाच । रेवत्यृक्षश्च न वै भद्रे चन्द्रयोगे दिवि स्थितम् । ऋक्षाण्यन्यान्यपि संति सुभ्रूर्वैवाहकानि च

ঋষিয়ে ক’লে: ‘ভদ্ৰে, চন্দ্ৰযোগে আকাশত এতিয়া ৰেৱতী নক্ষত্ৰ স্থিত নহয়। তথাপি, সুভ্ৰূ, আন আন নক্ষত্ৰো আছে যিবোৰ বিবাহৰ বাবে শুভ।’

Verse 174

कन्योवाच । तात तेन विना कालो विकलः प्रतिभाति मे । विवाहो विकले तात मद्विधायाः कथं भवेत्

কন্যাই ক’লে: ‘পিতাজী, সেইটো নোহোৱাকৈ সময়টো মোক অপূৰ্ণ যেন লাগে। পিতাজী, অপূৰ্ণ সময়ত মোৰ দৰে কন্যাৰ বিবাহ কেনেকৈ যথাযথ হ’ব?’

Verse 175

प्रमुञ्च उवाच । ऋतवागिति विख्यातस्तपस्वी रेवतीं प्रति । चकार कोपं क्रुद्धेन तेनर्क्षं तन्निपातितम्

প্ৰমুঞ্চ ক’লে: ৰেৱতীৰ প্ৰতি ‘ঋতৱাক’ নামে খ্যাত তপস্বী ক্ৰোধিত হ’ল; ক্ৰোধৰ বশত তেওঁ সেই নক্ষত্ৰক পতিত কৰালে।

Verse 176

मया चास्मै प्रतिज्ञाता भार्येति विदितं तव । न चेच्छसि विवाहं त्वं संकटं नः समागतम्

আৰু মই তোমাক তেওঁৰ পত্নী হিচাপে প্ৰতিজ্ঞা কৰি দিছোঁ—এই কথা তুমি ভালদৰে জানো। যদি তুমি বিবাহত সম্মতি নকৰা, তেন্তে আমাৰ ওপৰত মহা সংকট আহি পৰিছে।

Verse 177

कन्योवाच । ऋतवागेव स मुनिः किमेतत्तप्तवान्स्वयम् । न त्वया मम तातेन ब्रह्मबन्धोः सुताऽस्मि किम्

কন্যাই ক’লে: সেই মুনি সঁচাকৈ ঋতৱাক নেকি—তেওঁ নিজে এনে তপস্যা কৰিছে নেকি? নে, হে পিতা, তোমাৰ কাৰণেই মোক কেৱল ‘ব্ৰহ্মবন্ধু’ৰ কন্যা বুলি গণ্য কৰা হৈছে?

Verse 178

ऋषिरुवाच । ब्रह्मबन्धोः सुता न त्वं तपस्वी नास्ति मेऽधिकः । सुता त्वं च मया देया नान्यत्कर्तुं समुत्सहे

ঋষিয়ে ক’লে: তুমি ব্ৰহ্মবন্ধুৰ কন্যা নহয়। মোৰ ওপৰত কোনো তপস্বী শ্ৰেষ্ঠ নাই। আৰু তোমাক মোৰ দ্বাৰাই বিবাহত দিয়া উচিত; অন্যথা কৰিবলৈ মোৰ সাহস নাই।

Verse 179

कन्योवाच । तपस्वी यदि मे तातस्तत्किमृक्षमिदं दिवि । समारोप्य विवाहो मे कस्मान्न क्रियते पुनः

কন্যাই ক’লে: হে পিতা, যদি তেওঁ তপস্বী হয়, তেন্তে আকাশত এই নক্ষত্ৰটো কি? তাক পুনৰ উঠাই থৈ, মোৰ বিবাহ পুনৰ যথাসময়ে কিয় নকৰা হয়?

Verse 180

ऋषिरुवाच एवं भवतु भद्रं ते भद्रे प्रीतिमती भव । आरोपयामीन्दुमार्गे रेवत्यृक्षं कृते तव

ঋষিয়ে ক’লে: “এনেদৰেই হওক; হে ভদ্ৰে, তোমাৰ মঙ্গল হওক—তুমি আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হওঁ। তোমাৰ কাৰণে মই চন্দ্ৰপথত ৰেৱতী নক্ষত্ৰ স্থাপন কৰিম।”

Verse 181

ततस्तपःप्रभावेन रेवत्यृक्षं महामुनिः । यथा पूर्वं तथा चक्रे सोमयोगि द्विजोत्तमः । विवाहं दुहितुः कृत्वा जामातरमुवाच ह

তাৰ পাছত তপস্যাৰ প্ৰভাৱত সেই মহামুনিয়ে—সোম-যোগত স্থিত, দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ—ৰেৱতী নক্ষত্ৰক আগৰ দৰে পুনৰ স্থাপন কৰিলে। কন্যাৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰি তেওঁ জোঁৱাইলৈ ক’লে।

Verse 182

औद्वाहिकं ते भूपाल कथ्यतां किं ददाम्यहम् । दुष्प्रापमपि दास्यामि विद्यते मे महत्तपः

“হে ভূপাল, তোমাৰ বাবে ঔদ্বাহিক দান কি ক’ব? কোৱা, মই তোমাক কি দিম? যি দুষ্প্ৰাপ্য, সেয়াও দিম, কিয়নো মোৰ মহৎ তপস্যা আছে।”

Verse 183

राजोवाच । मनोः स्वायंभुवस्याहमुत्पन्नः संततौ मुने । मन्वंतराधिपं पुत्रं त्वत्प्रसादाद्वृणोम्यहम्

ৰাজাই ক’লে: “হে মুনে, মই স্বায়ম্ভূৱ মনুৰ বংশধাৰাত জন্ম লৈছোঁ। আপোনাৰ প্ৰসাদত মই বৰ বাছোঁ—এজন পুত্ৰ, যি মন্বন্তৰৰ অধিপতি হ’ব।”

Verse 184

ऋषिरुवाच । भविष्यति महीपालो महाबलपराक्रमः । रेवती रेवतीकुण्डे स्नात्वा पुत्रं जनिष्यति

ঋষিয়ে ক’লে: “এজন মহাবল পৰাক্ৰমী পৃথিৱীপাল নিশ্চয় জন্মিব। ৰেৱতী ৰেৱতী-কুণ্ডত স্নান কৰি এজন পুত্ৰ জন্ম দিব।”

Verse 185

एवं कृत्वा गतो राजा सा च पुत्रमजीजनत् । रैवतेति कृतं नाम बभूव स मनुर्नृपः

এইদৰে কৰি ৰজা গ’ল, আৰু তাই এটি পুত্ৰ জন্ম দিলে। সেই ৰাজসিক মনুক ‘ৰৈৱত’ নামে নামকৰণ কৰা হ’ল।

Verse 186

अमुना च तदा प्रोक्तमस्मिन्रैवतके गिरौ । स्त्रियः स्नानं करिष्यंति तासां पुत्रा महाबलाः । दीर्घायुषो भविष्यंति दुःखदारिद्र्यवर्जिताः

তেওঁ তেতিয়া এই ৰৈৱতক পৰ্বতত ঘোষণা কৰিলে—যি স্ত্ৰীয়ে ইয়াত স্নান কৰিব, তেওঁলোকৰ পুত্ৰ মহাবলী হ’ব; তেওঁলোক দীঘলীয়া আয়ুসী, দুখ আৰু দাৰিদ্ৰ্যৰ পৰা মুক্ত হ’ব।

Verse 187

नारद उवाच । इत्युक्ते पर्वतो राजन्दीर्घो भूत्वा पपात सः । एतौ तौ संस्मृतौ देवौ सभार्यौ हरिशंकरौ

নাৰদে ক’লে—“হে ৰাজন! এই কথা কোৱা হতেই পৰ্বত দীঘল হৈ পৰি পাছত ঢলি পৰিল। তেতিয়া হৰি আৰু শংকৰ—পত্নীসহ—সেই দুজন দেৱতাক স্মৰণ কৰি আহ্বান কৰা হ’ল।”

Verse 188

स्मृतमात्रौ तदाऽयातौ तेन बद्धौ पुरा यतः । यत्राहं तत्र स्थातव्यं भवद्भ्यामिति निश्चितम्

স্মৰণ মাত্ৰতেই তেওঁলোক তৎক্ষণাৎ আহিল, কিয়নো পূৰ্বে তেওঁলোক তেওঁৰ দ্বাৰা বদ্ধ হৈছিল। দৃঢ় সিদ্ধান্ত আছিল—“য’ত মই আছোঁ, তাত তোমালোক দুয়ো থাকিব লাগিব।”

Verse 189

अतो विष्णुहरौ देवौ स्थितौ तौ पर्वतोत्तमे । गिरौ रैवतके रम्ये स्वर्णरेखानदीजले । आराधयद्धरिं देवं रेवती तां च सोब्रवीत्

সেয়ে বিষ্ণু আৰু হৰ—সেই দুজন দেৱতা—উত্তম পৰ্বত, মনোমোহা ৰৈৱতক গিৰিত, স্বৰ্ণৰেখা নদীৰ জলৰ কাষত স্থিত হৈ থাকিল। তাত ৰেৱতীয়ে প্ৰভু হৰিৰ আৰাধনা কৰিলে, আৰু তেওঁ তাইক বচন ক’লে।

Verse 190

भवताच्चंद्रयोगस्ते गगने ब्राह्मणाज्ञया । अन्यद्वृणीष्व तुष्टोऽहं वरं मनसि यत्स्थितम्

ব্ৰাহ্মণৰ আজ্ঞাৰে আকাশত তোমাৰ চন্দ্ৰৰ সৈতে যোগ সম্পন্ন হ’ল। এতিয়া আন এটা বৰ বাছা; মই সন্তুষ্ট—মনত যি আছে তাকেই প্ৰাৰ্থনা কৰা।

Verse 191

रेवत्युवाच । गिरौ रैवतके देव स्थातव्यं भवता सदा । मया स्नानं कृतं यत्र तत्र स्नास्यंति ये जनाः

ৰেৱতীয়ে ক’লে: হে দেৱ, আপুনি সদায় ৰৈৱতক পৰ্ব্বতত নিবাস কৰক। য’ত মই পবিত্ৰ স্নান কৰিছোঁ, সেই ঠাইতেই লোকেও স্নান কৰিব।

Verse 192

तेषां विष्णुपुरे वासो भवत्विति वृतं मया । एवमस्तु तदा प्रोच्य गिरौ रैवतके स्थितः । दामोदरश्चतुर्बाहुः स्वयं रुद्रोपि संस्थितः

সেই লোকসকলৰ বাবে বিষ্ণুৰ নগৰত বাস হওক—এই মোৰ ব্ৰত। তেতিয়া ‘এৱমস্তু’ বুলি কৈ চতুৰ্ভুজ দামোদৰ ৰৈৱতক পৰ্ব্বতত স্থিত হ’ল; আৰু ৰুদ্ৰ স্বয়ংও তাতেই অৱস্থান কৰিলে।

Verse 193

गंगाद्याः सरितः सर्वाः संस्थिता विष्णुना सह । क्षीरोदे मथ्यमाने तु यदा वृक्षः समुत्थितः

গঙ্গা আদি সকলো নদী বিষ্ণুৰ সৈতে তাতেই উপস্থিত হ’ল, যেতিয়া ক্ষীৰসাগৰ মথন হওঁতে সেই পবিত্ৰ বৃক্ষ উদ্ভূত হৈছিল।

Verse 194

आमर्द्दे देवदैत्यानां तेन सामर्दकी स्मृता । अस्मिन्वृक्षे स्थिता लक्ष्मीः सदा पितृगृहे नृप

দেৱ-দৈত্যৰ চেপা-চেপি সংঘৰ্ষৰ মাজত ই উদ্ভূত হৈছিল, সেয়ে ই ‘সামৰ্দকী’ বুলি স্মৃত। হে নৃপ, এই বৃক্ষত লক্ষ্মী সদায় বাস কৰে, যেন পিতৃগৃহত।

Verse 195

शिवालक्ष्मीः स्मृतो वृक्षः सेव्यते सुरसत्तमैः । देवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैर्वृक्षोऽसौ वैष्णवः स्मृतः

সেই বৃক্ষ ‘শিৱালক্ষ্মী’ বুলি স্মৰণীয়, আৰু সুৰসত্তম দেবতাসকলে ভক্তিভাৱে সেৱা কৰে। ব্ৰহ্মা আদি সকলো দেবতাই সেই বৃক্ষক নিশ্চয়েই বৈষ্ণৱ-স্বৰূপ বুলি ঘোষণা কৰিছে।

Verse 196

सर्वैः संचिंत्य मुक्तोऽसौ गिरौ रैवतके पुरा । अस्य वृक्षस्य यात्रां ये करिष्यंति हरेर्दिने

সকলোৰে বিচাৰ-বিমৰ্শৰ পাছত, পূৰ্বতে ৰৈৱতক পৰ্ব্বতত সেই (পবিত্ৰ উপস্থিতি) স্থাপন কৰা হৈছিল। যিসকলে হৰিৰ দিনত (বিষ্ণুৰ পবিত্ৰ দিনত) এই বৃক্ষলৈ যাত্ৰা কৰিব…

Verse 197

फाल्गुने च सिते पक्ष एकादश्यां नृपोत्तम । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च भविष्यंति गुणाधिकाः । प्रांते विष्णुपुरे वासो जायतेनात्र संशयः

ফাল্গুন মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ একাদশীত, হে নৃপোত্তম, সেই ভক্তসকলৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰ গুণে অধিক হ’ব। অন্তত বিষ্ণুপুৰীত বাস লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 198

बलिरुवाच । कथमेतद्व्रतं कार्यं वैष्णवं विष्णुवल्लभम् । रात्रौ जागरणं कार्यं विधिना केन तद्वद

বলি ক’লে: “বিষ্ণুৰ প্ৰিয় এই বৈষ্ণৱ ব্ৰত কেনেকৈ পালন কৰিব লাগে? আৰু ৰাতিৰ জাগৰণ কোন বিধি অনুসাৰে কৰিব লাগে? সেয়া মোক কওক।”

Verse 199

नारद उवाच । फाल्गुनस्य सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । स्नात्वा नद्यां तडागे वा वाप्यां कूपे गृहेऽपि वा

নারদ ক’লে: “ফাল্গুনৰ শুক্ল পক্ষৰ একাদশীত উপবাস কৰি, তাৰ পাছত স্নান কৰিব লাগে—নদীত হওক, পুখুৰীত হওক, দিঘীত হওক, কূপত হওক, বা ঘৰতেই হওক।”

Verse 200

गत्वा गिरौ वने वाऽपि यत्र सा प्राप्यते शिवा । पूज्या पुष्पैः शुभै रात्रौ कार्यं जागरणं नरैः

পৰ্ব্বতলৈ বা বনলৈ গৈ, য’ত সেই মঙ্গলময়ী শিৱা-দেৱীৰ পবিত্ৰ উপস্থিতি লাভ হয়, তাত শুভ পুষ্পেৰে পূজা কৰিব লাগে; আৰু ৰাতি ভক্তসকলে জাগৰণ কৰিব।

Verse 201

अष्टाधिकशतैः कार्या फलैस्तस्याः प्रदक्षिणा । प्रदक्षिणीकृत्य नगं भोक्तव्यं तु फलं नरैः

তাঁৰ প্ৰদক্ষিণা একশ আঠটা ফল লৈ কৰিব লাগে। পবিত্ৰ বৃক্ষটোক প্ৰদক্ষিণা কৰি, তাৰ পাছত ভক্তসকলে সেই ফল প্ৰসাদৰূপে গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 202

करकं जलपूर्णं तु कर्त्तव्यं पात्रसंयुतम् । हविष्यान्नं तु कर्त्तव्यं दीपः कार्यो विधानतः

জলভৰা কৰক (ঘড়া) এটা উপযুক্ত পাত্ৰসহ স্থাপন কৰিব লাগে। হৱিষ্য অন্নো প্ৰস্তুত কৰিব লাগে, আৰু বিধি অনুসাৰে দীপ অৰ্পণ কৰিব লাগে।