Adhyaya 16

Verse 1

राजोवाच । अथासौ वामनो विप्रः प्रविष्टो गहने वने । एकाकी किं चकाराथ कौतुकं तद्वदस्व मे

ৰাজাই ক’লে: তাৰ পাছত সেই বামন ব্ৰাহ্মণে ঘন অৰণ্যত প্ৰৱেশ কৰিলে। একেলগে থাকি তাত তেওঁ কি কৰিলে? সেই আশ্চৰ্য কথা মোক কোৱা।

Verse 2

सारस्वत उवाच । अथासौ वामनो विप्रो गत्वा रैवतके गिरौ । स्वर्णरेखानदीतोये स्नात्वाथ विधिपूर्वकम्

সাৰস্বতে ক’লে: তাৰ পাছত সেই বামন ব্ৰাহ্মণ ৰৈৱতক পৰ্বতলৈ গ’ল। স্বৰ্ণৰেখা নদীৰ জলে স্নান কৰি, বিধি অনুসাৰে নিৰ্ধাৰিত আচাৰ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 3

सुगंधपुष्पधूपाद्यैर्देवं संपूज्य भक्तितः । तस्थौ तदग्रतो राजन्नेकाकी निर्जने वने

সুগন্ধি ফুল, ধূপ আদি নিবেদনৰে তেওঁ ভক্তিভাৱে দেৱতাক পূজা কৰিলে। হে ৰাজন, তাৰ পাছত তেওঁ দেৱতাৰ সন্মুখত একেলগে, নিৰ্জন অৰণ্যত থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 4

सर्वसत्त्वसमायुक्ते सरीसृपसमाकुले । अनेकस्वरसंघुष्टे मयूरध्वनिनादिते

সেই অৰণ্য সকলো প্ৰকাৰ সত্ত্বৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল, সৰীসৃপেৰে ভিৰ কৰা। নানা ধ্বনিৰে গুঞ্জৰিত, আৰু ময়ূৰৰ ডাকত সজীৱ হৈ উঠিছিল।

Verse 5

कोकिलारावरम्ये च वनकुक्कुटघोषिते । खद्योतद्योतिते तस्मिन्वलीमुखविधूनिते

কোকিলাৰ মধুৰ কুহুতানে অৰণ্যখন মনোমোহা আছিল, বনচৰাইৰ ডাকত গুঞ্জৰিত। জোনাকিৰ পোহৰে দীপ্ত, তাত বান্দৰে ডাল-পাত নাড়ি নাড়ি জঁপিয়াই ফুৰিছিল।

Verse 6

क्वचिद्वंशाग्निना शांते क्वचित्पुष्पितपादपे । गगनासक्तविटपे सूर्यतापविवर्जिते

কিছুমান ঠাইত বাঁহৰ জুই নুমাই শান্তি বিৰাজ কৰিছিল; আন কিছুমান ঠাইত ফুলেৰে ভৰা গছ, আকাশ স্পৰ্শ কৰা যেন ডালপাতেৰে, সূৰ্যৰ দাহ তাপৰ পৰা মুক্ত আছিল।

Verse 7

लुब्धकाघात संत्रस्तभ्रांतसूकरशंबरे । संहृष्टक्षत्रियवातस्थानदानविचक्षणे

তাত শিকারীৰ আঘাতত ভীত হৈ ভ্ৰমিত বৰাহ আৰু হৰিণে ঘূৰি ফুৰিছিল; আৰু উল্লসিত ক্ষত্ৰিয় যোদ্ধাসকলে বতাহ বোৱা মাটিখন সাৱধানে লক্ষ্য কৰিছিল, যেন সেয়া শিবিৰ পাতিবৰ যোগ্য স্থান।

Verse 8

अनेकाश्चर्यसंपन्नं सस्मार मनसा हरिम् । तं भीतमिव विज्ञाय नरसिंहः समाययौ

বহু আশ্চৰ্যেৰে পৰিপূৰ্ণ সেই স্থান দেখি তেওঁ মনতে হৰিৰ স্মৰণ কৰিলে; আৰু তেওঁক যেন ভীত বুলি জানি নৰসিংহ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 9

रक्षार्थं तस्य विप्रस्य बभाषे पुरतः स्थितः । न भेतव्यं त्वया विप्र वद ते किं करोम्यहम्

সেই বিপ্ৰৰ ৰক্ষাৰ্থে তেওঁ সন্মুখত থিয় হৈ ক’লে— “হে বিপ্ৰ, ভয় নকৰিবা। কোৱা, মই তোমাৰ বাবে কি কৰোঁ?”

Verse 10

विप्र उवाच । यदि तुष्टो वरो देयो नरसिंह त्वया मम । सदात्र रक्षा कर्त्तव्या सर्वेषां तीर्थवासिनाम्

বিপ্ৰ ক’লে— “যদি তুমি সন্তুষ্ট হোৱা আৰু মোক বৰ দিবা, হে নৰসিংহ, তেন্তে এই তীৰ্থত বাস কৰা সকলো লোকক সদায় ৰক্ষা কৰিব লাগিব।”

Verse 11

देवस्याग्रे सदा स्थेयं यावदिंद्राश्चतुर्द्दश । एवमस्त्विति तं प्रोच्य तथा चक्रे हरिस्तदा

“দেৱতাৰ আগত সদায় স্থিৰ হৈ থাকিবা, যেতিয়ালৈকে চৌদ্দজন ইন্দ্ৰ বিদ্যমান থাকে।” তাক এইদৰে কৈ, “এনেকৈয়ে হওক,” হৰিয়ে তেতিয়াই তেনেদৰেই কৰিলে।

Verse 12

अतो दामोदरस्याग्रे नरसिंहः स पूज्यते । वनं सौम्यं कृतं तेन तीर्थरक्षां करोति सः

সেয়েহে দামোদৰৰ আগত নৰসিংহক পূজা কৰা হয়। তেওঁৰ প্ৰভাৱত সেই বন সৌম্য আৰু মঙ্গলময় হৈ উঠিল; তেওঁ তীৰ্থৰ ৰক্ষা কৰি প্ৰহৰীৰূপে অৱস্থান কৰে।

Verse 13

भूतप्रेतादिसंवासो वने तस्मिन्न जायते । नरसिंहप्रभावेन नष्टं सिंहादिजं भयम्

সেই বনত ভূত-প্ৰেত আদি কোনো বাস নহয়। নৰসিংহৰ প্ৰভাৱত সিংহ আদি জনিত ভয় সম্পূৰ্ণ নষ্ট হয়।

Verse 14

कार्त्तिके वासरे विष्णोर्द्वादश्यां पारणे कृते । दामोदरं नमस्कृत्य भवं द्रष्टुं ततो ययौ

কাৰ্ত্তিক মাহত, বিষ্ণুৰ দিনত, দ্বাদশীত বিধিমতে পাৰণ সম্পন্ন হোৱাত, তেওঁ দামোদৰক নমস্কাৰ কৰি তাৰ পাছত ভৱ (শিৱ) দৰ্শন কৰিবলৈ গ’ল।

Verse 15

चतुर्दश्यां कृतस्नानो भवं संपूज्य भावतः । भवभावभवं पापं भस्मीभूतं भवार्चनात्

চতুৰ্দশীত স্নান কৰি তেওঁ আন্তৰিক ভক্তিৰে ভৱক সম্পূৰ্ণৰূপে পূজা কৰিলে। ভৱৰ অৰ্চনাৰ দ্বাৰা সংসাৰ-ভৱভাৱজনিত পাপ ভস্মীভূত হ’ল।

Verse 16

स क्षीणपापनिचयो जातो देवस्य दर्शनात् । भवस्याग्रे स्थितं शांतं तथा वस्त्रापथस्य च

দেৱতাৰ দৰ্শনে তেওঁৰ পাপৰ সঞ্চয় ক্ষয় হ’ল। তাৰ পাছত তেওঁ ভৱৰ সন্মুখত শান্তভাৱে থিয় হ’ল, আৰু তদ্ৰূপে বস্ত্ৰাপথৰ দেৱতাৰ সন্মুখতো।

Verse 17

तं कालमेघं समभ्यर्च्य ततो वस्त्रापथं ययौ । देवं संपूज्य मंत्रैः स वेदोक्तैर्विधिपूर्वकम्

সেই কালমেঘক যথাবিধি অৰ্চনা কৰি তেওঁ তাৰ পাছত বস্ত্ৰাপথলৈ গ’ল। তাত তেওঁ বেদোক্ত মন্ত্ৰেৰে বিধিপূৰ্বকভাৱে দেৱতাৰ সম্পূৰ্ণ পূজা সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 18

धूपदीपादिनैवेद्यैः सर्वं चक्रे स वामनः । प्रदक्षिणाशतं कृत्वा भवस्याग्रे व्यवस्थितः

সেই বামনে ধূপ-দীপ আৰু নৈবেদ্য আদি লৈ সকলো পূজা সম্পন্ন কৰিলে। শত প্ৰদক্ষিণ কৰি তেওঁ ভৱৰ সন্মুখত থিয় হ’ল।

Verse 19

यावन्निरीक्षते सर्वं तावत्पश्यति पर्वतम् । उज्जयंतं गिरिवरं मैनाकस्य सहोदरम्

যেতিয়া তেওঁ চাৰিওফালে চাই আছিল, তেতিয়া তেওঁ এটা পৰ্বত দেখিলে—উজ্জয়ন্ত, সেই শ্ৰেষ্ঠ গিৰি, যাক মৈনাকৰ সহোদৰ বুলি কোৱা হয়।

Verse 20

सुराष्ट्रदेशे विख्यातं युगादौ प्रथमं स्थितम् । भूधरं भूधरैर्युक्तं शिलापादपमंडितम्

সুৰাষ্ট্ৰ দেশত বিখ্যাত, যুগাৰম্ভত প্ৰথমে স্থাপিত, সেই ভূধৰ অন্য ভূধৰসমূহেৰে যুক্ত, শিলা আৰু বৃক্ষৰে মণ্ডিত।

Verse 21

तं दृष्ट्वा चिंतयामास सूक्ष्मान्धर्मान्स वामनः । अल्पायासान्सुबहुलान्पुत्रलक्ष्मीप्रदायकान्

সেয়া দেখি বামনে ধৰ্মৰ সূক্ষ্ম পথসমূহ চিন্তা কৰিলে—যি অল্প পৰিশ্ৰমতে সম্পন্ন হয়, কিন্তু বহুল ফল দিয়ে, আৰু সন্তান-সৌভাগ্য আৰু লক্ষ্মীৰ আশীৰ্বাদ দান কৰে।

Verse 22

अवश्यं क्रिय माणेषु स्वधर्म उपजायते । दृष्ट्वा नदीं सागरगां स्नात्वा पापैः प्रमुच्यते

যেতিয়া নিশ্চিতভাৱে পবিত্ৰ কৰ্ম সম্পন্ন কৰা হয়, তেতিয়া নিজৰ স্বধৰ্ম স্বয়ং উদ্ভৱ হয়। সাগৰগামী নদীখন কেবল দেখা আৰু তাত স্নান কৰিলেই মানুহ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 23

गां स्पृष्ट्वा ब्राह्मणं नत्वा संपूज्य गुरुदेवताः । तपस्विनं यतिं शांतं श्रोत्रियं ब्रह्मचारिणम्

গাই স্পৰ্শ কৰি, ব্ৰাহ্মণক নমস্কাৰ কৰি, আৰু গুৰুওঁ-দেৱতাসকলক বিধিমতে পূজা কৰি—তপস্বী, যতি, শান্তজন, বেদশিক্ষিত শ্ৰোত্ৰিয় আৰু ব্ৰহ্মচাৰীক সন্মান কৰিলে মহাপুণ্য লাভ হয়।

Verse 24

पितरं मातरं भगिनीं तत्पतिं दुहितां पतिम् । भागिनेयमथ दौहित्रं मित्रसंबधिबांधवान् । संभोज्य पातकैः सर्वैर्मुच्यंते गृहमेधिनः

গৃহস্থসকলে পিতা-মাতা, ভগ্নী আৰু তেওঁৰ স্বামী, কন্যা আৰু জামাতা, ভাগিনেয় আৰু দৌহিত্ৰ, লগতে বন্ধু, আত্মীয় আৰু কুটুম্বক ভোজন কৰাই আদৰ-আপ্যায়ন কৰিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 25

राजा गजाश्वनकुलं सतीवृषमहीधराः । आदर्शक्षीरवृक्षाश्च सततान्नप्रदास्तु ते

তেওঁলোকৰ বাবে ৰাজত্ব হৌক; হাতী-ঘোঁৰা আৰু উত্তম কুলেৰে সমৃদ্ধ বংশ হৌক; সতী পত্নী, উৎকৃষ্ট বৃষ আৰু পৰ্বতৰ দৰে ঐশ্বৰ্য হৌক; লগতে ইচ্ছাপূৰক ‘ক্ষীৰ-বৃক্ষ’ আৰু সদায় অন্নদানকাৰীও হৌক।

Verse 26

दृष्टमात्राः पुनन्त्येते ये नित्यं सत्यवादिनः । वेदधर्मकथां श्रुत्वा भुक्तिमुक्तिप्रदा नरान्

এইসকল সদায় সত্যবাদী জন কেৱল দৰ্শনতেই আনক পবিত্ৰ কৰে। বেদ-ধৰ্মৰ কথা শুনাই তেওঁলোকে মানুহক ভোগ আৰু মোক্ষ—দুয়ো দান কৰে।

Verse 27

स्मृत्वा हरिहरौ गंगां कृत्वा तीरेण मार्जनम् । गत्वा जागरणे विष्णोर्दत्त्वा दानं च शक्तितः

হৰি-হৰ আৰু গঙ্গাক স্মৰণ কৰি, তীৰত মাৰ্জন-শুদ্ধি কৰা; বিষ্ণুৰ জাগৰণ-ৰাতিলৈ যোৱা; আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান দিয়া—এইসকলেই পুণ্যকৰ্ম বুলি প্ৰশংসিত।

Verse 28

तांबूलं कुसुमं दीपं नैवेद्यं तुलसीदलम् । गीतं नृत्यं च वाद्यं च विधाय सुरमंदिरे

দেৱমন্দিৰত তাম্বূল, কুসুম, দীপ, নৈবেদ্য আৰু তুলসীৰ পাতা অৰ্পণ কৰা; লগতে গীত, নৃত্য আৰু বাদ্যৰ আয়োজন কৰা—ই এক মহাপুণ্যময় পূজা।

Verse 29

एते सूक्ष्माः स्मृता धर्माः क्रियमाणा महोदयाः । अतो गिरीन्द्रं पश्यामि सर्वदेवालयं शुभम्

এইসকলক ধৰ্মৰ সূক্ষ্ম ৰূপ বুলি স্মৰণ কৰা হয়; আচৰণ কৰিলে ই মহোন্নতি আনে। সেয়ে মই গিৰীন্দ্ৰ—পৰ্বতৰ প্ৰভু—সেই শুভ সৰ্বদেৱালয়ক দৰ্শন কৰোঁ।

Verse 30

तेषां करतले स्वर्गः शिखरं यांति ये नराः

যেন তেওঁলোকৰ কৰতলতেই স্বৰ্গ আছে—যিসকল মানুহে সেই পবিত্ৰ পৰ্বতৰ শিখৰত উপনীত হয়।

Verse 31

इति ज्ञात्वा समा रूढो वामनो गिरिमूर्द्धनि । ऐरावतपदाक्रांत्या यत्र तोयं विनिःसृतम्

এইদৰে জানি বামনে গিৰিশিখৰত আৰোহণ কৰিলে; য’ত ঐৰাৱতৰ পদচিহ্নৰ আঘাতে জল উচ্ছ্বসিত হৈ ওলাই আহিল।

Verse 32

ततः शिखरमारूढां भवानीं स्कन्दमातरम् । द्रष्टुं स वामनो याति शिखरे गगनाश्रिते

তাৰ পাছত বামনে আকাশস্পৰ্শী শিখৰত আৰোহণ কৰা ভৱানী—স্কন্দমাতা—দৰ্শন কৰিবলৈ গ’ল।

Verse 33

यथायथा गिरिवरे समारोहंति मानवाः । तथातथा विमुच्यंते पातकैः सर्वदेहिनः

যেনেকৈ যেনেকৈ মানুহে সেই উত্তম গিৰিত আৰোহণ কৰে, তেনেকৈ তেনেকৈ সকলো দেহধাৰী পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 34

इति कृत्वा मतिं विप्रो जगाम गिरिमूर्द्धनि । भवभक्तो भवानीं स ददर्श स्कन्दमातरम्

এইদৰে মন স্থিৰ কৰি সেই বিপ্ৰ গিৰিশিখৰত গ’ল; ভৱ (শিৱ)ৰ ভক্ত হৈ সি ভৱানী—স্কন্দমাতা—দৰ্শন কৰিলে।

Verse 35

अंबेति भाषते स्कंदस्ततोऽन्ये सर्वदेवताः । पृथिव्यां मानवाः सर्वे पाताले सर्वपन्नगाः

স্কন্দে ‘অম্বা!’ বুলি ক’লে; তেতিয়া আন সকলো দেৱতাইও সেই ধ্বনি তুলিলে। পৃথিৱীত সকলো মানুহে, আৰু পাতালত সকলো নাগেও একে ধ্বনি কৰিলে।

Verse 36

अतो ह्यंबेति विख्याता पूज्यते गिरिमूर्द्धनि । संपूज्य विविधैर्मुख्यैः फलैर्नानाविधैर्द्विजः

সেয়ে এই কাৰণেই ‘অম্বা’ নামে খ্যাত আৰু পৰ্বতৰ শিখৰত পূজিতা। দ্বিজ ব্ৰাহ্মণে নানাবিধ উৎকৃষ্ট ফলৰে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি নিজৰ আচাৰ আগবঢ়ালে।

Verse 37

गगनासक्तशिखरे संस्थितः कौतुकान्वितः । एकाकी शिखरे तस्मिन्नूर्द्ध्वबाहुर्व्यवस्थितः

আকাশ-স্পৰ্শী শিখৰত স্থিত হৈ, বিস্ময়ে পৰিপূৰ্ণ, সি সেই শিখৰত একাকী ৰ’ল—উৰ্ধ্ববাহু কৰি স্থিৰভাৱে অৱস্থান কৰিলে।

Verse 38

निरीक्ष्य मेदिनीं सर्वां सपर्वतससागराम् । आद्यं सनातनं देवं भास्करं त्रिगुणात्मकम्

পৰ্বত-সাগৰসহ সমগ্ৰ পৃথিৱী নিৰীক্ষণ কৰি, সি ত্ৰিগুণাত্মক স্বভাৱবিশিষ্ট আদ্য সনাতন দেব ভাস্কৰক ধ্যান কৰিলে।

Verse 39

सर्वतेजोमयं सर्वदेवं देवैर्नमस्कृतम् । भ्रममाणं निराधारं कालमानप्रयोजकम्

সি দেখিলে সেই সর্বতেজোময়কে—যি এক অৰ্থত ‘সৰ্বদেৱ’ স্বৰূপ—দেৱগণে নমস্কৃত; যি নিৰাধাৰভাৱে গতি কৰে আৰু কালৰ মান-মাপ স্থাপন কৰে।

Verse 40

यावत्पश्यति तं विप्रस्तावत्पश्यति शंकरम् । दिगंबरं भवं देवं समंतादश्मगुंठितम्

যিমান সময় বিপ্ৰই তেঁওক (ভাস্কৰক) চাই থাকিল, সিমান সময় সি শংকৰকো দেখিলে—ভৱ দেব, দিগম্বৰ, যি চাৰিওফালে শিলাখণ্ডেৰে বেষ্টিত।

Verse 41

बुद्धरूपाकृतिं देवं सर्वज्ञं गुणभूषितम् । कृशांगं जटिलं सौम्यं व्योममार्गे स्वयं स्थितम्

তেওঁ বুদ্ধ-সদৃশ ৰূপধাৰী দেৱক দৰ্শন কৰিলে—সৰ্বজ্ঞ, গুণে বিভূষিত; কৃশ অঙ্গ, জটাধাৰী, সৌম্য, আৰু আকাশ-মাৰ্গত স্বয়ং স্থিত।

Verse 42

श्रीशिव उवाच । शृणु वामन तुष्टोऽहं दास्ये ते विविधान्वरान् । त्रैलोक्यव्यापिनी वृद्धिर्भविष्यति न संशयः

শ্ৰী শিৱ ক’লে: “শুনা, হে বামন! মই সন্তুষ্ট; তোমাক নানাবিধ বৰ দিম। তোমাৰ সমৃদ্ধি আৰু আধ্যাত্মিক বৃদ্ধি ত্ৰিলোক জুৰি ব্যাপিব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 43

प्रतिभास्यंति ते वेदा गीतनृत्यादिकं च यत् । असाध्यसाधनी शक्ति भविष्यति तव स्थिरा । परं वस्त्रापथे गत्वा कुरु तीर्थावलोकनम्

“তোমাৰ আগত বেদসমূহ স্পষ্ট জ্ঞানৰূপে দীপ্ত হ’ব, আৰু গীত-নৃত্য আদি কলাও। অসাধ্যকো সাধন কৰিব পৰা এক স্থিৰ শক্তি তোমাৰ ভিতৰত উদয় হ’ব। সেয়ে, বস্ৰাপথলৈ গৈ তীৰ্থসমূহ দৰ্শন কৰা।”

Verse 44

वामन उवाच । वस्त्रापथे महादेव यानि तीर्थानि तानि मे । वद देव विशेषेण यद्यस्ति करुणा मयि

বামনে ক’লে: “হে মহাদেৱ! বস্ৰাপথত যি তীৰ্থসমূহ আছে, সেয়া মোক বিশেষকৈ বিস্তাৰে কওক—যদি মোৰ ওপৰত আপোনাৰ কৰুণা থাকে।”

Verse 45

रुद्र उवाच । वस्त्रापथस्य वायव्ये कोणे दिव्यं सरोवरम् । तस्य पश्चिमदिग्भागे जालिर्गहनपल्लवा

ৰুদ্ৰ ক’লে: “বস্ৰাপথৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত এক দিব্য সৰোবৰ আছে। তাৰ পশ্চিম দিশত ‘জালী’ নামৰ এক ঘন ঝোপনি আছে, কোমল পল্লৱেৰে ভৰপূৰ।”

Verse 46

बिल्ववृक्षमयी मध्ये लिंगं तत्रास्ति मृन्मयम् । यत्रासौ लुब्धकः सिद्धो गतो मम पुरे पुरा

সেই বিল্ববৃক্ষৰ উপবনৰ মাজত মাটিৰে গঢ়া এটা লিঙ্গ স্থিত আছে। য’ত সেই লুব্ধক (শিকারী) একদা সিদ্ধি লাভ কৰি বহু আগতেই মোৰ পুৰী (শিৱধাম)লৈ গ’ল।

Verse 47

तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति । इंद्रो वै वृत्रहा यस्मिन्विमुक्तो ब्रह्महत्यया

তাৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ বিনাশ হয়। সেই স্থানতেই বৃত্ৰবধী ইন্দ্ৰ ব্ৰহ্মহত্যাৰ কলংকৰ পৰা মুক্ত হৈছিল।

Verse 48

तस्माद्रुत्तरदिग्भागे धनदेन प्रतिष्ठितम् । लिंगं त्रैलोक्यविख्यातं तत्र देवी त्रिशूलिनी

ইয়াৰ উত্তৰ দিশত ধনদ (কুবেৰ) দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত এটা লিঙ্গ আছে, যি ত্ৰিলোকত বিখ্যাত। তাতেই ত্ৰিশূলিনী দেৱীও বিদ্যমান।

Verse 49

यस्या दर्शनमात्रेण पुत्रोऽस्य नलकूबर । पाशानुषक्तहस्तोऽभूद्देवं चक्रे त्रिशूलिनम्

তেওঁ (ত্ৰিশূলিনী)ৰ কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই তেওঁৰ পুত্ৰ নলকূবৰ—যাৰ হাত পাশেৰে বাঁধা আছিল—পুনৰ উদ্ধাৰ হ’ল; আৰু তেওঁ ত্ৰিশূলধাৰী দেৱ (শিৱ)ক পূজা-সেৱা কৰিলে।

Verse 50

भवस्य नैरृते कोणे गणो हेरंबसंज्ञितः । यमेन कुर्वता लिंगं प्रथमं च प्रतिष्ठितः

ভৱ (শিৱ)ৰ ক্ষেত্ৰৰ নৈৰৃত কোণত হেৰম্ব নামৰ এটা গণ আছে। তাতেই যমে নিজৰ কৰ্তব্য পালন কৰোঁতে প্ৰথমে এটা লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

Verse 51

विचित्रं तस्य माहात्म्यं चित्रगुप्तोऽति विस्मितः । दृष्ट्वा समागतो द्रष्टुं देवं तं मृन्मयं पुरा

সেই (লিঙ্গ/তীৰ্থ)ৰ মাহাত্ম্য অতি বিচিত্ৰ। চিত্ৰগুপ্ত ইহা দেখি/শুনি মহা বিস্মিত হৈ, পূৰ্বে একবাৰ সেই মৃণ্ময় দেৱতাক দৰ্শন কৰিবলৈ তাত উপস্থিত হৈছিল।

Verse 52

तेनापि निर्मितं लिंगं तस्मिन्क्षेत्रे द्विजोत्तम । चित्रगुप्तेश्वरंनाम विख्यातं भुवन त्रये

হে দ্বিজোত্তম! তেনেও সেই ক্ষেত্ৰত এক লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে। ‘চিত্ৰগুপ্তেশ্বৰ’ নামে ইহা ত্ৰিভুবনত বিখ্যাত হ’ল।

Verse 53

पश्चिमेन चकारोच्चैः प्रजापतिरुदारधीः । केदाराख्यं तदा लिंगं गिरौ रैवतके स्थितम् । प्रजापतिः स्वयं तस्थौ तत्र पर्वतसानुनि

পশ্চিম দিশে উদারবুদ্ধি প্ৰজাপতিয়ে তেতিয়া উচ্চভাৱে ‘কেদাৰ’ নামে খ্যাত এক লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে, যি ৰৈৱতক পৰ্বতত অৱস্থিত আছিল। প্ৰজাপতি নিজে তাতেই পৰ্বতৰ ঢালত অৱস্থান কৰিলে।

Verse 54

रुद्र उवाच । इंद्रेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्ये शृणुष्व तत् । ईशानकोणे विख्यातं भवस्य विदितं मम

ৰুদ্ৰ ক’লে: ইন্দ্ৰেশ্বৰৰ মাহাত্ম্য মই ক’ম—শুনা। ই উত্তৰ-পূৰ্ব কোণত বিখ্যাত, আৰু মোৰ, ভৱৰ, ভালদৰে বিদিত।

Verse 55

वामन उवाच । कस्मादिंद्रः समायातः कथं चक्रे हरं हरिः । कथां सविस्तरामेतां कथयस्व मम प्रभो

বামনে ক’লে: ইন্দ্ৰ কিয় ইয়ালৈ আহিল? আৰু হৰিয়ে কেনেকৈ হৰ (শিৱ)ক প্ৰকাশ কৰিলে? হে প্ৰভু, এই কাহিনী মোক বিস্তাৰে কোৱা।

Verse 56

रुद्र उवाच । लुब्धकस्तु पुरा सिद्धः शिवरात्रिप्रजागरात् । शिवलोके तदा प्राप्तं विमानं गणसंयुतम्

ৰুদ্ৰে ক’লে: অতীতত এজন লুব্ধক (শিকাৰী) শিৱৰাত্ৰিৰ জাগৰণ-ব্ৰত পালন কৰি সিদ্ধি লাভ কৰিছিল। তেতিয়া শিৱলোকত গণসকলসহ এক দিৱ্য বিমান উপস্থিত হ’ল।

Verse 57

सर्वत्रगं सुरुचिरं दिव्यस्त्रीगीतनादितम् तदारुह्य समायातो द्रष्टुं तां नगरीं हरेः

সেই বিমান সৰ্বত্ৰ গমনশীল, অতি মনোৰম, দিৱ্য নাৰীৰ গীতধ্বনিত মুখৰিত আছিল। তাত আৰোহণ কৰি তেওঁ হৰিৰ সেই নগৰী দৰ্শন কৰিবলৈ আহিল।

Verse 58

यस्यां युद्धं समभवद्गणानां यमकिंकरैः । आगच्छमानं तं ज्ञात्वा देवराजेन चिंतितम्

সেই ঠাইত শিৱৰ গণসকল আৰু যমৰ কিঙ্কৰসকলৰ মাজত যুদ্ধ আৰম্ভ হৈছিল। তেওঁ আহি আছে বুলি জানি দেৱৰাজ ইন্দ্ৰ চিন্তিত হৈ ভাবনাত পৰিল।

Verse 59

पूज्योऽयं हरवत्सर्वैश्चित्रगुप्तयमादिभिः । इंद्रो गजं समारुह्य महिषेण यमो यतः

‘এইজনক হৰিৰ দৰে সকলেই—চিত্ৰগুপ্ত, যম আদি—পূজ্য মানিব লাগে।’ সেয়ে ইন্দ্ৰে হাতীত আৰোহণ কৰিলে, আৰু যমে মহিষত উঠি আগবাঢ়িল।

Verse 60

विधाय लेखनीं कर्णे चित्रगुप्तो यमाज्ञया । ततो हूता गणाः सर्वे ये नीता धरणीतलात्

যমৰ আজ্ঞাত চিত্ৰগুপ্তে লিখনী কাণত ধৰি ল’লে, লিখিবলৈ সাজু হৈ। তাৰ পাছত ধৰণীতলৰ পৰা অনা সকলো গণক আহ্বান কৰা হ’ল।

Verse 61

निजापराधसंतप्ता गतास्ते दक्षिणामुखम् आथित्यपू । जा कर्तव्या लुब्धके गृहमागते

নিজ অপৰাধৰ বোধে দগ্ধ হৈ তেওঁলোকে দক্ষিণমুখে গ’ল। কোনো লুব্ধক (শিকারী) অতিথি হৈ ঘৰত আহিলে, তাৰ আতিথ্য আৰু সন্মানসহ পূজা কৰাই উচিত।

Verse 62

अपूजिते गते ह्यस्मिन्हरो मां शपयिष्यति । तस्मात्पूजां करिष्यामि यथा तुष्यति शंकरः

“মই যদি পূজা নকৰাকৈ ইয়াৰ পৰা গুচি যাওঁ, তেন্তে হৰ (শিৱ) নিশ্চয় মোক শাপ দিব। সেয়ে মই তেনে পূজা কৰিম, যাৰ দ্বাৰা শংকৰ সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট হয়।”

Verse 63

देवं द्रष्टुं समायातं ददर्शादूरतः स्थितम् । विमानस्थं हराकारं सूर्यकोटिसमप्रभम्

দৰ্শন দিবলৈ আহি থকা দেৱতাক তেওঁ দূৰত থিয় হৈ থকা দেখিলে—বিমানত আসীন, হৰৰ আকাৰধাৰী, কোটি সূৰ্যৰ সমান দীপ্তিময়।

Verse 64

संस्तूयमानं चरितैः शिवरात्रेः शिवस्य च । माघे मासे चतुर्द्दश्यां कृष्णायां जागरे कृते

শিৱৰাত্ৰি আৰু স্বয়ং শিৱৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰসমূহেৰে তেওঁৰ স্তৱ চলিছিল—মাঘ মাহত কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত, যেতিয়া জাগৰণ পালন কৰা হৈছিল।

Verse 65

तदेवं जायते सर्वं सुरेश्वर धरातले । एवं देवांगना काचिदाचक्षंती पुरंदरम् । निवार्य हस्तमुद्यम्य गजेंद्रं चारुलोचना

“এইদৰে, হে সুৰেশ্বৰ, পৃথিৱীত এই সকলো ঘটে।” এইদৰে এজনী দেৱাঙ্গনাই পুৰন্দৰক ক’লে; সুৱৰ্ণ-নয়না সেইজনীয়ে হাত উঠাই গজেন্দ্ৰক নিবাৰিলে।

Verse 66

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैर्व्रतैः किं किं सुरार्चनैः । किं योगैः किं तपोभिश्च ब्रह्मचर्य्यैः सुरेश्वर

হে দেৱেশ্বৰ! বহু দান-দক্ষিণাৰ কি প্ৰয়োজন? ব্ৰত, দেৱ-আৰাধনা, যোগ-সাধনা, তপস্যা আৰু ব্ৰহ্মচৰ্য্যৰ দ্বাৰাইও কি লাভ হয়?

Verse 67

गयायां पिंडदानेन प्रयागमरणेन किम् । सोमेश्वरे सरस्वत्यां सोमपर्वणि किं गतैः

গয়াত পিণ্ডদান কৰিলে কি সিদ্ধি? প্ৰয়াগত মৃত্যু হলে কি প্ৰাপ্তি? সোমেশ্বৰলৈ যোৱা বা সোম-পৰ্বণিৰ পবিত্ৰ দিনত সৰস্বতী তীৰলৈ গ’লে কি লাভ?

Verse 68

कुरुक्षेत्रगतैः किं स्याद्राहुग्रस्ते दिवाकरे । तुलासुवर्णदानेन वेदपाठेन किं भवेत्

ৰাহু-গ্ৰস্ত সূৰ্য্যৰ গ্ৰহণত কুৰুক্ষেত্ৰলৈ গ’লে কি হয়? তুলা-দানে ওজন কৰি সোণ দান কৰিলে বা বেদ-পাঠ কৰিলে কি ফল হয়?

Verse 69

सर्वपापक्षयो येन वृषोत्सर्गेण तेन किम् । गोदानं किं करोत्येवं जलदानं तथैव च

যি বৃষোৎসৰ্গে সকলো পাপ ক্ষয় হয়, তেন্তে তাৰো কি মোল? তেন্তে তুলনাত গো-দান কি কৰে—আৰু জল-দানেও তেনেই কি?

Verse 70

अयने विषुवे चैव संक्रांतौ कीदृशं फलम् । माघमासे चतुर्दश्यां यादृशं जागरे कृते

অয়ন, বিষুৱ আৰু সংক্রান্তিত কেনে ফল লাভ হয়? আৰু মাঘ মাহৰ চতুৰ্দশীত জাগৰণ কৰিলে কেনে অতুল ফল প্ৰাপ্ত হয়?

Verse 71

यमः संभाषते वाण्या महिषोपरि संस्थितः । पश्य रुद्रस्य माहात्म्यं चित्रगुप्त विचारय

মহিষৰ ওপৰত আসীন যমে বাণীৰে ক’লে— ‘ৰুদ্ৰৰ মাহাত্ম্য চোৱা; হে চিত্ৰগুপ্ত, ইয়াক ভালদৰে বিচাৰ কৰা।’

Verse 72

अयं स लुब्धको येन हरः संपूजितः पुरा । सुराष्ट्रदेशे विख्यातं तीर्थं वस्त्रापथं शृणु

এইজনেই সেই লুব্ধক, যাৰ দ্বাৰা পূৰ্বে হৰ (শিৱ) বিধিপূৰ্বক পূজিত হৈছিল। এতিয়া সুৰাষ্ট্ৰদেশত খ্যাত ‘বস্ত্ৰাপথ’ নাম তীৰ্থৰ কথা শুনা।

Verse 73

उज्जयंतो गिरिस्तत्र तथा रैवतको गिरिः । महती वर्त्तते जालिस्तयोर्मध्ये मया श्रुतम्

তাত উজ্জয়ন্ত পৰ্বত আছে, আৰু ৰৈৱতক পৰ্বতো আছে। সেই দুয়োৰ মাজত মহৎ ‘জালী’ আছে—মই এনেদৰে শুনিছোঁ।

Verse 74

मृन्मयं वर्तते लिगं रात्रौ चानेन पूजितः । रात्रौ जागरणं कर्त्तुं येन कार्येण चागतः

তাত মাটিৰে গঢ়া লিঙ্গ আছে, আৰু ৰাতি তেওঁ তাৰ পূজা কৰিছিল। ৰাতিভৰ জাগৰণ কৰিবলৈ সেই উদ্দেশ্যেই তেওঁ আহিছিল।

Verse 75

तदस्माभिः कथं वाच्यं स्वयं जानंति ते सुराः । वरांगना वरं द्रष्टुं वरयंति परस्परम् । इंद्रावासात्समायाता नंदने वेगवत्तराः

আমি কেনেকৈ ক’ম? সেই দেৱতাসকলে নিজেই জানে। অপ্সৰাসকল উত্তমক দৰ্শন কৰিবলৈ আগ্ৰহী হৈ পৰস্পৰে বাছনি কৰে; ইন্দ্ৰৰ আবাসৰ পৰা দ্ৰুতগতিত আহি নন্দনবনত উপস্থিত হ’ল।

Verse 76

विरंचिना रायणशंकरत्विषा देहेन चागच्छति कोऽपि पूरुषः । पुरीं सुरेशाधिपतेर्निरीक्षितुं भर्त्ता ममायं तव चास्ति किं पतिः

বিৰঞ্চি (ব্ৰহ্মা), নাৰায়ণ আৰু শংকৰৰ তেজে দীপ্ত দেহ লৈ কোনো এজন পুৰুষ আহি আছে। তেওঁ দেৱাধিপতি ইন্দ্ৰৰ নগৰী দৰ্শন কৰিবলৈ আহিছে। ‘এইজন মোৰ স্বামী!’—কিন্তু তোৰো কি কোনো স্বামী আছে, যিয়ে তাক দাবী কৰিব পাৰে?

Verse 77

मृदंगवीणा पटहस्वरस्तुतैः प्रवोधिताभिः सुरराजमन्दिरे । देवो हरोऽयं न नरो हराकृतिर्दृष्टोंगनाभिस्तव किं किमावयोः

সুৰৰাজৰ মন্দিৰত মৃদংগ, বীণা আৰু পটহৰ সুৰে গোৱা স্তৱে তেওঁলোক জাগি উঠিল। তেতিয়া ক’লে—‘এইজন হৰ দেৱতা; কোনো নৰ নহয়, যদিও হৰৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছে!’ কন্যাসকলে দেখা পোৱাৰ পাছত, ক’—ইয়াত তোৰ কি, আৰু মোৰ কি অধিকাৰ?

Verse 78

गायंति काश्चिद्विहसंति काश्चिन्नृत्यंति काश्चित्प्रपठंति काश्चित् । वदन्ति काश्चिज्जयशब्दसंयुतैर्वाक्यैरनेकैर्गुरुसन्निधाने

কিছুমানে গাইছিল, কিছুমানে হাঁহিছিল, কিছুমানে নাচিছিল, আৰু কিছুমানে পাঠ কৰিছিল। কিছুমানে জয়ধ্বনিৰে ভৰা বহু বাক্য গুৰুমহাশয়ৰ সন্নিধানত উচ্চাৰণ কৰিছিল।

Verse 79

काचिच्छिवं स्तौति शिवां तथान्या पृच्छत्यथान्या किमु बिल्वपत्रात् । किं वोपवासेन फलं तवेदं निद्राक्षयेणाथ फलं तवैतत्

এগৰাকীয়ে শিৱক স্তৱ কৰিছিল; আন এগৰাকীয়ে শিৱা (দেৱী)ক। আন এগৰাকীয়ে সুধিলে—‘বিল্বপাত্ৰ অৰ্পণ কৰিলে কি লাভ? উপবাসে তোৰ কি ফল হয়? আৰু ৰাতি জাগি নিদ্ৰা ত্যাগ কৰিলে তোৰ কি ফল হয়?’

Verse 80

तासां नानाविधा वाचः श्रूयन्ते नन्दने वने । ब्रह्मलोकादिका वार्त्ताः कृत्वा च तदनन्तरम्

নন্দন বনত তেওঁলোকৰ নানা ধৰণৰ কণ্ঠধ্বনি শুনা গৈছিল। ব্ৰহ্মলোক আদি লোকসমূহৰ কথা পাতি, তাৰ পাছত তেওঁলোকে আগবাঢ়িল।

Verse 81

देवेन्द्रो लुब्धकं भूयो बभाषे कौतुकान्वितः । कस्मिन्देशे गिरौ जालिर्लिंगं यत्रास्ति दर्शय

দেৱেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ) কৌতূহলে ভৰপূৰ হৈ পুনৰ লুব্ধকক ক’লে: “কোন দেশত, কোন পৰ্ব্বতত সেই জালী আছে—য’ত লিঙ্গ স্থিত? মোক দেখুৱা, কোৱা।”

Verse 82

लुब्धक उवाच । सुराष्ट्रदेशे विख्यातो यस्मिन्देशे सरस्वती । वाडवं शिरसा धृत्वा प्रविष्टा लवणोदधौ

লুব্ধকে ক’লে: “সুৰাষ্ট্ৰৰ খ্যাত দেশত এক প্ৰসিদ্ধ অঞ্চল আছে, য’ত সৰস্বতী নদী মূৰত বাডৱ অগ্নি ধৰি লৱণ সাগৰত প্ৰৱেশ কৰে।”

Verse 83

यत्र सा गोमती याति यत्रास्ते गन्धमादनः । उज्जयंतो गिरिवरो यत्र रैवतको गिरिः

“য’ত গোমতী নদী বয়; য’ত গন্ধমাদন অৱস্থিত; য’ত উৎকৃষ্ট উজ্জয়ন্ত পৰ্ব্বত; আৰু য’ত ৰৈৱতক গিৰি আছে—”

Verse 84

तत्र वस्त्रापथं क्षेत्रं भवस्तत्र व्यवस्थितः । तत्रास्ते मृन्मयं लिंगं जालिमध्ये सुरोत्तम

“তাতেই বস্ত্ৰাপথ নামৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ আছে; তাত ভৱ (শিৱ) অৱস্থিত। তাতেই, হে সুৰোত্তম, জালীৰ ভিতৰত মৃণ্ময় লিঙ্গ আছে।”

Verse 85

इन्द्र उवाच । सहितैस्तत्र गंतव्यं पूजयिष्ये भवं स्वयम् । जालिमध्ये तथा लिंगं दर्शयस्व च लुब्धक

ইন্দ্ৰে ক’লে: “আমি সকলোৱে একেলগে তাত যাব; মই নিজে ভৱ (শিৱ)ক পূজা কৰিম। আৰু, হে লুব্ধক, জালীৰ ভিতৰত থকা সেই লিঙ্গো মোক দেখুৱা।”

Verse 86

परदारादिकं पापं दैत्यानां तु विकृंतने । वधे वृत्रस्य संजातं तत्सर्वं क्षालयाम्यहम्

পৰস্ত্ৰী-আদি পাপ, দৈত্যসকলক ছেদন কৰোঁতে যি লাগিল, আৰু বৃত্ৰ-বধৰ পৰা যি জন্মিল—সেই সকলো পাপ মই ধুই শুদ্ধ কৰিম।

Verse 87

इत्युक्त्वा सहिताः सर्वे संप्राप्ता गिरिमूर्द्धनि । वाहनानि च ते त्यक्त्वा प्रस्थिताः पादचारिणः

এইদৰে কৈ সকলোৱে একেলগে পৰ্বতৰ শিখৰত উপনীত হ’ল; নিজৰ বাহন ত্যাগ কৰি পায়ে হেঁটে আগবাঢ়িল।

Verse 88

उज्जयन्तगिरेर्मूर्ध्नि गजराजः समागतः । तदाग्रचरणं तस्य ददौ मूर्धनि कारणात्

উজ্জয়ন্ত গিৰিৰ শিখৰত গজৰাজ উপস্থিত হ’ল; তেতিয়া কোনো এক কাৰণত সি নিজৰ আগচৰণ শিখৰত থ’লে।

Verse 89

तेनाक्रान्तो गिरिवरस्तोयं सुस्राव निर्मलम् । गजपादोद्भवं वारि भविष्यति सदा स्थिरम्

তাৰ পদাঘাতে শ্ৰেষ্ঠ গিৰি চেপা পৰাত নিৰ্মল জল স্ৰৱিল। গজপাদৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সেই জল সদায় স্থিৰ হৈ থাকিব।

Verse 90

इति प्रोक्तं सुरेन्द्रेण लोकानां हितकाम्यया । सर्वे समागतास्तत्र यत्र जालिर्व्यवस्थिता

লোককল্যাণৰ কামনাৰে সুৰেন্দ্ৰই এইদৰে ক’লে। তাৰপিছত সকলোৱে সেই ঠাইত একত্ৰিত হ’ল, য’ত জালী অৱস্থিত।

Verse 91

संपूज्य विविधैः पुष्पैर्माघमासे चतुर्दशी । तस्यां जागरणं कृत्वा सञ्जातो निर्मलो हरिः

মাঘ মাহৰ চতুৰ্দশী তিথিত নানা প্ৰকাৰ পুষ্পেৰে সম্পূজন কৰি, সেই ৰাতি জাগৰণ পালন কৰাত হৰি নিৰ্মল আৰু নিষ্কলংক হৈ উঠিল।

Verse 92

वस्त्रापथे भवं पूज्य हरिं रैवतके गिरौ । इन्द्रेश्वरं प्रतिष्ठाप्य संप्राप्तः स्वनिकतनम्

বস্ত্ৰাপথত ভৱ (শিৱ)ক পূজি আৰু ৰৈৱতক গিৰিত হৰিক আৰাধনা কৰি, ইন্দ্ৰেশ্বৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰি তেওঁ নিজৰ নিবাসলৈ উভতি গ’ল।

Verse 93

लुब्धकोऽपि विमानेन संप्राप्तो हरिमन्दिरे । इत्युक्त्वा स भवो देवस्तत्रैवांतरधीयत

“লুব্ধকো (শিকাৰী)ও বিমানেৰে হৰিৰ মন্দিৰত উপনীত হৈছে।” এইদৰে কৈ সেই ভৱদেৱ (শিৱ) তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 94

वामनोपि ततश्चक्रे तत्र तीर्थावगाहनम् । यादृग्रूपः शिवो दृष्टः सूर्यबिंबे दिगंबरः

তাৰ পাছত বামনেও তাত সেই তীৰ্থত স্নান কৰিলে। তেওঁ শিৱক তেনে ৰূপে দেখিলে—দিগম্বৰ তপস্বী, সূৰ্যবিম্বৰ ভিতৰত প্ৰকাশিত।

Verse 95

पद्मासनस्थितः सौम्यस्तथा तं तत्र संस्मरन् । प्रतिष्ठाप्य महामूर्त्तिं पूजयामास वासरम्

পদ্মাসনত উপবিষ্ট, স্বভাৱে সৌম্য হৈ, তাতেই তেওঁৰ স্মৰণ কৰি, তেওঁ মহামূৰ্তি প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে আৰু সাৰাদিন পূজা কৰি থাকিল।

Verse 96

मनोऽभीष्टार्थसिद्ध्यर्थं ततः सिद्धिमवाप्तवान् । नेमिनाथशिवेत्येवं नाम चक्रे स वामनः

মনৰ অভীষ্ট লক্ষ্য সিদ্ধিৰ বাবে তেওঁ তেতিয়া সফলতা লাভ কৰিলে। তাৰ পাছত বামনে ইয়াৰ নাম ‘নেমিনাথ-শিৱ’ ৰাখিলে।

Verse 97

भवस्य पश्चिमे भागे प्रत्यासन्ने धरातले । वामनो वसतिं चक्रे तीर्थे वस्त्रापथे तदा

তাৰ পাছত ভৱ (শিৱ)ৰ মন্দিৰৰ পশ্চিম দিশৰ ওচৰৰ ভূমিত বামনে তেতিয়া বস্ত্ৰাপথ তীৰ্থত নিজৰ বাসস্থান স্থাপন কৰিলে।

Verse 98

अतो यवाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवैः सवासवैः । इंद्रेण कुर्वता देवं समागत्य भवाग्रतः

সেয়ে দেৱতাসকলে বাসৱ (ইন্দ্ৰ)সহ এই তীৰ্থক ‘যৱাধিক’ বুলি ঘোষণা কৰিলে। ইন্দ্ৰে দেৱতা প্ৰতিষ্ঠা কৰোঁতে, তেওঁলোকে ভৱ (শিৱ)ৰ সন্মুখত সমবেত হ’ল।

Verse 99

यवाधिकं प्रभासात्तु तीर्थमेतद्भवाज्ञया । अन्येषां षड्गुणं तीर्थं भविष्यति शिवाज्ञया

ভৱৰ আজ্ঞাৰে এই তীৰ্থ প্ৰভাসাকো অতিক্ৰম কৰা ‘যৱাধিক’। আৰু শিৱৰ আজ্ঞাৰে ই অন্য তীৰ্থসমূহতকৈ ছয়গুণ পুণ্যফলদায়ী হ’ব।

Verse 100

इत्येतत्कथितं सर्वं किमन्यत्परिपृच्छसि

এইদৰে সকলো কথা কোৱা হ’ল; এতিয়া তুমি আৰু কি সুধিব খোজা?

Verse 101

राजोवाच । शिवरात्रिप्रभावोयमतुलः परिकीर्त्तितः । अजानता कृता तेन लुब्धकेन पुरा श्रुतम्

ৰাজাই ক’লে: “শিৱৰাত্ৰিৰ এই অতুল মহিমা ঘোষণা কৰা হৈছে। মই শুনিছোঁ, বহু আগতে সেই লোভী শিকারীয়ে ইয়াৰ অৰ্থ নাজানিও এই ব্ৰত পালন কৰিছিল।”

Verse 102

इदानीं वद कर्त्तव्या कथमन्यैर्जनैर्विभो । किं ग्राह्यं किं नु मोक्तव्यं शिवरात्र्यां वदस्व मे

এতিয়া কওক, হে প্ৰভু: আন মানুহে কেনেকৈ ইয়াক পালন কৰিব? শিৱৰাত্ৰিত কি গ্ৰহণীয় আৰু কি ত্যাজ্য—মোক কৃপা কৰি কওক।

Verse 103

सारस्वत उवाच । संप्राप्य मानुषं जन्म ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । शिवरात्रिः सदा कार्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी

সাৰস্বতে ক’লে: মানৱ জন্ম লাভ কৰি আৰু দেৱ মহেশ্বৰক চিনাক্ত কৰি, শিৱৰাত্ৰি সদায় পালন কৰা উচিত; কিয়নো ই ভোগ আৰু মুক্তি দুয়ো প্ৰদান কৰে।

Verse 104

ईदृशं जायते पुण्यमेकया कृतया नृप । ये कुर्वंति सदा मर्त्त्यास्तेषां पुण्यमनंतकम्

হে নৃপ, একবাৰ পালন কৰিলেও এনে পুণ্য জন্মে। যিসকল মর্ত্য সদায় ইয়াক পালন কৰে, তেওঁলোকৰ পুণ্য অনন্ত হয়।

Verse 105

द्वादशाब्दं व्रतमिदं कर्त्तव्यं प्रतिवत्सरम् । जीवितं चंचलं नृणां यदि कर्तुं न शक्यते

এই ব্ৰত দ্বাদশ বছৰ ধৰি, বছৰে বছৰে পালন কৰিব লাগে। কিন্তু মানুহৰ জীৱন চঞ্চল; যদি ইমান দিন পালন কৰা সম্ভৱ নহয়…

Verse 106

तदा द्वादशभिर्मासैर्व्रत मेतत्समाप्यते । माघमासे चतुर्दश्यां प्रारम्भः क्रियते नृप

তেতিয়া এই ব্ৰত বাৰো মাহত সম্পূৰ্ণ হয়। হে নৃপ, মাঘ মাহৰ চতুৰ্দশীত ইয়াৰ আৰম্ভণি কৰা হয়।

Verse 107

प्रतिमासं ततः कार्यं पौषांते तु समाप्यते । विघ्नश्चेज्जायते मध्ये कथं चिद्दैवयोगतः

তাৰ পাছত প্ৰতিমাহে ইয়া কৰ্তব্য, আৰু পৌষ মাহৰ অন্তত ই সম্পূৰ্ণ হয়। যদি মাজতে কোনো দেৱযোগে অপ্রত্যাশিত বাধা জন্মে…

Verse 108

न भवेद्व्रतभंगस्तु पुनः कार्यमनन्तरम् । द्वादशैव प्रकर्तव्याः कृत्वा संख्या विशेषतः

ইয়াক ব্ৰতভংগ বুলি নধৰা উচিত; তৎক্ষণাৎ পুনৰ কৰা উচিত। নিশ্চয় বাৰোটাই অনুশ্ঠান সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব—গণনা ঠিকমতে পূৰণ কৰি।

Verse 109

कृतं न नश्यते लोके शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कृष्णायां तु चतुर्दश्यां कृतपूर्वाह्निकक्रियः

এই জগতত কৰা কৰ্ম নাশ নহয়—শুভ হওক বা অশুভ। সেয়ে কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত, পূৰ্বাহ্নৰ ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি…

Verse 110

उपवासनियमो ग्राह्यो नद्यां स्नानं विधीयते । तदभावे तडागादौ कार्यं स्नानं स्वशक्तितः

উপবাসৰ নিয়ম গ্ৰহণ কৰিব লাগে, আৰু নদীত স্নান বিধেয়। সেয়া নাথাকিলে, পুখুৰী আদি ঠাইত নিজ শক্তি অনুসাৰে স্নান কৰিব লাগে।

Verse 111

तैलाभ्यंगो न कर्त्तव्यो न कार्यं गमनं क्वचित् । तीर्थसेवा प्रकर्त्तव्या तस्मिंश्चागमनं शुभम्

তেল-মৰ্দন (অভ্যংগ) নকৰিবা, আৰু ক’তো আন ঠাইলৈ ঘূৰি ফুৰিবলৈ নাযাবা। সেই তীৰ্থৰ সেৱা কৰাই উচিত; আৰু সেই তীৰ্থলৈ যোৱাটো মঙ্গলদায়ক।

Verse 112

शिवरात्रिः सदा कार्या लिंगे स्वायंभुवे नरैः । तदभावे महापुण्ये लिंगे वर्षशताधिके

মানুহে সদায় স্বয়ম্ভূ লিঙ্গত শিৱৰাত্ৰি পালন কৰিব লাগে। যদি তেনে লিঙ্গ নাথাকে, তেন্তে অতি মহাপুণ্যদায়ক, শতবৰ্ষাধিক কাল প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গত (ব্ৰত) পালন কৰিব লাগে।

Verse 113

गिरौ वने समुद्रांते नद्यां यच्च शिवालये । तद्वै स्वायंभुवं लिंगं स्वयं तत्रैव संस्थितम्

পাহাৰত, বনত, সাগৰৰ কাষত, নদীৰ তীৰত বা শিৱালয়ত—য’তেই পোৱা যায়—সেয়াই স্বয়ম্ভূ লিঙ্গ বুলি জানিবা, যি নিজেই তাতেই স্থিত।

Verse 114

वालुलिंगादिकं लिंगं पूजितं फलदं स्मृतम् । दिवा संपूज्य यत्नेन पुष्पधूपादिना नरः

বালুলিঙ্গ আদি লিঙ্গ পূজিত হ’লে ফলদায়ক বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। মানুহে দিনত যত্নসহকাৰে পুষ্প, ধূপ আদি লৈ সাৱধানে পূজা কৰিব লাগে।

Verse 115

वर्जयेन्मदिरां द्यूतं नारीं नखनिकृन्तनम् । ब्रह्मचर्यपरैः शांतैः कर्त्तव्यं समुपोषणम्

মদিৰা, জুৱা, কামভোগ আৰু নখ কটা ত্যাগ কৰিব লাগে। ব্ৰহ্মচৰ্যত নিষ্ঠ, শান্তচিত্ত হৈ, উপবাস আৰু জাগৰণ-অনুশাসন যথাযথভাৱে পালন কৰিব লাগে।

Verse 116

रात्रौ देवाग्रतो गत्वा कर्त्तव्याः सप्त पर्वताः । पक्वान्नफलतांबूलपुष्पधूपादिचर्चिताः

ৰাতি দেৱতাৰ সন্মুখলৈ গৈ সাতটা ‘পৰ্বত’ (আচাৰগত ঢিপি/অৰ্ঘ্য) সাজিব লাগে; পক্ব অন্ন, ফল, তাম্বূল, পুষ্প, ধূপ আদি নৈবেদ্যৰে সুশোভিত কৰি।

Verse 117

घृतेन दीपः कर्त्तव्यः पापनाशनहेतवे । यतो दीपस्य माहात्म्यं विज्ञेयं मुक्तिदायकम्

পাপ নাশৰ কাৰণে ঘিউৰে দীপ জ্বলাইব লাগে; কিয়নো দীপৰ মাহাত্ম্য মুক্তিদায়ক বুলি জানিব লাগে।

Verse 118

दीपः सदैव कर्त्तव्यो गृहे देवालये नरैः । दिवा निशि च संध्यायां दीपः कार्यः स्वशक्तितः

মানুহে ঘৰত আৰু দেৱালয়ত সদায় দীপ ৰাখিব লাগে। দিনত, ৰাতিত আৰু সন্ধ্যা-সন্ধিক্ষণত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দীপ জ্বলাইব লাগে।

Verse 119

किञ्चिदुद्द्योतमात्रेण देवास्तुष्यंति भूतले । पितॄणां प्रथमं दीपः कर्त्तव्यः श्राद्धकर्मणि

অল্প পোহৰ মাত্ৰতেই পৃথিৱীত দেৱতাসকল সন্তুষ্ট হয়। আৰু পিতৃসকলৰ বাবে, শ্রাদ্ধ কৰ্মত সৰ্বপ্ৰথমে দীপ অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 120

रात्रौ जागरणं कार्यं यथा निद्रा न जा यते । शिवरात्रिप्रभावोऽयं श्रोतव्यः शिवसंनिधौ

ৰাতি জাগৰণ কৰিব লাগে যাতে নিদ্ৰা নাহে। শিৱৰাত্ৰিৰ এই প্ৰভাৱ-মাহাত্ম্য শিৱৰ সান্নিধ্যতে শ্ৰৱণ কৰিব লাগে।

Verse 121

शिवस्य चरितं रात्रौ श्रोतव्यं बहुविस्तरम् । गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कर्तव्यं शिवसंनिधौ

ৰাতিৰ সময়ত শিৱৰ পবিত্ৰ চৰিত্ৰ বহুবিস্তাৰে শ্ৰৱণ কৰা উচিত। শিৱৰ সান্নিধ্যত গীত-ভজন, নৃত্য আৰু বাদ্য-বাজনাও কৰা উচিত।

Verse 122

एवं सा नीयते रात्रिर्मुख्यं जागरणं यतः । रात्रौ देयानि दानानि शक्त्या वै तत्र जागरे

এইদৰে ৰাতি কটাব লাগে, কিয়নো জাগৰণেই মুখ্য আচাৰ। সেই ৰাতিৰ জাগৰণত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দান-পুণ্য দিয়া উচিত।

Verse 123

पुनः स्नात्वा प्रभाते तु कर्त्तव्यं शिवपूजनम् । पूजनीयाश्च यतयो भोजनाच्छादनादिभिः

তাৰ পাছত প্ৰভাতত পুনৰ স্নান কৰি শিৱপূজা কৰা উচিত। যতি-তপস্বীসকলকো ভোজন, বস্ত্ৰ আৰু অন্যান্য উপহাৰে সন্মান কৰা উচিত।

Verse 124

तपस्विनां प्रदातव्यं भोजनं गृहमेधिभिः । द्वादशाष्टौ च चत्वारो भोक्तव्या एक एव वा

গৃহস্থসকলে তপস্বীসকলক ভোজন দান কৰা উচিত। বাৰজন, বা আঠজন, বা চাৰিজন—অথবা এজনকেই ভোজন কৰাব পাৰে।

Verse 125

एकोऽपि ब्रह्मचारी यो ब्रह्मविच्छिवपूजकः । सहस्राणां समो भक्त्या गृहे संभोजितो भवेत्

এজন ব্ৰহ্মচাৰীও যদি ব্ৰহ্মজ্ঞানী আৰু শিৱভক্ত-পূজক হয়, তাক ভক্তিসহ গৃহত ভোজন কৰালে, সেয়া হাজাৰজনক ভোজন কৰোৱাৰ সমান পুণ্য হয়।

Verse 126

अक्षारालवणं पत्रे भोक्तव्यं वाग्यतैः स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्राणां दातव्यं भोजनं पुरः

বাক্ সংযম কৰি, পাতত পৰিবেশন কৰা ফিকা, লৱণবিহীন আহাৰ নিজে ভোজন কৰিব। প্ৰথমে পুত্ৰ, মিত্ৰ আৰু পত্নীক আগতে ভোজন দান কৰিব।

Verse 127

अनेन विधिना कार्या शिवरात्रिः शिवव्रतैः । द्वादशैता यदा पूर्णास्तिलपात्राणि वै तदा

এই বিধি অনুসাৰে শিৱৰ ব্ৰতসমূহেৰে শিৱৰাত্ৰি পালন কৰিব লাগে। যেতিয়া এই বাৰটা পূৰ্ণ হয়, তেতিয়া তিলভৰা বাৰটা পাত্ৰ (দান/অৰ্পণৰ বাবে) প্ৰস্তুত কৰিব।

Verse 128

द्वादशैव प्रदेयानिगुरुब्राह्मणज्ञातिषु । व्रतांते गौः प्रदातव्या कृष्णा वत्सयुता दृढा

সেই বাৰটা (তিল-পাত্ৰ) নিশ্চয় গুৰুলৈ, ব্ৰাহ্মণসকললৈ আৰু আত্মীয়-স্বজনলৈ দান কৰিব। ব্ৰতৰ অন্তত বাছুৰসহ দৃঢ় ক’লা গাই দান কৰিব লাগে।

Verse 129

सवस्त्राभरणा देया घंटाभरणभूषिता । अंगुलीयकवासांसि च्छत्रोपानत्कमण्डलु

সেই (গাই) বস্ত্ৰ আৰু অলংকাৰসহ দান কৰিব লাগে, ঘণ্টা-অলংকাৰে সুশোভিত কৰি। লগতে আঙুঠি, বস্ত্ৰ, ছত্ৰ, জোতা আৰু কমণ্ডলুও দান কৰিব।

Verse 130

गुरवे दक्षिणा देयाब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । एवं कृत्वा ततो देयं तपस्विभ्योऽथ भोजनम् । मिष्टान्नं विविधं दत्त्वा क्षमाप्य च विसर्जयेत्

গুৰুলৈ দক্ষিণা দিব আৰু ব্ৰাহ্মণসকললৈ নিজ শক্তি অনুসাৰে দান কৰিব। এইদৰে কৰি তাৰ পিছত তপস্বীসকলক ভোজন কৰাব। নানা প্ৰকাৰ মিঠা অন্ন দান কৰি, ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰি সন্মানেৰে বিদায় দিব।

Verse 131

एवं यः कुरुते सत्यं तस्य पापं न विद्यते । संतानमुत्तमं लब्ध्वा भुक्त्वा भोगाननुत्तमान्

এইদৰে যি সত্যভাৱে এই কৰ্ম কৰে, তাৰ পাপ নাথাকে। উত্তম সন্তান লাভ কৰি সি অনুত্তম ভোগ আৰু কল্যাণৰ ফল ভোগ কৰে।

Verse 132

दिव्यविमानमारूढो दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । गतिवादित्रनिर्घोषैर्नीयते शिवमन्दिरे

দিব্য বিমানত আৰূঢ় হৈ, দিব্য নাৰীসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত, চলন্ত দিব্য বাদ্যযন্ত্ৰৰ গম্ভীৰ ধ্বনিৰ মাজেৰে তেওঁক শিৱ-মন্দিৰলৈ নিয়া হয়।

Verse 133

तदेतत्कथितं पुण्यं शिवरात्रिव्रतं मया । कृतेन येन लोकानां सर्वपापक्षयो भवेत्

এই পুণ্যময় শিৱৰাত্ৰি-ব্ৰত মই বৰ্ণনা কৰিলোঁ; ইয়াক পালন কৰিলে লোকসকলৰ সকলো পাপ ক্ষয় হয়।