Adhyaya 12

Verse 1

सारस्वत उवाच । गंगोदकं मधुघृते कुंकुमागुरुचंद नम् । गुग्गुलं बिल्वपत्राणि बकपुष्पं च यो वहेत्

সাৰস্বতে ক’লে: যি কোনোবাই পূজাৰ বাবে গঙ্গাজল, মধু আৰু ঘৃত, কুংকুম, আগৰু আৰু চন্দন, গুগ্গুল ধূপ, বিল্বপাত আৰু বকুল ফুল বহন কৰে…

Verse 2

पदचारी शुचितनुर्भारं स्कन्धे निधाय च । तीर्थे स्नात्वा शिवं विष्णुं ब्रह्माणं शंकरं प्रियम्

পদব্ৰজে গৈ, শুচি দেহে, ভাৰ কাঁধত তুলি; তীৰ্থত স্নান কৰি শিৱ, বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্মা—প্ৰিয় শংকৰক—আৰাধনা কৰিব।

Verse 3

दृष्ट्वा निवेदयेद्यस्तु स मुक्तः सर्वबन्धनैः । स नरो गणतां याति यावदाभूतसंप्लवम्

কিন্তু যি জনে দৰ্শন কৰি নিবেদন (অৰ্পণ) কৰে, সি সকলো বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়। সেই নৰ মহাপ্ৰলয় পৰ্যন্ত গণ-পদ লাভ কৰে।

Verse 4

कलत्रमित्रपुत्रैर्वा भ्रातृभिः स्वजनैर्नरैः । सहितो वा नरैर्याति तीर्थे देवं विचिंत्य च

স্ত্ৰী, বন্ধু, পুত্ৰ, ভ্ৰাতা আৰু নিজৰ লোকসকলৰ সৈতে হওক, বা আন নৰসকলৰ সৈতে—দেৱতাক মনত ধৰি সি তীৰ্থলৈ যায়।

Verse 5

देवमूर्तिं शुभां कृत्वा रथस्थां सुप्रतिष्ठिताम् । चन्दनागुरुकर्पूरैरर्चितां कुंकुमेन च

দেৱতাৰ শুভ মূৰ্তি গঢ়ি, ৰথত সুপ্ৰতিষ্ঠিত কৰি; চন্দন, আগৰু, কৰ্পূৰ আৰু কুমকুমেৰে আৰ্চনা কৰিব।

Verse 6

पूजयन्विविधैः पुष्पैर्धूपदीपादिकैर्नृप । गीतनृत्यैः सवादित्रैर्हास्यलास्यैरनेकधा

হে নৃপ, নানাবিধ ফুলে, ধূপ-দীপ আদি উপচাৰে তাত পূজা কৰি; বাদ্যসহ গীত-নৃত্য, হাস্য-লাস্যৰ নানা ভঙ্গীৰে আৰাধনা কৰিব।

Verse 7

धरित्रीं कांचनं गाश्च जलान्नवसनानि च । तृणेन्धने प्रियां वाणीं यच्छन्याति नरो यदि

যদি কোনো মানুহে ভূমি, সোণ, গাই, পানী, অন্ন, বস্ত্ৰ, ঘাঁহ আৰু ইন্ধন পৰ্যন্ত দান কৰি, লগতে মধুৰ প্ৰিয় বাক্য দান কৰি এই সংসাৰ ত্যাগ কৰে, তেন্তে সেই দানেই তাৰ ধৰ্মধন হয়।

Verse 8

देवांगनाकरग्राहगृहीतो नन्दनं वनम् । प्राप्य भुंक्ते शुभान्भोगान्यावदाचन्द्रतारकम्

দেৱ-অঙ্গনাৰ হাতে ধৰি লোৱা হৈ সি নন্দন বনলৈ প্ৰাপ্ত হয় আৰু চন্দ্ৰ-তাৰা থাকিলৈকে শুভ ভোগ উপভোগ কৰে।

Verse 9

तीर्थे संचरितः पुरुषो रोगैः प्राणान्विमुञ्चति । अदृष्ट्वा दैवतं तीर्थे दृष्टतीर्थफलं लभेत्

তীৰ্থত বিচৰণ কৰা মানুহে ৰোগৰ কাৰণে প্ৰাণো ত্যাগ কৰিব পাৰে; তথাপি তীৰ্থত দেৱতাক নেদেখিলেও, তীৰ্থ-দৰ্শনৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 10

संसारदोषान्विविधान्विचिन्त्य स्त्रीपुत्रमित्रेष्वपि बंधमुक्तः । विज्ञाय बद्धं पुरुषं प्रधानैः स सर्वतीर्थानि करोति देहम्

সংসাৰৰ নানাবিধ দোষ চিন্তা কৰি, স্ত্ৰী-পুত্ৰ-মিত্ৰৰ প্ৰতিও আসক্তিৰ বন্ধন ত্যাগ কৰি, আৰু জ্ঞানীসকলৰ পৰা জানি যে পুৰুষ কেনেকৈ বন্ধনত আবদ্ধ—সেইজন নিজৰ দেহকেই সকলো তীৰ্থৰ সঙ্গমৰূপে পবিত্ৰ কৰি তোলে।

Verse 11

आजन्मजन्मांन्तरसंचितानि दग्ध्वा स पापानि नरो नरेन्द्र । तेजोमयं सर्वगतं पुराणं भवोद्भवं पश्यति मुच्यते सः

হে নৰেন্দ্ৰ! জন্মে জন্মান্তৰে সঞ্চিত পাপসমূহ দগ্ধ কৰি সেই নৰ তেজোময়, সর্বগত, পুৰাণ, আৰু ভৱৰ উৎস সেই পৰমকে দৰ্শন কৰে; আৰু সি মুক্ত হয়।

Verse 12

तीर्थे विप्रवचो ग्राह्यं स्नात्वा संध्यार्चनादिकम् । दर्भास्तिला हविष्यान्नं प्रयोगाः श्रद्धया कृताः

তীৰ্থত বিপ্ৰসকলৰ উপদেশ গ্ৰহণ কৰা উচিত; স্নান কৰি সন্ধ্যা-অৰ্চনা আদি কৰ্ম পালন কৰিব লাগে—দৰ্ভ ঘাঁহ আৰু তিল ব্যৱহাৰ কৰি, হৱিষ্য অন্ন নিবেদন কৰি—বিধিসম্মত প্ৰয়োগসমূহ শ্ৰদ্ধাৰে সম্পন্ন কৰিব লাগে।

Verse 13

अगस्त्यं भृङ्गराजं च पुष्पं शतदलं शुभम् । कर्पूरागुरुश्रीखंडं कुंकुमं तुलसीदलम्

অগস্ত্য ফুল, ভৃঙ্গৰাজ, শুভ শতদল পুষ্প, কৰ্পূৰ, অগৰু, সুগন্ধি চন্দনলেপ, কুঙ্কুম আৰু তুলসীৰ পাত—এই সকলো তীৰ্থত পূজাৰ পবিত্ৰ উপচাৰ ৰূপে প্ৰশংসিত।

Verse 14

बिल्वप्रमाणपिंडेषु दीपोद्द्योतितभूमिषु । तांबूल फलनैवेद्यं तिलदर्भोदकेन च

বিল্বফল-সমান প্ৰমাণৰ পিণ্ড সাজি, দীপৰ পোহৰে উদ্ভাসিত ভূমিত, তাম্বূল, ফল আৰু নৈবেদ্য নিবেদন কৰিব লাগে—আৰু তিল-দৰ্ভে পবিত্ৰ কৰা জলে সৈতে।

Verse 15

तीर्थे संकल्पितं मर्त्यैस्तदनंतं प्रजायते । अयने विषुवे चैव संक्रांतौ ग्रहणेषु च

তীৰ্থত মৰ্ত্যই কৰা সংকল্পৰ ফল অনন্ত হয়; বিশেষকৈ অয়ন, বিষুৱ, সংক্ৰান্তি আৰু গ্ৰহণৰ সময়ত।

Verse 16

मासांतेऽपर पक्षे तु क्षयाहे पितृमातृके । गजच्छायां त्रयोदश्यां द्रव्ये प्राप्तौ द्विजोत्तमः

মাহৰ অন্তত, কৃষ্ণপক্ষত—ক্ষয়াহে পিতৃ-মাতৃক দিনত—গজচ্ছায়াৰ ত্ৰয়োদশীত সেই দ্বিজোত্তম ধন লাভ কৰিলে।

Verse 17

गृहे श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणामृणमुक्तये । गृहाच्छतगुणं नद्यां या नदी याति सागरम्

পিতৃঋণমুক্তিৰ বাবে ঘৰত শ্ৰাদ্ধ কৰা উচিত; কিন্তু সাগৰলৈ যোৱা নদীৰ তীৰত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে তাৰ ফল ঘৰতকৈ শতগুণ হয়।

Verse 18

प्रभासे पुष्करे राजन्गंगायां पिंडतारके । प्रयागे नृपगोमत्यां भवदामोदराग्रतः

হে ৰাজন! প্ৰভাস, পুষ্কৰ, গঙ্গাৰ পিণ্ডতাৰক, প্ৰয়াগ, বা গোমতী—ভৱ আৰু দামোদৰ প্ৰভুৰ সন্মুখত—এই সকলো স্থান পিতৃ-অৰ্পণ আৰু তীৰ্থপুণ্যৰ বাবে প্ৰখ্যাত।

Verse 19

नर्मदादिषु तीर्थेषु कुर्याच्छ्राद्धं नरो यदि । सर्वपापविनिर्मुक्तः पितरो यांति सद्गतिम्

যদি কোনো নৰে নর্মদা আদি তীৰ্থত শ্ৰাদ্ধ কৰে, তেন্তে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু পিতৃসকল সদ্গতি লাভ কৰে।

Verse 20

संतानमुत्तमं लब्ध्वा भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् । दिव्यं विमानमारुह्य प्रान्ते याति सुरालयम्

উত্তম সন্তান লাভ কৰি আৰু অনুপম ভোগ উপভোগ কৰি, অন্তত সি দিৱ্য বিমানত আৰোহণ কৰি দেৱলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 21

जातकर्मादियज्ञेषु विवाहे यज्ञकर्मणि । देवप्रतिष्ठाप्रारंभे वृद्धिश्राद्धं प्रकल्पयेत्

জাতকৰ্ম আদি সংস্কাৰ-যজ্ঞত, বিবাহত, যজ্ঞকর্ম চলি থাকোঁতে, আৰু দেৱতা প্ৰতিষ্ঠাৰ আৰম্ভণিত—বৃদ্ধিশ্ৰাদ্ধ আয়োজন কৰিব লাগে।

Verse 22

तृप्यन्ति देवताः सर्वा स्तृप्यंति पितरो नृणाम् । वृद्धिश्राद्धकृतो गेहे जायते सर्वमंगलम्

সকলো দেৱতা তৃপ্ত হয়, আৰু মানুহৰ পিতৃলোকো তৃপ্ত হয়। যি ঘৰত বৃদ্ধিশ্ৰাদ্ধ কৰা হয়, তাত সকলো মঙ্গল উদ্ভৱ হয়।

Verse 23

कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहो मद्यमदादयः । माया मात्सर्यपैशुन्यमविवेको विचारणा

কাম, ক্ৰোধ, লোভ, মোহ, মদ্য-মদ আদি; মায়া, মাত্সৰ্য, পৈশুন্য, অবিবেক আৰু কুবিচাৰ—এই দোষসমূহে ধৰ্মক বাধা দিয়ে আৰু পুণ্যকৰ্মৰ ফল ক্ষয় কৰে।

Verse 24

अहंकारो यदृच्छा च चापल्यं लौल्यता नृप । अत्यायासोप्यनायासः प्रमादो द्रोहसाहसम्

হে নৃপ, অহংকাৰ, উদ্দেশ্যহীন খেয়ালখুশি, চঞ্চলতা আৰু লৌল্যতা; অতিশয় পৰিশ্ৰম আৰু অলস আৰাম, প্ৰমাদ, দ্ৰোহ আৰু বেপৰোৱা সাহস—এইবোৰো ধৰ্মপথ নষ্ট কৰে।

Verse 25

आलस्यं दीर्घसूत्रत्वं परदारोपसेवनम् । अल्पाहारो निराहारः शोकश्चौर्यं नृपोत्तम

হে নৃপোত্তম! আলস্য, দীঘলীয়া টান-টানকৈ পলম কৰা, পৰস্ত্ৰী-সঙ্গ, অনিয়মিত আহাৰ—অতি অলপ বা একেবাৰে নোখোৱা—শোক আৰু চৌৰ্য; এইসকল ধ্বংসকাৰী দোষ ধৰ্মৰ নিন্দিত।

Verse 26

एतान्दोषान्गृहे नित्यं वर्जयन्यदि वर्तते । स नरो मण्डनं भूमेर्देशस्य नगरस्य च

যদি কোনো মানুহে গৃহস্থ জীৱনত এই দোষসমূহ সদায় বর্জন কৰি চলে, তেন্তে সি পৃথিৱীৰ অলংকাৰ হয়—নিজ দেশ আৰু নগৰৰো শোভা।

Verse 27

श्रीमान्विद्वान्कुलीनोऽसौ स एव पुरुषोत्तमः । सर्वतीर्थाभिषेकश्च नित्यं तस्य प्रजायते

এনেকুৱা ব্যক্তি শ্ৰীমান, বিদ্বান আৰু কুলীন হয়—সঁচাকৈ সি পুৰুষোত্তম। তাৰ বাবে প্ৰতিদিনে সকলো তীৰ্থত অভিষেক-স্নানৰ পুণ্য উদয় হয়।

Verse 28

तदा तीर्थफलं सम्यक्त्यक्तदोषस्य जायते । स्नानं सन्ध्या जपो होमः पितृदेवर्षितर्पणम् । श्राद्धं देवस्य पूजा च त्यक्तदोषस्य जायते

তেতিয়া দোষ ত্যাগ কৰা জনৰ বাবে তীৰ্থফল সম্পূৰ্ণৰূপে উদয় হয়। স্নান, সন্ধ্যা-কর্ম, জপ, হোম, পিতৃ-দেৱ-ঋষি তৰ্পণ, শ্রাদ্ধ আৰু দেবপূজা—এই সকলো দোষ-ত্যাগীৰ বাবে ফলপ্ৰদ হয়।

Verse 29

प्रयागे वा कुरुक्षेत्रे सरस्वत्यां च सागरे । गयायां वा रुद्रपदे नरनारायणाश्रमे

প্ৰয়াগতে হওক বা কুৰুক্ষেত্ৰত, সৰস্বতী নদীত আৰু সাগৰত, গয়াত হওক বা ৰুদ্ৰপদত, নৰ-নাৰায়ণ আশ্ৰমতো—

Verse 30

प्रभासे पुष्करे कृष्णे गोमत्यां पिंडतारके । वस्त्रापथे गिरौ पुण्ये तथा दामोदरे नृप

প্ৰভাসত, পুষ্কৰত, কৃষ্ণা (নদী/তীৰ্থ)ত, গোমতীত, পিণ্ডতাৰকত, পুণ্য গিৰিত বস্ত্ৰাপথত, আৰু তদ্ৰূপ দামোদৰত, হে ৰাজন—

Verse 31

भीमेश्वरे नर्मदायां स्कांदे रामेश्वरादिषु । उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां च भूर्भुवः

নর্মদাৰ তীৰত ভীমেশ্বৰ, স্কান্দ-তীৰ্থসমূহ, ৰামেশ্বৰ আদি স্থানসমূহত; উজ্জয়িনীত মহাকালৰ ধামত; আৰু বাৰাণসীত—ভূ আৰু ভুৱঃৰ লোকত—

Verse 32

कालिंद्यां मथुरायां च सकृद्याति नरो यदि । सदोषो मुच्यते दोषैर्ब्रह्महत्यादिभिः कृतैः

যদি কোনো নৰ কালিṇদী (যমুনা) আৰু মথুৰালৈ একবাৰো যায়, তেন্তে দোষেৰে ভাৰাক্ৰান্ত হলেও, ব্ৰহ্মহত্যা আদি মহাপাপসহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 33

अपि कीटः पतंगो वा पक्षी वा सूकरोऽपि वा । खरोष्ट्रकुंजरा वाजिमृगसिंहसरीसृपाः

কি এটা পোকা বা পতঙ্গ, পাখি বা শূকৰো হ’ব পাৰে; গাধা, উট, হাতী, ঘোঁৰা, হৰিণ, সিংহ আৰু সৰীসৃপ—

Verse 34

ज्ञानतोऽज्ञानतो राजंस्तेषु स्था नेषु ये मृताः । सर्वे ते पुण्यकर्माणः स्वर्गं भुक्त्वा सुखं बहु

হে ৰাজন, জ্ঞানত বা অজ্ঞানত, যিসকল সেই স্থানসমূহত মৃত্যুবৰণ কৰে—সকলোয়ে পুণ্যকৰ্মী হয়; স্বৰ্গ ভোগ কৰি, বহুত সুখ অনুভৱ কৰে।

Verse 35

चतुर्वर्णेषु सर्वे ते जायंते कर्मबंधनात् । कर्मबंधं विहायाशु मुक्तिं यांति नराः पुनः

কৰ্মবন্ধনৰ কাৰণে তেওঁলোক সকলোৱে চাৰিবৰ্ণৰ মাজত পুনৰ জন্ম লয়; তাৰ পাছত সেই কৰ্মবন্ধন শীঘ্ৰে ত্যাগ কৰি মানুহে পুনৰ মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 36

मोदंते तीर्थमरणात्स्वर्गभोगावसानतः । संप्राप्य भारते खंडे कर्मभूमिं महोदयम्

তীৰ্থত দেহ ত্যাগ কৰি তেওঁলোকে আনন্দ কৰে; আৰু স্বৰ্গভোগ শেষ হ’লে, মহোদয়ময় পুনৰুত্থানৰ বাবে ভাৰতখণ্ডৰ এই মহৎ কৰ্মভূমি লাভ কৰে।

Verse 37

अनेकाश्चर्यसंयुक्तं बहुपर्वतमंडितम् । गंगायाः सरितः सर्वाः समुद्रैः सह संगताः

এই দেশ বহু আশ্চৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু অসংখ্য পৰ্বতেৰে শোভিত; আৰু গঙ্গা-প্ৰধান সকলো নদী সমুদ্ৰসমূহৰ সৈতে মিলিত হয় বুলি কোৱা হয়।

Verse 38

पदेपदे निधानानि संति तीर्थान्यनेकशः । येषां स्मरणमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

প্ৰতি পদে পদে নিধান আছে—অসংখ্য তীৰ্থ; যাৰ কেৱল স্মৰণমাত্ৰেই সকলো পাপৰ ক্ষয় হয়।

Verse 39

पातालमार्गा बहवः स्वर्गमार्गश्च दृश्यते । गगने दृश्यते सूर्यो हृदये दृश्यते हरः

পাতাললৈ যোৱা পথ বহু, আৰু স্বৰ্গলৈ যোৱা পথো দেখা যায়। আকাশত সূৰ্য দেখা যায়; হৃদয়ত হৰ (শিৱ) দেখা যায়।

Verse 40

ध्यानेन ज्ञानयोगेन तपसा वचसा गुरोः । सत्येन साहसेनैव दृश्यते भुवनत्रयम्

ধ্যান, জ্ঞান-যোগ, তপস্যা, গুৰুৰ বচন, আৰু সত্য তথা সাহসী সংকল্পৰ দ্বাৰাই—ত্ৰিলোক প্ৰকাশ পায় আৰু জ্ঞেয় হয়।

Verse 41

वेदस्मृतिपुराणैश्च ये न पश्यंति भूतलम् । पातालं स्वर्गलोकं च वंचितास्ते नरा इह

যিসকলে বেদ, স্মৃতি আৰু পুৰাণৰ দ্বাৰা ভূলোক, পাতাল আৰু স্বৰ্গলোকৰ সত্য স্বৰূপ নেদেখে—সেই নৰসকল এইয়াতেই প্ৰবঞ্চিত আৰু বঞ্চিত হয়।

Verse 42

ये विरज्यंति न स्त्रीषु कामासक्ता विचेतसः । देहोन्यथा वरस्त्रीणामन्यथा तैश्च चिंतितम्

যিসকলে স্ত্ৰীসকলৰ প্ৰতি বৈৰাগ্য নধৰে, কামাসক্ত আৰু চঞ্চলচিত্ত—তেওঁলোকে দেহৰ সত্যতা একৰূপ পায়, কিন্তু ‘শ্ৰেষ্ঠা স্ত্ৰী’ বুলি যি কল্পনা কৰে সেয়া আনৰূপ।

Verse 43

जन्मभूमिषु ते रक्ता जन्यंते जंतवः पुनः । मुक्तिमार्गात्पुनर्भ्रष्टा जायंते पशुयोनिषु

যিসকলে জন্মভূমিত আসক্ত থাকে, সেই জীৱসকল পুনঃপুনঃ জন্ম লয়; মুক্তিমাৰ্গৰ পৰা আকৌ স্খলিত হৈ, পশুযোনিত জন্ম গ্ৰহণ কৰে।

Verse 44

धनानि संप्राप्य वराटिकां ये द्विजातिमुख्याय विधाय पूजाम् । यच्छंति नो निर्मलचेतना ये नराधमा दैवहता मृतास्ते

ধন লাভ কৰিও যিসকলে একেটা মুদ্ৰাও নিদিয়ে, আৰু শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক ভক্তিভাৱে পূজা নকৰে; যিসকলৰ চিত্ত অশুদ্ধ—সেই অধম নৰসকল দেৱবিধিৰ আঘাতে নিপতিত হৈ মৃত্যুবৰণ কৰে।

Verse 45

देहं सुपुष्टं विजरं च यौवनं लब्ध्वा न गंगादिषु यांति ये नराः । माता पिता नो न सुतो न बांधवो भार्या स्वसा नो दुहिता न विद्यते

যিসকল মানুহে সুপুষ্ট দেহ আৰু জৰাহীন যৌৱন লাভ কৰিও গঙ্গা আদি পবিত্ৰ তীৰ্থজললৈ নাযায়, তেওঁলোকৰ যেন মাতা নাই, পিতা নাই, পুত্ৰ নাই, আত্মীয়-বন্ধু নাই; পত্নী নাই, ভগ্নী নাই, কন্যাও যেন নাই।

Verse 46

एकस्तु यो याति कथं न क्लिश्यते मूर्खो न जानाति भवं महेश्वरम् । स्नात्वा न पश्यंति हरं महेश्वरं दैवेन ते वै मुषिता नराधमाः

এজন মানুহ একাই গ’লে কেনেকৈ ক্লেশ নাপায়? মূৰ্খে ভৱ—মহেশ্বৰক চিনে নাজানে। তীৰ্থত স্নান কৰিও তেওঁলোকে হৰ—মহেশ্বৰক দৰ্শন নকৰে; ভাগ্যবশত সেই নৰাধমসকল মোহিত হৈ সঠিক বোধৰ পৰা বঞ্চিত হয়।