Adhyaya 11

Verse 1

ईश्वर उवाच । सारस्वतस्य विप्रस्य श्रुत्वा भोजनृपो वचः । विवर्णवदनो भूत्वा प्रगृह्यांघ्री वचोऽब्रवीत्

ঈশ্বৰে ক’লে: বিপ্ৰ সাৰস্বতৰ বাক্য শুনি ভোজ ৰজাৰ মুখ বিবৰ্ণ হ’ল। তেওঁ (মুনিৰ) চৰণ ধৰি এই কথা ক’লে।

Verse 2

मुने नैवं त्वया वाच्यं गंतव्यं निश्चितं मया । नराणां पुण्यदा यात्रा कथयस्व कथं भवेत्

হে মুনে, তুমি এনেদৰে ক’ব নালাগে; মোৰ গমন নিশ্চিত। মানুহৰ বাবে পুণ্যদায়িনী যাত্ৰা কেনেকৈ হয়, সেয়া মোক কোৱা।

Verse 3

किं ग्राह्यं किं च मोक्तव्यं किं देयं किं न दीयते । तीर्थोपवासः स्नानं च संध्यास्नानविधिक्रमः । पूजा निद्रा जपो रात्रौ सर्वं संक्षेपतो वद

কি গ্ৰহণ কৰিব লাগে আৰু কি ত্যাগ কৰিব লাগে? কি দান দিব লাগে আৰু কি দিব নালাগে? তীৰ্থত উপবাস, স্নান, সন্ধ্যা-স্নানৰ বিধি-ক্রম, পূজা, নিদ্ৰা আৰু ৰাতিৰ জপ—এই সকলো সংক্ষেপে কওক।

Verse 4

सारस्वत उवाच । सुराष्ट्रदेशे गन्तव्यं गिरौ रैवतके यदि । नृप यात्राविधिं वक्ष्ये त्वमेकाग्रमनाः शृणु

সাৰস্বতে ক’লে: হে ৰাজন, যদি তুমি সুৰাষ্ট্ৰ দেশলৈ, ৰৈৱতক পৰ্বতলৈ যাব খোজা, তেন্তে মই তুমাক তীৰ্থযাত্ৰাৰ যথাযথ বিধি-মৰ্যাদা ক’ম; একাগ্ৰচিত্তে শুনা।

Verse 5

बृहस्पतिबलं गृह्य सूर्यं संतर्प्य चोत्तमम् । वामतः पृष्ठतः सर्वं वृत्वा संशोध्य वासरम्

বৃহস্পতিৰ বল বিবেচনা কৰি, আৰু উত্তম সূৰ্যদেৱক সন্তৰ্পণ কৰি, বামফালে ৰাখি পৰিক্ৰমা কৰিব; তাৰ পাছত দিনটো শোধন কৰি যোগ্য বাসৰ নিৰ্ণয় কৰিব।

Verse 6

चंद्रलग्नं ग्रहाज्ज्ञात्वा बलिष्ठाज्जन्मराशितः । शकुनं च शुभं लब्ध्वा प्रस्थातव्यं नृपैर्नृप

গ্ৰহসমূহৰ পৰা চন্দ্ৰলগ্ন জানি, আৰু জন্মৰাশিৰ ভিতৰত যি বলিষ্ঠ তাৰ অনুসাৰে, শুভ শকুন লাভ কৰি—হে ৰাজন—ৰাজাসকলে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিব লাগে।

Verse 7

तीर्थे सदैव गंतव्यं सर्वे मासाश्च शोभनाः । तिथयश्चोत्तमाः सर्वाः स्नानदानार्चनादिषु

তীৰ্থলৈ সদায়েই যোৱা যায়; সকলো মাহ শোভন, আৰু সকলো তিথি স্নান, দান, অৰ্চনা আদি কৰ্মত উত্তম।

Verse 8

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां मासांते पूर्णिमादिने । संक्रांतौ ग्रहणे काला एते प्रोक्ता भवार्चने

অষ্টমী, চতুৰ্দশী, মাহৰ অন্ত, পূৰ্ণিমাৰ দিন, সংক্রান্তি আৰু গ্ৰহণৰ সময়—এই সকলো সময় ভৱ (শিৱ)ৰ পূজা-অৰ্চনাৰ বাবে বিশেষভাৱে ঘোষিত।

Verse 9

कैलासं पर्वतं त्यक्त्वा देवीं देवांश्च संगतान् । वैशाखे पंचदश्यां तु भूमिं भित्त्वा भवोऽभवत्

কৈলাস পৰ্বত ত্যাগ কৰি, দেৱী আৰু একত্ৰিত দেৱতাসকলৰ সৈতে, বৈশাখ মাহৰ পঞ্চদশী তিথিত ভৱ (শিৱ) ভূমি ভেদি প্ৰকট হ’ল।

Verse 10

तस्मिन्नेव दिने देवी स्वर्णरेखा नदी तलात् । पंथानं वासुकिं प्राप्य सर्वपापप्रणाशनी

সেই দিনাই দেৱী স্বৰ্ণৰেখা নদীৰূপে, তলৰ পৰা উদ্ভৱ হৈ ‘বাসুকি’ নামে পৰিচিত পথত উপনীত হ’ল; তেওঁ সকলো পাপ বিনাশিনী।

Verse 11

ऐरावतपदाक्रांत उज्जयन्तो महागिरिः । सुस्राव तोयं बहुधा गजपादोद्भवं शुचि

ঐৰাৱতৰ পদচাপত দবিত মহান গিৰি উজ্জয়ন্তৰ পৰা, গজপদোদ্ভৱ শুচি জল বহু ধাৰাত স্ৰৱিত হ’ল।

Verse 12

देवा ब्रह्मादयः सर्वे गंगाद्याः सरितस्तथा । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे भवभावेन संगताः

ব্ৰহ্মা আদি কৰি সকলো দেৱতা, আৰু গঙ্গা আদি কৰি সকলো নদীও, বস্ৰাপথৰ মহাক্ষেত্ৰত ভৱ (শিৱ)ৰ ভক্তিভাৱে একত্ৰিত হ’ল।

Verse 13

वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य प्रमाणं शृणु भूपते । हरस्य त्यजतो भूमौ पतितं वस्त्रभूषणम्

হে ভূপতে! বস্ত্ৰাপথ ক্ষেত্ৰৰ পৰিমাণ শুনা; হৰ (শিৱ) যেতিয়া ত্যাগ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁৰ বস্ত্ৰ-ভূষণ ভূমিত পতিত হ’ল।

Verse 14

तावन्मात्रं स्मृतं क्षेत्रं देवैर्वस्त्रापथं कृतम् । उत्तरेण नदी भद्रा पूर्वस्यां योजनद्वयम्

ইমানেই স্মৃত ক্ষেত্ৰ—দেৱতাই স্থাপন কৰা বস্ত্ৰাপথ। ইয়াৰ উত্তৰে ভদ্ৰা নদী, আৰু পূব দিশে দুয়ো যোজন পৰ্যন্ত বিস্তাৰ।

Verse 15

दक्षिणेन बलेः स्थानमुज्जयन्तो नदीमनु । अपरस्यां परं नद्यो संगमं वामनात्पुरात्

দক্ষিণে উজ্জয়ন্তো নদীৰ কাষে বলিৰ পবিত্ৰ স্থান আছে; আৰু পশ্চিম দিশে নদীসমূহৰ দূৰৱৰ্তী সংগম, যি প্ৰাচীন কালৰ পৰা বামনৰ কীৰ্তিৰে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 16

एतद्वस्त्रापथं क्षेत्रं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । क्षेत्रस्य विस्तरो ज्ञेयो योजनानां चतुष्टयम्

এই বস্ত্ৰাপথ ক্ষেত্ৰ ভুক্তি আৰু মুক্তি দুয়ো প্ৰদান কৰে; ক্ষেত্ৰৰ বিস্তাৰ চাৰি যোজন বুলি জানিব লাগে।

Verse 17

वैशाखपंचदश्यां तु भवो भावेन भूपते । पूज्यते शिवलोके तु स्थीयते ब्रह्मवासरम्

হে ভূপতে! বৈশাখৰ পঞ্চদশীত ভাৱ (শিৱ)ক ভক্তিভাৱে পূজা কৰা হয়; আৰু শিৱলোকে ব্ৰহ্মাৰ এক দিবসসম পৰ্যন্ত বাস লাভ হয়।

Verse 18

अतो वसंते संप्राप्ते प्रयाणं कुरु भूपते । निगृह्य नियमान्भूत्वा शुचिः स्नातो जितेन्द्रियः

সেয়ে, হে ৰাজন, বসন্ত আহিলে যাত্ৰালৈ আগবাঢ়া; নিয়ম পালন কৰি, শুচি হৈ, স্নান কৰি, ইন্দ্ৰিয়-সংযমী হোৱা।

Verse 19

गजवाजिरथांस्त्यक्ता पदाभ्यां याति यो नरः । पुष्पकेण विमानेन स याति शिवमंदिरम्

যি নৰ গজ-ঘোড়া-ৰথ ত্যাগ কৰি পদব্ৰজে যায়, সি পুষ্পক বিমানত আৰোহণ কৰি শিৱৰ ধাম, শিৱমন্দিৰলৈ গমন কৰে।

Verse 20

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । भिक्षाहारेण तोयेन फलाहारेण वा यदि

যদি কোনোবাই একবাৰ আহাৰ কৰি, বা কেৱল ৰাতি আহাৰ কৰি; তদুপৰি বিশেষ আহাৰ নুমাগি, ভিক্ষা-আহাৰ, বা কেৱল পানী, বা ফলাহাৰেৰে (যাত্ৰা কৰে)—

Verse 21

उपवासेन कृच्छ्रेण शाकाहारेण याति यः । स याति सुन्दरीवृन्दैर्वीज्यमानो गणैर्दिवि

যি উপবাস, কৃচ্ছ্ৰ-ব্ৰত বা শাকাহাৰেৰে গমন কৰে, সি স্বৰ্গত সুন্দৰী-দলৰ দ্বাৰা পাখা দিয়া হৈ আৰু শিৱৰ গণসমূহে সঙ্গ দিয়া অৱস্থাত গমন কৰে।

Verse 22

मलस्नानं विना मार्गे पादाभ्यंगविवर्जितः । मलधारी क्षीणतनुर्यष्टिहस्तो जितेन्द्रियः

পথত মল-স্নান নকৰাকৈ আৰু পদ-অভ্যঙ্গ নকৰাকৈ; ধূলি-মল ধাৰণ কৰি, দেহ ক্ষীণ হৈ, হাতত দণ্ড লৈ, ইন্দ্ৰিয়জয়ী হৈ—

Verse 23

शीतातपजलक्लिष्टः शिवस्मरणतत्परः । यदि याति नरो याति स भित्त्वा सूर्यमंडलम्

শীত, তাপ আৰু বৰষুণে ক্লিষ্ট হলেও যি শিৱ-স্মৰণত একাগ্ৰ থাকে—এনে ভাৱে আগবাঢ়িলে সেই নৰ সূৰ্য-মণ্ডল ভেদ কৰি সৰ্বোচ্চ গতি লাভ কৰে।

Verse 24

नरकस्थानपि पितॄन्मातृतः पितृतो नृप । अक्षयं सप्त सप्तैव नयेदेवं शिवालये

হে নৃপ, মাতৃপক্ষ আৰু পিতৃপক্ষৰ যিসকল পিতৃ নৰকস্থানতো পতিত, তেওঁলোককো তাতৰ পৰা আগবঢ়াই নিয়া হয়—সাত আৰু সাত, অক্ষয়ভাৱে—যেতিয়া কোনোবাই এইদৰে শিৱালয় লাভ কৰে।

Verse 25

लुण्ठन्भूमौ यदा याति मृगचर्मावगुंठितः । दण्डप्रमाणभूमेर्वा संख्यां कुर्वन्नरो यदि

যদি কোনো নৰ মৃগচর্মে আৱৃত হৈ ভূমিত লুণ্ঠন কৰি আগবাঢ়ে, অথবা দণ্ড-প্ৰমাণে ভূমি মাপি মাপি তাৰ সংখ্যা গণনা কৰে (তপস্যা/তীৰ্থযাত্ৰা ৰূপে)…

Verse 26

अरण्ये निर्जले स्थाने जलांतःपरिपीडितः । शरण्यं शंकरं कृत्वा मनो निश्चलमात्मनः

অৰণ্যত, নিৰ্জল স্থানত, অন্তৰত তৃষ্ণাই পীড়িত কৰি থাকিলেও, শংকৰক আশ্ৰয় কৰি নিজৰ মনক অচঞ্চল কৰি ৰাখিব লাগে, যাতে ই নডৰে।

Verse 27

सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं समुद्रवसनां नृप । स लब्ध्वा बहुभिर्यज्ञैर्यज्ञे दत्त्वा च मेदिनीम्

হে নৃপ, সাগৰক বস্ত্ৰৰূপে ধাৰণ কৰা, সাত দ্বীপসমন্বিত এই পৃথিৱী লাভ কৰি, বহু যজ্ঞ সম্পন্ন কৰি, আৰু যজ্ঞত সেই মেদিনীকে দান দিয়া হলেও…

Verse 28

सप्तभौमविमानस्थो दिव्यदेहो हराकृतिः । निरीक्ष्य मेदिनीं मंदं कृत मंगलमण्डनम्

সাত-ভূমি দিৱ্য বিমানত আসীন, দিৱ্য দেহে হৰ-আকৃতি ধৰি, তেওঁ মৃদুভাৱে মেদিনীলৈ চায়—শুভ মঙ্গল-অলংকাৰৰে ভূষিত।

Verse 29

मृगनेत्राभुजस्पर्शलग्नपीनपयोधरः । गीतवाद्यविनोदेन सत्यलोकं व्रजेन्नरः

মৃগনয়না অপ্সৰাসীৰ বাহুস্পৰ্শত আসক্ত, পূৰ্ণ স্তনৰ স্পৰ্শে মোহিত, গীত-বাদ্যৰ বিনোদনে আনন্দিত নৰ সত্যলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 30

विधाय भुजवेगं वा पादौ बद्ध्वा शनैः शनैः । मौनेन मानुषो मायां त्यक्त्वा याति शिवालये

ভুজবেগে আগবাঢ়ক বা পাৱ বন্ধ কৰি অতি ধীৰে ধীৰে চলক—মৌন অৱলম্বনে মানৱে মায়া ত্যাগ কৰি শিৱালয়লৈ গমন কৰে।

Verse 31

ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयी वा गुरुतल्पगः । कृतघ्नो मुच्यते पापैर्मृतो मुक्तिमवाप्नुयात्

ব্ৰাহ্মণঘাতক হওক বা সুৰাপায়ী, চোৰ হওক বা গুৰুতল্পগ, কৃতঘ্নো হওক—সেইজন পাপৰ পৰা মুক্ত হয়; আৰু মৃত্যুৰ পাছত মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 32

मातरं पितरं देशं भ्रातरं स्वजनबांधवान् । ग्रामं भूमिं गृहं त्यक्त्वा कृत्वा चेंद्रियसंयमम्

মাতৃ-পিতৃ, দেশ, ভ্ৰাতা আৰু নিজ স্বজন-বান্ধৱ; গাঁও, ভূমি আৰু ঘৰ ত্যাগ কৰি, আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযম সাধন কৰি…

Verse 33

गृहीत्वा शिवसंस्कारं नरो भ्राम्यति भूतले । द्रष्टुं तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च

শিৱৰ সংস্কাৰ গ্ৰহণ কৰি মানুহে পৃথিৱীত অনেক পবিত্ৰ তীৰ্থ আৰু মন্দিৰ দৰ্শন কৰিবলৈ ভ্ৰমণ কৰে।

Verse 34

कस्मिंस्तीर्थे शुभे स्थाने छित्त्वा संसारबन्धनम् । अभयां दक्षिणां दत्त्वा शिवशिवेति भाषकः

কোন পবিত্ৰ তীৰ্থ বা শুভ স্থানত মানুহে সংসাৰৰ বান্ধোন ছিঙিব পাৰে, অভয় দক্ষিণা দান কৰি আৰু নিৰন্তৰ 'শিৱ, শিৱ' উচ্চাৰণ কৰি?

Verse 35

एकांते निर्जने स्थाने शिवस्मरणतत्परः । यदि तिष्ठति तं यान्ति नमस्कर्तुं नराधिप

হে ৰাজন, যদি কোনো ব্যক্তি নিৰ্জন স্থানত থাকি কেৱল শিৱৰ স্মৰণত মগ্ন থাকে, তেন্তে আন মানুহে তেওঁক প্ৰণাম জনাবলৈ আহে।

Verse 36

आयांति देवताः सर्वे चिह्नं तस्य निरीक्षितुम् । विमानवृन्दैर्नेतव्यः कदासौ पुरुषोत्तमः

সকলো দেৱতা তেওঁৰ চিহ্ন দৰ্শন কৰিবলৈ আহে। 'এই পুৰুষোত্তমক কেতিয়া বিমানৰ দ্বাৰা স্বৰ্গলৈ লৈ যোৱা হ'ব?'

Verse 37

यदा तु पञ्चत्वमुपैति काले कलेवरं स्कन्धकृतं नरैश्च । निरीक्ष्यमाणः सुरसुन्दरीभिः स नीयमानो मदविह्वलाभिः

যেতিয়া যথাসময়ত তেওঁ পঞ্চত্ব লাভ কৰে আৰু তেওঁৰ শৰীৰ মানুহৰ কান্ধত কঢ়িয়াই নিয়া হয়, তেতিয়া স্বৰ্গীয় অপ্সৰাসকলে তেওঁক নিৰীক্ষণ কৰে; আনন্দত আত্মহাৰা হোৱা সেই স্বৰ্গীয় সুন্দৰীসকলে তেওঁক আগুৱাই লৈ যায়।

Verse 38

सुरेन्द्रसूर्याग्निधनेशरुद्रैः संपूज्यमानः शिवरूपधारी । सुरादिलोकान्प्रविमुच्य वेगाच्छिवालये तिष्ठति रुद्रभक्तः

ইন্দ্ৰ, সূৰ্য, অগ্নি, কুবেৰ আৰু ৰুদ্ৰে সম্পূৰ্ণভাৱে পূজিত, শিৱৰূপ ধাৰণ কৰা সেই ৰুদ্ৰভক্তে বেগে দেৱলোকসমূহ অতিক্ৰম কৰি শিৱালয়ত নিবাস কৰে।