Adhyaya 10
এই অধ্যায়ত পাৰ্বতীয়ে ৰৈৱতক পৰ্বত, ভৱ (শিৱ) আৰু বস্ত্ৰাপথ তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য দেখি বিস্ময় প্ৰকাশ কৰে; দিৱ্যবাণীৰে পবিত্ৰ ভূগোলৰ প্ৰামাণ্য স্থাপন হয়। তাৰ পিছত তেওঁ সোধে—হৰিণ লাভ কৰাৰ পাছত ভোজৰাজ/জনেশ্বৰে সাৰস্বত ঋষিক লগ পাই কি কৰিলে; এইদৰে স্থান-মহিমাৰ পৰা নীতি-ধৰ্মকথালৈ দৃষ্টি সলনি হয়। ঈশ্বৰে সামাজিক-সম্পৰ্কীয় ধৰ্ম বৰ্ণনা কৰে: আদৰ্শ নাৰী সৎগুণী আৰু মঙ্গলময়ী; নাৰী-পুৰুষ উভয়ৰ আত্মীয়-কৰ্তব্য গৃহস্থাশ্ৰমক স্থিৰ ৰাখে। ৰজা তেনে পত্নী পাই আনন্দিত হৈ সাৰস্বতক তপোবল আৰু প্ৰকাশক জ্ঞানসম্পন্ন বুলি স্তৱ কৰে; লগতে সৌৰাষ্ট্ৰ, ৰৈৱতক আৰু বস্ত্ৰাপথৰ কীৰ্তি, উজ্জয়ন্তত দেৱসভা, আৰু বামন-বলিৰ সৈতে জড়িত পুৰাকথা স্মৰণ কৰে। পিছত ৰজাই ৰাজ্য ত্যাগ কৰি তীৰ্থযাত্ৰাৰে ক্ৰমে উচ্চ লোকলৈ গৈ শেষত শিৱধাম লাভ কৰাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। ঋষিয়ে চিন্তিত হৈ তেওঁক নিবাৰণ কৰে—গৃহতেই দেৱসন্নিধি আৰু প্ৰয়োজনীয় অনুষ্ঠান সম্ভৱ; সেয়ে অতিদূৰ যাত্ৰাৰ আকাঙ্ক্ষা সংযমিত কৰা উচিত। অধ্যায়টোৱে তীৰ্থ-আকাঙ্ক্ষাক সৎ উপদেশ আৰু নৈতিক স্থিৰতাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে।
Shlokas
Verse 1
पार्वत्युवाच । अहो तीर्थस्य माहात्म्यं गिरे रैवतकस्य च । भवस्य देवदेवस्य तथा वस्त्रापथस्य च
পাৰ্বতীয়ে ক’লে: ‘আহা! এই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য, ৰৈৱতক পৰ্বতৰো, দেৱদেৱ ভৱ (শিৱ)ৰো, আৰু তদ্ৰূপ বস্ৰাপথৰো কিমান মহান!’
Verse 2
गंगा सरस्वती चैव गोमती नर्मदा नदी । स्वर्णरेखाजले सर्वास्तथा ब्रह्मा सवासवः
গঙ্গা, সৰস্বতী, গোমতী আৰু নর্মদা নদী—এই সকলো সুৱৰ্ণৰেখাৰ জলত বিদ্যমান; তদুপৰি ব্ৰহ্মা দেৱ ইন্দ্ৰসহ তাতেই অৱস্থিত।
Verse 3
ब्रह्मेन्द्र विष्णुमुख्यानां देवानां शंकरस्य च । वासो विरचितस्तत्र यावद्ब्रह्मदिनं भवेत्
তাত ব্ৰহ্মা, ইন্দ্ৰ, বিষ্ণু আৰু অন্যান্য মুখ্য দেৱতাসকলৰ—আৰু শংকৰৰো—বস্ত্ৰ ৰচনা কৰা হৈছিল, যি ব্ৰহ্মাৰ এক দিন পৰ্যন্ত স্থায়ী হয়।
Verse 4
क्षेत्रतीर्थप्रभावं च प्रसादात्तव शंकर । श्रुतं सविस्तरं सर्वमिदं त्वदुदितं मया
হে শংকৰ, তোমাৰ প্ৰসাদত মই এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ আৰু ইয়াৰ তীৰ্থসমূহৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰে শুনিলোঁ—তোমাৰ কোৱা সকলো কথাই মই সম্পূৰ্ণকৈ শুনিলোঁ।
Verse 5
महेश्वर प्रभो ब्रूहि किं चकार जनेश्वरः । भोजराजो मृगीं प्राप्य स च सारस्वतो मुनिः
হে মহেশ্বৰ, হে প্ৰভু, কোৱা: মৃগী লাভ কৰাৰ পিছত মানুহৰ সেই অধিপতি—ভোজৰাজে—কি কৰিলে? আৰু সাৰস্বত মুনিয়ে কি কৰিলে?
Verse 6
ईश्वर उवाच । तासु सर्वासु नारीषु रूपौदार्यगुणाधिका । नित्यं प्रमुदिता शांता नित्यं मंगलकारिका
ঈশ্বৰে ক’লে: সেই সকলো নাৰীৰ মাজত তাই ৰূপ, উদাৰতা আৰু গুণত শ্ৰেষ্ঠ আছিল; সদায় প্ৰমুদিতা, শান্ত, আৰু নিত্য মঙ্গলকাৰিণী আছিল।
Verse 7
माता स्वसा सखी पुत्री स्त्रीषु संबन्धवर्धनी । पिता भ्राता गुरुः पुत्रः पुरुषेषु तथा कृतः
স্ত্ৰীসমাজত তাই বন্ধন-বঢ়োৱা জনী হ’ল—মাতা, ভগ্নী, সখী, কন্যাৰূপে; আৰু পুৰুষসমাজতো তেনেদৰে পিতা, ভ্ৰাতা, গুৰু আৰু পুত্ৰৰূপে গণ্য হ’ল।
Verse 8
एवं गुणवतीं भार्यां प्राप्य हृष्टो जनेश्वरः । सारस्वतं मुनिं स्तुत्वा राजा वचनमब्रवीत्
এইদৰে গুণৱতী পত্নী লাভ কৰি জনেশ্বৰ ৰজা আনন্দিত হ’ল। সাৰস্বত মুনিক স্তৱ কৰি ৰজাই এই বাক্য ক’লে।
Verse 9
राजोवाच । ब्रह्मा विष्णुर्हरः सूर्य इन्द्रोऽग्निर्मरुतां गणः । ब्रह्मचर्येण तपसा त्वया सन्तोषिताः प्रभो
ৰাজাই ক’লে: হে প্ৰভো! ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, হৰ, সূৰ্য, ইন্দ্ৰ, অগ্নি আৰু মৰুতগণ—সকলোকে তোমাৰ ব্ৰহ্মচৰ্য আৰু তপস্যাই সন্তুষ্ট কৰিছে।
Verse 10
दैवतं परमं मे त्वं पिता माता गुरुः प्रभुः । येन जन्मांतरं सर्वं प्रत्यक्षं कथितं मम
তুমিই মোৰ পৰম দেৱতা—মোৰ পিতা, মাতা, গুৰু আৰু প্ৰভু; যিজনে মোৰ সকলো পূৰ্বজন্ম যেন চকুৰে দেখা দৰে প্ৰত্যক্ষকৈ মোক ক’লে।
Verse 11
सुराष्ट्रदेशो विख्यातो गिरी रैवतको महान् । भवः स्वयंभूर्भगवान्क्षेत्रे वस्त्रापथे श्रुतः
সুৰাষ্ট্ৰ দেশ বিখ্যাত, আৰু মহান ৰৈৱতক গিৰিও প্ৰখ্যাত। বস্ৰাপথ ক্ষেত্ৰত ভগৱান ভৱক স্বয়ম্ভূ—স্বয়ং প্ৰকাশিত—বুলি শ্ৰৱণ কৰা যায়।
Verse 12
उज्जयंतगिरेर्मूर्ध्नि गौरीस्कन्दगणेश्वराः । भावयंतो भवं सर्वे संस्थिता ब्रह्मवासरम्
উজ্জয়ন্ত গিৰিৰ শিখৰত গৌৰী, স্কন্দ আৰু গণেশ—সকলো গণসহ—ভৱ (শিৱ)ক ধ্যান-উপাসনা কৰি ব্ৰহ্মাৰ এক দিন পৰ্যন্ত অৱস্থিত আছিল।
Verse 13
वामनो नगरं स्थाप्य शिवं सिद्धेश्वरं प्रति । जित्वा दैत्यं बलिं बद्ध्वा स्वयं रैवतके स्थितः
ৱামনে এখন নগৰ স্থাপন কৰি সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপী শিৱৰ প্ৰতি মুখ কৰিলে। দানৱ বলিক জয় কৰি বান্ধি, তেওঁ নিজে ৰৈৱতক গিৰিত বাস কৰিবলৈ থাকিল।
Verse 14
इत्येतत्सर्वमाश्चर्यं जीवद्भिर्यदि दृश्यते । तीर्थयात्राविधानेन भवो वस्त्रापथे हरिः
এই সকলো আশ্চৰ্য, যদি জীৱসকলে দেখিবলৈ পায়, তেন্তে সেয়া তীৰ্থযাত্ৰাৰ বিধান সঠিকভাৱে পালন কৰাৰ ফল। বস্ত্ৰাপথত ভৱ (শিৱ) নিশ্চয়েই হৰি (বিষ্ণু)।
Verse 15
त्यक्त्वा राज्यं प्रियान्पुत्रान्पत्त्यश्वरथकुञ्जरान् । पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य गन्तव्यं निश्चितं मया
ৰাজ্য, প্ৰিয় পুত্ৰসকল, পদাতিক, ঘোঁৰা, ৰথ আৰু হাতী—সকলো ত্যাগ কৰি; পুত্ৰক সিংহাসনত প্ৰতিষ্ঠা কৰি, মই দৃঢ়ভাৱে প্ৰস্থান কৰাৰ সংকল্প কৰিলোঁ।
Verse 16
त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं सर्वं गम्यते यदि दृश्यते । तीर्थयात्राविधानेन भवो वस्त्रापथे हरिः
তোমাৰ কৃপাৰে মই সকলো শুনিলোঁ; আৰু যদি সেয়া সঁচাকৈ গম্য আৰু দৰ্শনীয় হয়, তেন্তে তীৰ্থযাত্ৰাৰ বিধান অনুসাৰে—বস্ত্ৰাপথত ভৱ (শিৱ) হে হৰি (বিষ্ণু)।
Verse 17
सूर्यलोकं सोमलोकमिंद्रलोकं हरेः पुरम् । ब्रह्मलोकमतिक्रम्य यास्येऽहं शिवमंदिरम्
সূৰ্যলোক, সোমলোক, ইন্দ্ৰলোক আৰু হৰিৰ নগৰ অতিক্ৰম কৰি, ব্ৰহ্মলোকো পাৰ হৈ, মই শিৱ-মন্দিৰ-ধামলৈ গমন কৰিম।
Verse 18
श्रुत्वा हि वाक्यं विविधं नरेन्द्रात्प्रहृष्टरोमा स मुनिर्बभूव । जिज्ञासमानो हि नृपस्य सर्वं निवारयामास मुनिर्नरेन्द्रम्
ৰাজাৰ নানা কথাবাৰ্তা শুনি সেই মুনি আনন্দে ৰোমাঞ্চিত হ’ল, দেহৰ লোম খাড়া হৈ উঠিল। তথাপি ৰজাৰ অভিপ্ৰায় সম্পূৰ্ণ জানিবলৈ ইচ্ছুক হৈ, মুনিয়ে নৃপতিকে নিবাৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে।
Verse 19
सारस्वत उवाच । गृहेऽपि देवा हरविष्णुमुख्या जलानि दर्भा नृपते तिलाश्च । अनेकदेशांतरदर्शनार्थं मनो निवार्यं नृपते त्वयेति
সাৰস্বতে ক’লে: হে নৃপতি, ঘৰতো দেৱতা আছে—বিশেষকৈ হৰ (শিৱ) আৰু বিষ্ণু; লগতে জল, দৰ্ভা-ঘাঁহ আৰু তিলো আছে। সেয়ে, হে ৰজা, বহু দেশ দেখাৰ লোভে বাহিৰলৈ দৌৰা মনক তুমি নিবাৰণ কৰা।