Adhyaya 8

Verse 1

गौतम उवाच । शृणु देवि पुरावृत्तं कैलासे मेरुधन्विना । आदिष्टस्तीर्थयात्रार्थमहं लिंगानि वीक्षितुम्

গৌতম ক’লে: “হে দেবী, পুৰাতন বৃত্তান্ত শুনা। কৈলাসত মেরুধনু-ধাৰী প্ৰভুৱে মোক আদেশ দিলে—তীৰ্থযাত্ৰাৰ বাবে যাবলৈ আৰু লিঙ্গসমূহ দৰ্শন কৰিবলৈ।”

Verse 2

रुद्रक्षेत्रे च केदारे तथा बदरिकाश्रमे । काश्यां पुण्येषु देशेषु तथा श्रीपर्वते शिवे

ৰুদ্ৰক্ষেত্ৰত, কেদাৰত আৰু তদ্ৰূপে বদৰী আশ্ৰমত; কাশীত আৰু আন পুণ্য দেশসমূহত; আৰু শিৱলৈ পবিত্ৰ শুভ শ্ৰীপৰ্ব্বততো—

Verse 3

कांचीमुख्यासु पुण्यासु पुरीष्वप्यगमं तदा । ऋषिभिर्विबुधैः सार्थैर्गणैर्योगिभिरुत्तमैः

তাৰ পাছত মই পুণ্য নগৰসমূহলৈও গ’লোঁ—সেইসমূহৰ ভিতৰত কাঁচী মুখ্য—ঋষি, দিব্য সত্তা, গণ আৰু উত্তম যোগীসকলৰ দলসহ।

Verse 4

स्थापितानि च लिंगानि स्वयंभूनि च दृष्टवान् । तत्रतत्र महाभागे तीर्थानि शिवसन्निधौ

মই তাত প্ৰতিষ্ঠিত লিঙ্গসমূহো দেখিলোঁ আৰু স্বয়ম্ভূ লিঙ্গসমূহো দৰ্শন কৰিলোঁ। আৰু প্ৰতিটো ঠাইতে, হে মহাভাগ্যৱান, শিৱৰ সন্নিধানত তীৰ্থসমূহ আছিল।

Verse 5

सेवमानः सशिष्योऽहं पर्यटन्पृथिवीमिमाम् । एवं तीर्थानि सर्वाणि गाहमानो व्रतान्वितः

মোৰ শিষ্যসকলসহ মই সেৱা কৰি কৰি এই পৃথিৱীজুৰি পৰিভ্ৰমণ কৰিলোঁ। এইদৰে ব্ৰতসমূহেৰে যুক্ত হৈ মই সকলো তীৰ্থত স্নান-আচৰণ কৰিলোঁ।

Verse 6

तपांसि यज्ञकर्माणि कुर्वन्भूमिं समाचरन् । शिवस्मरणसंयुक्तः शिवलिंगानि सन्नमन्

তপস্যা আৰু যজ্ঞকর্ম সম্পাদন কৰি কৰি মই ভূমিত বিচৰণ কৰিলোঁ। শিৱস্মৰণেৰে সংযুক্ত হৈ মই শিৱলিঙ্গসমূহক প্ৰণাম কৰিলোঁ।

Verse 7

सर्वाणि भुवि पुण्यानि देशमेतमुपाश्रयम् । अत्र देवं महादेवमविकेशं त्रियंबकम्

পৃথিৱীত যি সকলো পুণ্যময় বস্তু আছে, সেয়া এই দেশতেই আশ্ৰয় লয়। ইয়াত দেৱ মহাদেৱ—অৱিকেশ, ত্ৰিনয়ন প্ৰভু—বিৰাজমান।

Verse 8

अरुणाद्रिरितिख्यातं पर्वतं लिंगमैक्षिषि । अत्र सिद्धा महात्मानो मुनयश्च दृढव्रताः

মই অৰুণাদ্ৰি নামে খ্যাত পৰ্বতখনক নিজেই লিঙ্গ-স্বরূপ বুলি দেখিলোঁ। ইয়াত সিদ্ধ, মহাত্মা আৰু দৃঢ়ব্ৰত মুনিসকল বাস কৰে।

Verse 9

कंदमूलफलाहारा दृष्टाः शोणाद्रि सेवकाः । अस्तौषमादिमं लिंगमरुणाद्रिमयं महत्

মই শোণাদ্ৰিৰ সেৱকসকলক দেখিলোঁ, যিসকলে কন্দ-মূল-ফল আহাৰ কৰি জীৱন যাপন কৰে। তেতিয়া মই অৰুণাদ্ৰিময় সেই আদ্য, মহান লিঙ্গক স্তৱ কৰিলোঁ।

Verse 10

आद्येन ब्रह्मणा पूर्वमर्चितं दिव्यचक्षुषा । असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमंगलः

পূৰ্বে আদ্য ব্ৰহ্মাই দিৱ্য দৃষ্টিৰে ইয়াক অৰ্চনা কৰিছিল। ই তাম্ৰবৰ্ণ—অৰুণ, বভ্ৰু-ধূসর—সদায় মঙ্গলময় আৰু পৰম কল্যাণকাৰী।

Verse 11

इति वेदा स्तुवंति त्वामरुणाद्रीश संततम् । नमस्ताम्राय चारुणाय शिवाय परमात्मने

এইদৰে বেদসমূহে সদায় তোমাক স্তৱ কৰে, হে অৰুণাদ্ৰীশ। তাম্ৰবৰ্ণ, দীপ্ত অৰুণক নমস্কাৰ; পৰমাত্মা শিৱক নমস্কাৰ।

Verse 12

सर्ववेदस्वरूपाय नित्यायामृतमूर्त्तये । कालाय करुणार्द्राय दृष्टिपेयामृताब्धये

যিজনৰ স্বৰূপেই সকলো বেদ; নিত্য, অমৃত-মূৰ্ত্তি—তাঁক নমস্কাৰ। কালেৰে স্বৰূপ, কৰুণাৰে সিক্ত—চকুৰে পান কৰিব পৰা অমৃত-সমুদ্ৰ সদৃশ প্ৰভুক নমস্কাৰ।

Verse 13

भक्तवात्सल्यपूर्णाय पुण्याय पुरभेदिने । दर्शनं तव देवेश सर्वधर्मफलप्रदम्

ভক্তস্নেহে পৰিপূৰ্ণ, পবিত্ৰ, ত্ৰিপুৰ-ভেদী প্ৰভুক নমস্কাৰ। হে দেৱেশ, তোমাৰ দৰ্শনেই সকলো ধৰ্মৰ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 14

भुवि लब्धवता भूयो नान्यत्कार्यं तपः क्वचित् । भवता कर्मभूरेषा वर्ततेद्य निरोधिता

যিজনে পৃথিৱীত (তোমাক) লাভ কৰিছে, তাৰ বাবে ক’তাও আন কোনো তপস্যাৰ প্ৰয়োজন নাই। তোমাৰ দ্বাৰাই এই কৰ্মভূমি এতিয়া ৰোধিত আৰু নিয়ন্ত্ৰিত হৈছে।

Verse 15

प्रार्थयते स्वयं वासान्देवाश्चात्र त्वदाश्रये । कालसंग्रहसंजातं फलं लब्धं मयाधुना

ইয়াত, তোমাৰ আশ্ৰয়ত, দেৱতাসকলেও নিজে বাসস্থান প্ৰাৰ্থনা কৰে। আৰু এতিয়া মই কালেৰে দীঘলীয়া সঞ্চয়ৰ পৰা পক্ক হোৱা ফল লাভ কৰিলোঁ।

Verse 16

अन्यत्कृतं तपः सर्वं त्वद्दर्शनफलं मम । ईदृशं तव देवेश रूपमत्यद्भुतोदयम्

মই কৰা আন সকলো তপস্যাৰ ফল তোমাৰ দৰ্শন ৰূপে লাভ কৰিলোঁ। হে দেৱেশ, তোমাৰ এই ৰূপ কিমান আশ্চৰ্য—অতি অদ্ভুত প্ৰকাশে উদিত।

Verse 17

एकमद्रिमयं लिंगं न क्वचिद्दृष्टवान्भुवि । सूर्येंद्वग्निसुसंयुक्त कोणत्रयमनोहरम्

পৃথিৱীত মই কেতিয়াও এনে একমাত্ৰ পৰ্বতময় লিঙ্গ দেখা নাই। সূৰ্য, চন্দ্ৰ আৰু অগ্নিৰ সৈতে সংযুক্ত, ত্ৰিকোণীয় ৰূপে অতি মনোহৰ।

Verse 18

त्रिमूर्तिरूप देवेश दृश्यते ते वपुर्महत् । शक्तित्रयस्वरूपेण कालत्रयविधानकम्

হে দেৱেশ! তোমাৰ মহৎ দেহ ত্ৰিমূৰ্তিৰূপেই দৃষ্ট হয়। ত্ৰিশক্তিৰ স্বৰূপে তুমি কালৰ ত্ৰিবিভাগ বিধান কৰি শাসন কৰাঁ।

Verse 19

त्रिवेदात्मं त्रिकोणांगं लिंगं ते दृष्टमद्भुतम् । त्रैलोक्यरक्षणार्थाय विततं रूपमास्थितः

মই তোমাৰ আশ্চৰ্য লিঙ্গ দেখিলোঁ—যাৰ আত্মা ত্ৰিবেদ, আৰু অঙ্গ ত্ৰিকোণীয়। ত্ৰিলোক ৰক্ষাৰ্থে তুমি এই সৰ্বব্যাপী, বিস্তৃত ৰূপ ধাৰণ কৰিছা।

Verse 20

दृश्यते वसुधाभागे शोणाद्रिरिति विश्रुतः । अजानतां च मर्त्यानां समालोकनमात्रतः

পৃথিৱীৰ এক অংশত ‘শোণাদ্ৰি’ নামে খ্যাত এক পৰ্বত দেখা যায়। ইয়াৰ মহিমা নাজানা মর্ত্যলোকীয় লোকেও কেৱল দৰ্শনমাত্ৰে আধ্যাত্মিক কল্যাণ লাভ কৰে।

Verse 21

वितरत्यखिलान्भोगान्व्याजकरुणानिधिः । अर्चया रहितं लिंगमन्यं शून्यमुदाहृतम्

সেই প্ৰভু—ব্যাজবিহীন কৰুণাৰ নিধি—সকলো ভোগ বিতৰণ কৰে। কিন্তু পূজাবিহীন লিঙ্গক ‘শূন্য’ বুলি কোৱা হয়, যেন ই অন্য এক নিষ্ফল চিহ্ন।

Verse 22

इदं तु पूजितं देवैः सदा सर्ववरप्रदम् । प्रसीद करुणापूर्ण शोणाचल महेश्वर

এই (শোণাচল-লিঙ্গ/প্ৰভু) দেৱতাসকলে সদায় পূজা কৰে আৰু সদায় সকলো বৰ দান কৰে। হে কৰুণাৰে পৰিপূৰ্ণ শোণাচল মহেশ্বৰ, প্ৰসন্ন হওক।

Verse 23

त्रायस्व भवभीतं मां प्रपन्नं भक्तवत्सल । द्रष्टव्यं द्रष्टमेतत्ते रूपमत्यद्भुतं महत्

সংসাৰভয়ত কঁপা মোক ৰক্ষা কৰা, কিয়নো মই শৰণ লৈছোঁ—হে ভক্তবৎসল। ‘যি দৰ্শনীয় আছিল সেয়া দৰ্শন হ’ল’: তোমাৰ এই বিশাল, অতি আশ্চৰ্য ৰূপ মই দেখিলোঁ।

Verse 24

कृतार्थय कृपासिंधो शरण्य शरणागतम् । इति संस्तूयमानो मे देवः शोणाचलेश्वरः

‘মোৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰা, হে কৃপাসাগৰ, হে আশ্ৰয়দাতা; মই শৰণাগত!’ এইদৰে মোৰ দ্বাৰা সংস্তূত হৈ, মোৰ দেৱ শোণাচলেশ্বৰ…

Verse 25

अदर्शयत्परं रूपं दिव्यमेहीत्युवाच माम् । प्रीतोऽस्मि भवतः स्तोत्रैर्भक्त्या च परया भृशम्

তেওঁ পৰম, দিব্য ৰূপ প্ৰকাশ কৰি মোক ক’লে, ‘আহা!’ ‘তোমাৰ স্তোত্ৰ আৰু তোমাৰ পৰম ভক্তিত মই অতি সন্তুষ্ট।’

Verse 26

अत्रैव भवतो वासो नित्यमस्तु ममांतिके । संपूजय च मां नित्यं भुवि भोगैः सनातनैः

‘ইয়াতেই তোমাৰ বাস সদায় মোৰ ওচৰত হওক। আৰু পৃথিৱীত নিত্য মোক সনাতন উপচাৰ-ভোগেৰে পূজা কৰা, আৰু (সেই) ভোগ উপভোগ কৰা।’

Verse 27

तपसा तप सर्वेषां महत्त्वमिह दर्शय । पूर्वं कैलासशिखरे वसंतं त्वां तपोन्वितम्

তপস্যাৰে তপ কৰ, ইয়াত সকলোকে এই স্থানৰ মহিমা দেখুৱা। পূৰ্বে তুমি কৈলাস শিখৰত তপেৰে সমন্বিত হৈ বাস কৰিছিলা।

Verse 28

आदिशं पृथिवीभागं शोणाद्रौ पूजयेति माम् । सप्तर्षिपूजिता पूजा दिवि मे संप्रकाशते

মই তোমাক পৃথিৱীৰ এই আদিভাগ সম্বন্ধে আদেশ দিলোঁ: ‘শোণাদ্ৰিত মোক পূজা কৰা।’ সপ্তঋষিয়ে কৰা সেই পূজা মোৰ বাবে স্বৰ্গতো উজ্জ্বল হৈ প্ৰকাশ পায়।

Verse 29

तथा नित्यार्चनायुक्त प्रकाशय धरातले । सर्वेषामेव जंतूनां हिताय त्वं तपोऽधिकः

তদ্ৰূপে পৃথিৱীত ইয়াক নিত্য আৰ্চনাৰ যোগ্য স্থান হিচাপে স্থাপন কৰি প্ৰসিদ্ধ কৰ। সকলো জীৱৰ হিতৰ বাবে তুমি তপস্যাত বিশেষ সমৃদ্ধ।

Verse 30

भुवि मां पूजयार्चाभिरागमोक्ताभिरादरात् । दिव्या मम महापूजा दृश्या हि दिवि दैवतैः

পৃথিৱীত আদৰেৰে, আগমসমূহত কোৱা অৰ্চা-বিধিৰে মোক পূজা কৰা। এইদৰে মোৰ মহাপূজা সম্পন্ন হ’লে সেয়া দিৱ্য হয়—স্বৰ্গৰ দেৱতাসকলেও তাক দৰ্শন কৰে।

Verse 31

प्रकाशनीया भवता पार्थिवी वसुधातले । माहात्म्यं पूर्वमेवोक्तं यथाहमरुणाचलः

তোমাৰ দ্বাৰা এই পৃথিৱীত প্ৰকাশিত হ’ব লাগিব সেই মাহাত্ম্য, যি পূৰ্বেই কোৱা হৈছে—যেনেকৈ মই অৰুণাচল।

Verse 32

स्थितो वसुंधराभागे मया प्रीतं तु ते भृशम् । ये वा संपूजयंति स्म पूर्वं मां सुकृताधिकाः

পৃথিৱীৰ এক অংশত মই অৱস্থিত যদিও, তথাপি হে তুমিই, মই তোমাত অতি প্ৰসন্ন। আৰু যিসকলে পূৰ্বে মোক সুকৃতিসম্পন্নভাৱে পূজা কৰিছিল, তেওঁলোক পুণ্যকৰ্মত সমৃদ্ধ আছিল।

Verse 33

तेभ्यस्त्वमधिको भूमौ प्रकाशस्व शिवार्चनम् । इत्यादिष्टो हि देवेशं प्रणम्य भवभक्तिमान्

তেওঁলোকতকৈ তুমি পৃথিৱীত অধিক; সেয়ে শিৱাৰ্চনাক বিস্তৃতভাৱে প্ৰকাশ কৰা। এইদৰে আদিষ্ট হৈ, তেওঁ দেৱেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি শিৱভক্তিত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 34

अन्वपृच्छं दयापूर्णमरुणाद्रीशमानमन् । अनासाद्यमिदं रूपमग्निरूपं महेश्वरम्

তাৰ পাছত মই দয়াৰে পূৰ্ণ অৰুণাচলেশ্বৰক মনত প্ৰণাম কৰি সুধিলোঁ— ‘মহেশ্বৰৰ এই অগ্নিৰূপ, এই অনাসাদ্য ৰূপ, নিকটৱৰ্তী হ’ব নোৱাৰা…।’

Verse 35

कथमद्यार्चयाम्येनं मर्त्यलोकोचितार्चनैः । आदेशमिममन्वर्थं कथं वा कल्पयाम्यहम्

আজি মই কেনেকৈ তেওঁক মর্ত্যলোকোচিত আৰ্চনাৰে পূজা কৰিম? আৰু এই আদেশক যথাৰ্থভাৱে, উপযুক্তৰূপে মই কেনেকৈ সম্পাদন কৰিম?

Verse 36

उपायमादिश श्रीमन्नभिगम्यो यथा भवान् । इति विज्ञापितो देवः श्रीमाञ्छोणाचलेश्वरः

‘হে শ্ৰীমান প্ৰভু, যি উপায়ে আপোনাক অভিগম্য কৰা যায়, সেই উপায় আদেশ কৰক।’ এইদৰে নিবেদন কৰাত, তেজস্বী দেৱ শ্ৰী চোণাচলেশ্বৰক প্ৰাৰ্থনা জনোৱা হ’ল।

Verse 37

अन्वग्रहीदशेषात्मा प्रणतं मां दयानिधिः । अहं तु सूक्ष्मलिंगानि प्रकाशिष्ये महीतले

সকলোৰ আত্মাস্বৰূপ, দয়াৰ নিধি প্ৰভুৱে মোৰ প্ৰণাম দেখি মোক অনুগ্ৰহ কৰিলে। তেওঁ ক’লে— ‘মই পৃথিৱীত সূক্ষ্ম লিঙ্গসমূহ প্ৰকাশ কৰিম।’

Verse 38

आगमोक्तक्रियाभेदैः पूजां मे प्रतिपादय । पंचावरणसंयुक्तं लिंगं मे सूक्ष्ममद्भुतम्

আগমত কোৱা বিভিন্ন ক্ৰিয়া-বিধিৰে মোৰ পূজা স্থাপন কৰি সম্পাদন কৰা। পঞ্চাৱৰণে সংযুক্ত মোৰ সূক্ষ্ম, আশ্চৰ্য লিঙ্গ আছে।

Verse 39

अरुणाद्रीश्वराभिख्यं संपूजय तपोबलैः । इत्यादिश्य महादेवः स्वयंभु विमलं महत्

‘অৰুণাদ্ৰীশ্বৰ নামে খ্যাত (লিঙ্গ)ক তপোবলেৰে সম্পূৰ্ণভাৱে পূজা কৰা।’ এইদৰে আদেশ দি মহাদেৱ—স্বয়ম্ভূ, মহান আৰু বিমল—সেই পৰম উপস্থিতিৰূপে স্থিৰ ৰ’ল।

Verse 40

रूपं मे दर्शयामास सूक्ष्मलिंगात्मना शिवः । आलोक्य विमलं लिंगं सूक्ष्मं तत्स्वयमुच्छ्रितम्

শিৱে সূক্ষ্ম লিঙ্গ-আত্মনা হৈ মোক নিজৰ ৰূপ দেখুৱালে। সেই বিমল, সূক্ষ্ম লিঙ্গ চায়ে মই তাক স্বয়ং উদ্ভূত আৰু উচ্ছ্ৰিত হৈ থিয় হোৱা দেখিলোঁ।

Verse 41

अशेषाऽवरणोपेतं कृतार्थहृदयोऽभवम् । पुनर्व्यज्ञापयं देवं शम्भुमाश्रितवत्सलम्

সকলো (অন্তৰ্নিহিত) আৱৰণ দূৰ হোৱাত মোৰ হৃদয় কৃতাৰ্থ হ’ল। তাৰ পাছত শৰণাগত-বৎসল দেৱ শম্ভুক পুনৰ নিবেদন কৰিলোঁ।

Verse 42

आगमोक्तप्रकाराणामनिरीक्ष्यत्वमागतम् । कथं तु तव रूपाणां नामभेदान्वियोजितान्

আগমত বৰ্ণিত উপাসনা-পদ্ধতিসমূহ মোৰ বিচাৰ-ক্ষমতাৰ বাহিৰত পৰিছে। তেন্তে ভিন্ন ভিন্ন নামৰ দ্বাৰা পৃথক কৰা তোমাৰ ৰূপসমূহক মই কেনেকৈ বুজিম?

Verse 43

जानीयां करुणामूर्ते स्वयमीश्वर मत्प्रभो । पूजकास्तव के वा स्युर्मंदिरं वात्र कीदृशम्

হে কৰুণামূৰ্তি, হে স্বয়ং ঈশ্বৰ, মোৰ প্ৰভু! অনুগ্ৰহ কৰি কওক—ইয়াত তোমাৰ পূজাৰী ক’ন হ’ব, আৰু এই স্থানত কেনে ধৰণৰ মন্দিৰ থাকিব?

Verse 44

कथं स्तोत्रं कथं पूजा के वात्र परिचारकाः । स्थानरक्षा कथं वा स्यात्के वात्मपरिरक्षकाः

স্তোত্ৰ কেনেকৈ গোৱা হ’ব, আৰু পূজা কেনেকৈ সম্পন্ন হ’ব? ইয়াত পৰিচাৰক ক’ন হ’ব? এই স্থানৰ ৰক্ষা কেনেকৈ হ’ব—আৰু ইয়াৰ ৰক্ষক-প্ৰহৰী ক’ন হ’ব?

Verse 45

कथं वा मानुषी पूजा नित्या संवर्धते तव । आगता बहवो देवाः श्रद्धेयं मनुजैः कथम्

আৰু মানুহৰ দ্বাৰা কৰা তোমাৰ পূজা কেনেকৈ নিতৌ বৃদ্ধি পাই বিকশিত হ’ব? বহু দেবতা আহিছে—এই কথা মনুষ্যৰ বাবে কেনেকৈ বিশ্বাসযোগ্য আৰু শ্ৰদ্ধাযোগ্য হ’ব?

Verse 46

प्रसीद परमेशान स्वयमाज्ञापयाखिलम् । एवं विज्ञापितो देवः शोणाद्रीशः स्वयं प्रभुः

হে পৰমেশান, প্ৰসন্ন হওক; আপুনি নিজেই সকলো কথা আজ্ঞা কৰি প্ৰকাশ কৰক। এইদৰে নিবেদন কৰা হ’লে দেবতা—শোণাদ্ৰীশ, স্বয়ং প্ৰভু—উত্তৰ দিবলৈ উদ্যত হ’ল।

Verse 47

आज्ञापयत्तदा देवो विश्वकर्माणमागतम् । सृज त्वं नगरं दिव्यमरुणाख्यं गुणाधिकम्

তেতিয়া প্ৰভুৱে আগত বিশ্বকৰ্মাক আজ্ঞা দিলে— “অৰুণ নামে এক দিৱ্য নগৰ সৃষ্টি কৰা, যি গুণ-মঙ্গলত সকলোতকৈ উৎকৃষ্ট হ’ব।”

Verse 48

मंदिरं मम दिव्यं च महामणिगणोज्ज्वलम् । तौर्यत्रिकं सपर्यांगं तन्मे सर्वं प्रकल्पय

“আৰু মোৰ দিৱ্য মন্দিৰো নিৰ্মাণ কৰা, যি মহামণিৰ গুচ্ছৰে উজ্জ্বল; লগতে ত্ৰিবিধ বাদ্য-সঙ্গীত আৰু পূজাৰ সকলো উপকৰণসহ—সেই সকলো মোৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা।”

Verse 49

आबभाषे शिवः श्रीमान्नामभेदार्चनक्रमम् । व्रतं च करुणामूर्त्तिररुणाद्रीश्वरः शिवः

তাৰ পাছত কৰুণামূৰ্তি অৰুণাদ্ৰীশ্বৰ মহিমান্বিত শিৱে নিজৰ নামসমূহৰ ভেদ, অৰ্চনাৰ যথাযথ ক্ৰম আৰু ব্ৰতসমূহৰ কথাও ক’লে।

Verse 50

शृणु तन्मे च ये सृष्टा पूजार्थं परिचारकाः । शृणु गौतम सर्वं मे मानुषं पूजनक्रमम्

পূজাৰ্থে যিসকল পৰিচাৰক সৃষ্টি কৰা হৈছিল, সেই বিষয়ে মোৰ কথা শুনা। হে গৌতম, মানুহে সম্পাদন কৰা মোৰ পূজাৰ সম্পূৰ্ণ ক্ৰম শুনা।

Verse 51

य एष सर्वलोकानां क्षेमाय प्रथते भुवि । इदं तेजोमयं लिंगमतुलं दृश्यते महत्

যি প্ৰভু সকলো লোকৰ ক্ষেম-কল্যাণৰ বাবে পৃথিৱীত প্ৰসাৰিত হৈ আছে—ইয়াত সেই মহৎ, অতুল, তেজোময় লিঙ্গ প্ৰত্যক্ষ দেখা যায়।

Verse 52

अरुणाद्रीश्वराभिख्यं पूज्यतां सततं त्वया । शक्तिर्ममोत्तरे भागे पूज्या नित्योदया मुदा

তুমি সদায় ‘অৰুণাদ্ৰীশ্বৰ’ নামে খ্যাত প্ৰভুৰ নিত্য পূজা কৰা। আৰু মোৰ উত্তৰ ভাগত মোৰ শক্তি—‘নিত্যোদয়া’—ক আনন্দেৰে আৰাধনা কৰা।

Verse 53

दधती स्थानमाहात्म्यमपीतकुचनामिका । अरुणाचलराजोयमविभागः प्रियान्वितः

এই পবিত্ৰ ধামৰ মাহাত্ম্য বহন কৰা দেবী ‘অপীতকুচা’ নামে পৰিচিত। এই ৰাজসিক অৰুণাচল অবিভাজ্য, প্ৰিয়া (সহধৰ্মিণী)ৰ সৈতে একাত্ম।

Verse 54

उत्सवार्थो महादेवः पूज्यो भोगसुतावृतः । बोधदो भक्तलोकस्य दत्ताभयकरः शिवः

উৎসৱৰ হিতাৰ্থে মহাদেৱক পূজা কৰা উচিত, ভোগ আৰু সূতাই পৰিবেষ্টিত। শিৱে ভক্তসমাজক বোধ দান কৰে আৰু অভয় প্ৰদান কৰে।

Verse 55

सारंगं परशुं विभ्रत्प्रसन्नवदनः सदा । उमास्कन्देश्वरः शम्भुर्दिव्यरत्नविभूषणः

সদায় প্ৰসন্ন মুখে, ধনু আৰু পৰশু ধাৰণ কৰি, উমাস্কন্দেশ্বৰ শম্ভু—দিব্য ৰত্ন-অলংকাৰৰে ভূষিত—পূজনীয়।

Verse 56

आभया भासयंल्लोकानविकुण्ठश्रियान्वितः । शक्तेरुत्सवभद्रे च संपूज्या सुंदरेश्वरी

অভয়েৰে জগতক দীপ্ত কৰি, অবিকুণ্ঠ শ্ৰীৰে সমন্বিত, শক্তিৰ মঙ্গল উৎসৱত সুন্দৰেশ্বৰীক সম্পূৰ্ণ বিধিৰে পূজা কৰা উচিত।

Verse 57

सर्वभूषणसंयुक्ता शृङ्गाररसवर्द्धनी । बालो गणपतिः पूज्यः पुरस्ताद्भूतिनन्दनः

সকলো অলংকাৰৰে বিভূষিত, মঙ্গলময় শৃঙ্গাৰ-ৰস বৃদ্ধি কৰা বাল গণপতি—ভূতিনন্দন—সন্মুখত পূজ্য।

Verse 58

मदंतिकमलंकुर्वन्भक्ष्यैर्भोज्यैर्बहूदयैः । मत्पार्श्वमविमुंचंती शोणरेखांचितेक्षणा

বহু প্ৰকাৰ মিঠাই আৰু ভোজ্যৰে মোৰ ওচৰৰ স্থান অলংকৃত কৰি, ৰঙা ৰেখাৰে চিহ্নিত নয়নধাৰী সেয়া মোৰ কাষ এৰি নাযায়।

Verse 59

उत्सवार्था परा शक्तिरंतिकस्थैव पूज्यताम् । मुखरांघ्रिपतिः श्रीमान्नृत्यंस्तांडवपण्डितः

উৎসৱৰ নিমিত্তে ওচৰত অৱস্থিত পৰমা শক্তিক নিশ্চয় পূজা কৰা হউক। আৰু শ্ৰীমান, মুখৰ পদৰ অধিপতি—নৃত্যৰত, তাণ্ডৱৰ পণ্ডিত—তেওঁও আৰাধ্য।

Verse 60

उत्सवार्थं समभ्यर्च्यश्चक्षुरग्रेऽमृतेश्वरः । शक्तिश्चान्या महाभागा संपूज्या भूविनायका

উৎসৱৰ নিমিত্তে চকুৰ আগতে অমৃতেশ্বৰক বিধিমতে অৰ্চনা কৰি, আন মহাভাগা শক্তি আৰু ভূবিনায়ক (গণেশ)কো সম্পূৰ্ণৰূপে পূজা কৰি ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হউক।

Verse 61

द्वारे नन्दी महाकालः पुरस्तात्सूर्यसंनिभः । भक्तानां मम सर्वेषां पूजनं चापि कल्प्यताम्

দ্বাৰত নন্দী আৰু মহাকালক সন্মান কৰা হউক; সন্মুখত সূৰ্যসম দীপ্তিমান এজন অৱস্থিত। আৰু মোৰ সকলো ভক্তৰ বাবেও পূজনৰ ব্যৱস্থা বিধিমতে কৰা হউক।

Verse 62

दक्षिणे मातरः पूज्या विघ्नशास्तृसमन्विताः । संपूज्यो नैरृते कोणे विघ्ननाशो विनायकाः

দক্ষিণ দিশাত মাতৃকা দেৱীসকলক বিঘ্ন-শাস্তৃসহ পূজা কৰিব লাগে। দক্ষিণ-পশ্চিম কোণত বিঘ্ননাশক বিনায়কক সম্পূৰ্ণ বিধিৰে সমাৰ্চনা কৰিব লাগে।

Verse 63

स्कन्दः शक्तिधरश्चैवैशानकोणे समर्च्यताम् । लिंगानि च मनोज्ञानि पूजनीयान्यनन्तरम्

ঈশান কোণত শক্তিধৰ স্কন্দক নিশ্চয় সমাৰ্চনা কৰিব লাগে। তাৰ পাছত মনোহৰ লিঙ্গসমূহো যথাক্ৰমে পূজনীয়।

Verse 64

मंदिरं मम संपूज्य दक्षिणामूर्ति दक्षिणम् । पश्चिमे विष्णुरूपांकमग्निरूपान्वितं तथा

মোৰ মন্দিৰ সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি দক্ষিণ দিশাত দক্ষিণামূৰ্তিক পূজা কৰিব লাগে। পশ্চিম দিশাত বিষ্ণুৰূপাঙ্কিত আৰু তদ্ৰূপে অগ্নিৰূপসংযুক্ত তত্ত্ব আছে।

Verse 65

उत्तरे ब्रह्मरूपांकं पूर्वे सारंगभूयुतम् । सर्वदेवगुणोपेतं सर्वशक्तिसमन्वितम्

উত্তৰ দিশাত ব্ৰহ্মাৰূপাঙ্কিত তত্ত্ব আছে; পূৰ্ব দিশাত শাৰ্ঙ্গ (ধনু) সহিত সংযুক্ত। ই সকলো দেৱতাৰ গুণেৰে সমৃদ্ধ আৰু সকলো শক্তিৰে সংযুত।

Verse 66

अपीतकुचनाथायाः सर्वशक्तिसमन्वितम् । मंदिरं गुरु संपूज्य दिक्पालकवधूवृतम्

সকলো শক্তিসমন্বিত অপীতকুচনাথাৰ গুৰুতুল্য মন্দিৰ সম্পূৰ্ণৰূপে পূজনীয়, দিক্‌পালসকলৰ পত্নীসকলৰ বেষ্টনীত।

Verse 67

मंदिरस्यावनार्थाय देवीर्वैभवनायकाः

মন্দিৰৰ ৰক্ষাৰ নিমিত্তে দিৱ্য বৈভৱৰ নেত্ৰী দেবীসকলক স্থাপন কৰি ভক্তিভাৱে সন্মান-পূজা কৰা উচিত।

Verse 68

क्षेत्रपालं तु संपूज्य सर्वावरणसंयुतम् । पुत्रस्य त्राणमायाता पूज्यारुणगिरीश्वरी

সকলো ৰক্ষাকবচ-আৱৰণসহ ক্ষেত্ৰপালক বিধিপূৰ্বক সম্পূজ্য, পূজ্য অৰুণগিৰীশ্বৰী পুত্ৰৰ ত্ৰাণ দিবলৈ আগমন কৰিলে।

Verse 69

काली बहुविधाश्चान्या देवता विधिपालकाः । उत्सवा विविधाः कल्प्याः प्रतिमासमहोदयाः

বহুৰূপা কালী আৰু আন আন দেবতা যিসকলে ধৰ্মবিধি ৰক্ষা কৰে, সিহঁতক পূজা কৰা উচিত। নানাবিধ উৎসৱ কল্পনা কৰা হোক—প্ৰতি মাহে মহোৎসৱ।

Verse 70

सृजस्व कन्यका दिव्याः शिवदेवार्हणे रताः । नृत्तगीतकलाभिज्ञा रूपसौभाग्यसंयुताः

দিব্য কন্যাসকল সৃষ্টি কৰা হোক, যিসকলে শিৱদেৱৰ অৰ্চনা-সেৱাত ৰত; নৃত্য-গীত-কলাত নিপুণ, ৰূপ আৰু সৌভাগ্যৰে সমন্বিত।

Verse 71

चारुविभ्रमसंयुक्ताः कामदा नित्यपावनाः । शिष्यानादिश वेदज्ञान्सदाचारसमुज्ज्वलान्

সিহঁত চাৰু লাৱণ্য-ভঙ্গিমাৰে বিভূষিত, মনোবাঞ্ছিত বৰদানী আৰু সদা পাৱনকাৰী হওক; আৰু বেদজ্ঞ, সদাচাৰে দীপ্ত শিষ্য নিযুক্ত কৰা হোক।

Verse 72

दिव्योपचारसंसिद्ध्यै सुभगाञ्छुद्धचेतसः । दीक्षितान्विमलाञ्छुद्धाञ्छैवागमविशारदान्

দিব্য উপচাৰৰ সিদ্ধি সফল কৰিবলৈ সৌভাগ্যৱান আৰু শুদ্ধচিত্ত—দীক্ষিত, নিৰ্মল আৰু পৰিশুদ্ধ—যিসকল শৈৱ আগমত বিশাৰদ, তেওঁলোকক নিযুক্ত কৰক।

Verse 73

शैवाचारप्रसिद्ध्यर्थमादिशाभ्यर्चने मम । मार्द्दलाञ्छांखिकान्वैणांस्तालिकान्वेणुवादकान्

শৈৱ আচাৰৰ খ্যাতি-প্ৰতিষ্ঠাৰ্থে আৰু মোৰ অৰ্চনাৰ বাবে মৃদংগবাদক, শঙ্খধ্বনিকার, বীণাবাদক, তালধাৰক আৰু বেণুবাদক নিযুক্ত কৰক।

Verse 74

शौल्बिकान्सृज सद्विद्यांश्चतुर्विद्याविशारदान् । क्षत्रियान्विविधान्वैश्याञ्छूद्रांश्च शिवसंमतान्

শৌল্বিকসকল সৃষ্টি কৰক—সদ্বিদ্যাৰে সমৃদ্ধ আৰু চাৰিবিধ বিদ্যাত বিশাৰদ; লগতে নানাবিধ ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰো সৃষ্টি কৰক—যিসকল শিৱসম্মত, তেওঁৰ সেৱাৰ যোগ্য।

Verse 75

चत्वारश्च मठाः कल्प्याश्चतुर्दिक्तीर्थवासिनाम् । मुनीनां शिवभक्तानां निराशानां निवासतः

চাৰিদিশৰ তীৰ্থঘাটত বাস কৰা মুনিসকল—শিৱভক্ত, সংসাৰলালসামুক্ত—তেওঁলোকৰ নিবাসৰ বাবে চাৰিটা মঠ স্থাপন কৰা উচিত।

Verse 76

तेषु स्थिता मुनींद्रा मे रक्षंतु शिवपूजनम् । भिक्षमाणाः पुनः शैवा भक्ताः पाशुपता अपि

সেই মঠসমূহত অৱস্থিত মোৰ মহামুনিসকলে শিৱপূজাৰ ৰক্ষা কৰক; আৰু ভিক্ষাৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰা শৈৱ ভক্তসকল—পাশুপতসকলেও—তদ্ৰূপে ৰক্ষা কৰক।

Verse 77

पालयंतु सदान्ये च युक्ताः कापालिका अपि । सर्वेषां जायमानानां जातानां संभविष्यताम्

আন আন লোকেও—সদায় সংযমী কপালিকসকলেও—এই ধৰ্ম-প্ৰতিষ্ঠান সদা ৰক্ষা কৰক; সকলো জীৱৰ বাবে—যিসকল জন্ম ল’বলৈ আছে, যিসকল জন্ম লৈছে, আৰু যিসকল আগলৈ জন্ম ল’ব।

Verse 78

अव्याहताज्ञमारक्ष्यमिदं स्थानं महीभृताम् । बकुलश्च महानत्र दृश्यते दिव्यभूरुहः

এই স্থান ৰজাসকলৰ দ্বাৰা ৰক্ষা কৰিবলগীয়া, যিসকলৰ আজ্ঞা অব্যাহত। আৰু ইয়াত বকুলৰ এক মহান গছ দেখা যায়—অলৌকিক, দিৱ্য বৃক্ষ।

Verse 79

अत्र भक्ता वितन्वन्तु शिवकार्यविनिश्चयम् । अत्र मे दीयते द्रव्यमप्रेक्षितपराप्तये

ইয়াত ভক্তসকলে শিৱকাৰ্যৰ দৃঢ় নিৰ্ণয় বিস্তাৰ কৰি সম্পাদন কৰক। আৰু ইয়াত মোৰ উদ্দেশ্যে দান-অৰ্পণ দিয়া হওক—হিচাপ নকৰাকৈ—পৰম মঙ্গল লাভৰ বাবে।

Verse 80

यत्तदक्षय्यफलदमारक्ष्यं शिवसेवकैः । भक्तैर्विज्ञापितं चार्थं श्रोष्यामि पुरतः स्थितैः

সেই নিবেদন—যি অক্ষয় ফল দান কৰে আৰু শিৱসেৱকসকলৰ দ্বাৰা ৰক্ষা কৰিবলগীয়া—শিৱৰ গণ আৰু ভক্তসকলে জনাইছে। মোৰ সন্মুখত থিয় হৈ থকা সকলৰ পৰা মই এতিয়া সেই বিষয় শুনিম।

Verse 81

सर्वं संपादयिष्यामि तेषां चित्तानुकूलकम् । अपराधसहस्राणि क्षंस्ये मां स्वर्चतामहम्

মই সকলো কাম তেওঁলোকৰ চিত্তানুকূলভাৱে সম্পাদন কৰিম। আৰু মই সহস্ৰ অপৰাধ ক্ষমা কৰিম, কিয়নো মই মোৰ নিজস্ব দীপ্ত স্বৰূপত পূজ্য।

Verse 82

आगमोक्ता च पूजेयं मानुषी निर्मिता यतः । ग्रहीष्ये तामहं सर्वामर्चां सर्वागमोदिताम्

যিহেতু এই পূজা আগমসমূহে বিধিত আৰু মানৱহস্তে সজ্জিত, সেয়ে মই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰহণ কৰিম—সকলো আগমে উপদেশিত এই অৰ্চনা আৰু মূৰ্তি-বিধি।

Verse 83

संकल्पितं भवेत्कर्म प्रीतिकृन्मम सेवकैः । आगमार्थानशेषांस्त्वमालोक्य समयोचितान्

মোৰ সেৱকসকলৰ দ্বাৰা সংকল্পিত কৰ্ম সম্পন্ন হওক, যি মোৰ প্ৰীতিজনক। তুমি আগমসমূহৰ সকলো বিধান-অৰ্থ পৰ্যালোচনা কৰি, সময় আৰু পৰিস্থিতি অনুসাৰে সেয়া সুশৃঙ্খল কৰি দিয়া।

Verse 84

विधायाभ्यर्चनाभेदांल्लोकरक्षाकृते मुने । कर्तव्या महती पूजा पौर्णमास्यां तु सादरम्

হে মুনি, লোকৰক্ষা উদ্দেশ্যে পূজাৰ যথোচিত ভেদ আৰু বিধি স্থাপন কৰি, পূৰ্ণিমাৰ দিনত সাদৰে মহাপূজা কৰণীয়।

Verse 85

सत्राणि विविधान्यत्र कर्तव्यानि सहस्रशः । विविधानि च दानानि शक्त्या चैवास्य सन्निधौ

ইয়াত সহস্ৰ সহস্ৰ প্ৰকাৰৰ সত্র নানাভাৱে কৰণীয়; আৰু তেওঁৰ সন্নিধানতে, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে, নানাবিধ দানো দিয়া উচিত।

Verse 86

अव्युच्छिन्नप्रदीपस्य दातारो मम सन्निधौ । तेजोमयमिदं रूपं मम यांति न संशयः

মোৰ সন্নিধানত অব্যুচ্ছিন্ন প্ৰদীপ দান কৰা লোকসকলে মোৰ তেজোময় ৰূপ লাভ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 87

जलजं तरुजं पुष्पं कक्षजं च लतोद्भवम् । ददते ये च भक्त्या मे ते भविष्यंति भूभृतः

যিসকলে ভক্তিভাৱে মোক ফুল অৰ্পণ কৰে—জলত জন্মা, গছত ফুলি উঠা, ঝোপ-ঝাড়ত গজা বা লতাৰ পৰা উদ্ভৱ—সিহঁতে পৃথিৱীৰ ধাৰক, অৰ্থাৎ ৰাজা হ’ব।

Verse 88

तेषां पुरोगतः साक्षादहं जेष्यामि विद्विषः । यस्य यस्य तु देशस्य यो यो राजा तपोधिकः

সিহঁতৰ আগত সোজাকৈ গৈ মই নিজেই সিহঁতৰ শত্রুসমূহক পৰাজিত কৰিম। আৰু যি যি দেশত যি যি ৰাজা তপস্যাত উৎকৃষ্ট—

Verse 89

तत्तत्समर्द्धितं रम्यं संभवं ददतेऽत्र मे । मत्संनिधिमुपागत्य दुरात्मानोऽपि भूमिपाः

সিহঁতে ইয়াত মোৰ সান্নিধ্যত সেই সেই সমৃদ্ধ, মনোৰম ঐশ্বৰ্য লাভ কৰে। মোৰ সান্নিধ্যলৈ আহিলে, দুষ্টচিত্ত ৰাজাসকলেও—

Verse 90

शिवभक्ता भृशं पूर्णा भविष्यंति न संशयः

নিশ্চয়, শিৱভক্তসকল অতি পৰিপূৰ্ণ আৰু তৃপ্ত হ’ব; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 91

इति शंभुमुखोत्थितं वचः समुपश्रुत्य विधूतकल्मषः । अहमानतवान्व्यजिज्ञपं कुतुकाच्छोणगिरीश्वरं शिवम्

এইদৰে শম্ভুৰ মুখৰ পৰা নিৰ্গত বাক্য শুনি মোৰ পাপ ধুই গ’ল। মই প্ৰণাম কৰি, কৌতূহলবশত, শোণগিৰি (অৰুণাচল)ৰ ঈশ্বৰ শিৱক প্ৰশ্ন কৰিলোঁ।