Adhyaya 7

Verse 1

पार्वत्युवाच । कथमग्निमयं लिंगमभिगम्यमभूद्भुवि । प्राणिनामपि सर्वेषामुपशांतिं कथं गतः

পাৰ্বতীয়ে ক’লে: অগ্নিময় লিঙ্গ কেনেকৈ পৃথিৱীত গম্য-সুলভ হ’ল? আৰু সকলো প্ৰাণীৰ বাবে উপশান্তি আৰু আশ্বাস কেনেকৈ দান কৰিবলৈ সক্ষম হ’ল?

Verse 2

तीर्थानामुद्भवः पुण्यात्कथं चारुणपर्वतात् । उपसंहृतसर्वांगः कथं वा वद मेऽचलः

পুণ্যময় অৰুণ পৰ্বতৰ পৰা তীৰ্থসমূহৰ উদ্ভৱ কেনেকৈ হ’ল? আৰু অচল প্ৰভুৱে নিজৰ সকলো অঙ্গ কেনেকৈ উপসংহাৰ কৰি ল’লে—মোক এই কথা কোৱা।

Verse 3

गौतम उवाच । कृते त्वग्निमयः शैलस्त्रेतायां मणिपर्वतः । द्वापरं हाटकगिरिः कलौ मरकताचलः

গৌতমে ক’লে: কৃতযুগত সেই পৰ্বত অগ্নিময় আছিল; ত্ৰেতাযুগত ই মণিময় পৰ্বত হ’ল; দ্বাপৰযুগত ই সোণালী শিখৰ ৰূপে প্ৰকাশ পালে; আৰু কলিযুগত ই মৰকত-অচল, অৰ্থাৎ পান্না-পৰ্বত।

Verse 4

बहुयोजनपर्यंतं कृते वह्निमये स्थिते । बहिः प्रदक्षिणं चक्रुः प्रशाम्यति महर्षयः

কৃতযুগত যেতিয়া ই বহু যোজনালৈ বিস্তৃত অগ্নিময় মহাস্তুপৰূপে স্থিত আছিল, তেতিয়া মহর্ষিসকলে বাহিৰফালৰ পৰা প্ৰদক্ষিণা কৰি, ই শান্ত হওক বুলি প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল।

Verse 5

शनैः शांतोरुणाद्रीशः श्रीमानभ्यर्थितः सुरैः । लोकगुप्त्यर्थमत्यर्थमुपशांतोऽरुणाचलः

ধীৰে ধীৰে দেৱতাসকলৰ প্ৰাৰ্থনাত শ্ৰীমান অৰুণাদ্ৰীশ প্ৰভু শান্ত হ’ল; লোকসমূহৰ ৰক্ষাৰ হেতু অৰুণাচল অতিশয় প্ৰশান্ত হ’ল।

Verse 6

अथ गौरी मुनिं प्राह कथं शांतोऽरुणाचलः । कथं वा प्रार्थयामासुर्देवेशं त्रिदशा इमम्

তেতিয়া গৌৰীয়ে মুনিক ক’লে— “অৰুণাচল কেনেকৈ শান্ত হ’ল? আৰু এই ত্ৰিদশ দেৱতাসকলে দেৱেশ্বৰক কেনেকৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে?”

Verse 7

इति तस्या वचः श्रुत्वा गौतमस्त्वभ्यभाषत । प्रशस्य भक्तिमतुलां तस्यास्तत्त्वार्थवेदिनीम्

তাইৰ বাক্য শুনি গৌতমে উত্তৰ দিলে, তাইৰ অতুল ভক্তি আৰু তত্ত্ব-অৰ্থ বুজাৰ জ্ঞানক প্ৰশংসা কৰি।

Verse 8

गौतम उवाच । अग्निरूपं पुरा शैलमासादयितुमक्षमाः । पुरा सुराः स्तुतिं चक्रुरभ्यर्च्य क्रतुसंभवैः

গৌতম ক’লে— “পূৰ্বে, অগ্নিৰূপ শৈলটোৰ ওচৰলৈ যাব নোৱাৰি, দেৱতাসকলে যজ্ঞজাত উপহাৰেৰে পূজা কৰি স্তৱ গাইছিল।”

Verse 9

भगवन्नरुणाद्रीश सर्वलोकहितावह । अग्निरूपोऽपि संशांतः प्रकाशस्य महीतले

“হে ভগৱান অৰুণাদ্ৰীশ, সৰ্বলোকৰ হিতকাৰী! অগ্নিৰূপ হ’লেও তুমি সম্পূৰ্ণ শান্ত হোৱা, আৰু পৃথিৱীত মৃদু জ্যোতিৰে প্ৰকাশিত হোৱা।”

Verse 10

असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमंगलः । इति त्वां सकला वेदाः स्तुवंति शिवविग्रहम्

তেওঁ তাম্ৰবৰ্ণ, তেওঁ অৰুণ লাল, নিশ্চয়েই বভ্ৰু ধূসৰ-বাদামী—অতি মঙ্গলময়। এইদৰে সকলো বেদে তোমাক, হে শিৱ-দেহধাৰী, স্তৱ কৰে।

Verse 11

नमस्ताम्रायारुणाय शिवाय परमात्मने । वेदवेद्य स्वरूपाय सोमाय सुखरूपिणे

নমস্কাৰ তাম্ৰ-অৰুণ বৰ্ণধাৰী শিৱক, পৰমাত্মাক। যাৰ স্বৰূপ বেদে বেদ্য, সেই সোমক, সুখ-আনন্দৰ স্বৰূপধাৰীক নমস্কাৰ।

Verse 12

त्वद्रूपमखिलं देव जगदेतच्चराचरम् । निधानमिव ते रूपं देवानामिदमीक्ष्यते

হে দেৱ! এই সমগ্ৰ জগত—চৰ আৰু অচৰ—তোমাৰেই ৰূপ। তোমাৰ প্ৰকাশিত ৰূপ দেৱতাসকলৰ দৃষ্টিত যেন অস্তিত্বৰ এক ধনভাণ্ডাৰ।

Verse 13

वर्षतां च पयोदानां निर्झराणां च भूयसाम् । सलिलोपायसंहारो युक्तस्ते युगसंक्षये

বৰষুণৰ মেঘে ঢল ঢলকৈ বৰষিলেও আৰু অসংখ্য নিৰ্ঝৰ বেগেৰে নামিলেও, পানীৰ একত্ৰতা আৰু প্ৰত্যাহাৰ যুগ-সংক্ষয়ৰ সময়ত কেৱল তোমাৰ বিধান অনুসাৰেই ঘটে।

Verse 14

अग्नेरापः समुद्भूतास्त्वत्तो हि परमात्मनः । विश्वसृष्टिं वितन्वति विचित्रगुण वैभवात्

অগ্নিৰ পৰা জল উদ্ভৱ হয়; আৰু নিশ্চয়েই, হে পৰমাত্মা, তোমাৰ পৰাই সেই জল তোমাৰ গুণসমূহৰ বিচিত্ৰ বৈভৱে বিশ্ব-সৃষ্টিক বিস্তাৰ কৰে।

Verse 15

शीतो भव महादेव शोणाचल कृपानिधे । सर्वेषामपि जीवानामभिगम्यो भव प्रभो

হে মহাদেৱ, শীতল হওক; হে শোণাচল, কৰুণাৰ ভঁৰাল। হে প্ৰভু, সকলো জীৱৰ বাবে সহজে অভিগম্য হওক।

Verse 16

इति स्तुतः सुरैः सर्वेरानतैर्भक्तवत्सलः । सद्यः शीतलतां गच्छन्नभिम्योऽभवत्प्रभुः

এইদৰে সকলো দেৱতাই নতমস্তকে স্তৱ কৰাত, ভক্তৱৎসল প্ৰভুৱে তৎক্ষণাৎ শীতলতা লাভ কৰি সকলোৰে বাবে অভিগম্য হ’ল।

Verse 17

प्रावर्त्तत पुनर्नद्यो निर्झराश्च बहूदकाः । वर्षतामपि मेघानां न जग्राह जलं बहु

তাৰ পাছত নদীসমূহ আৰু বহুজলধাৰা নিৰ্ঝৰসমূহ পুনৰ ব’বলৈ ধৰিলে; তথাপি মেঘে বৰষিলেও ভূমিয়ে বেছি জল গ্ৰহণ নকৰিলে।

Verse 18

तथापि तरुणार्कोद्यत्कालाग्निशतकोटिभिः । समानदीप्तिरभजज्जीवानामभिगम्यताम्

তথাপি, উদীয়মান কিশোৰ সূৰ্য সদৃশ জ্বলি উঠা কালাগ্নিৰ শত-কোটি সম দীপ্তিৰে দীপ্তিমান হৈ, তেওঁ জীৱসমূহৰ বাবে অভিগম্য ৰূপ লাভ কৰিলে।

Verse 19

विसृज्य विश्वसलिलं नदीश्च रसविक्षरैः । संपूर्यः सकलैर्देवः सर्वदा संप्रकाशते

বিশ্বৰ জলধাৰা মুকলি কৰি, আৰু ৰসধাৰা বোৱাই দিয়া নদীসমূহ প্ৰবাহিত কৰি, সকলোৰ অৰ্পণ আৰু স্তৱে তৃপ্ত দেৱ সদায় পূৰ্ণ তেজে প্ৰকাশিত থাকে।

Verse 20

तीर्थानि तानि तान्यासन्परितः प्रार्थनावशात् । दिक्पालानां सुराणां च महर्षीणां महात्मनाम्

দিকপাল, দেৱতা আৰু মহাত্মা মহর্ষিসকলৰ প্ৰাৰ্থনাৰ বলত সেই-সেই তীৰ্থ চাৰিওফালে প্ৰকাশ পাই উঠিল।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा गौरी कुतुकसंयुता । तीर्थानामुद्भवं सर्व श्रोतुं समुपचक्रमे

ব্ৰহ্মাই ক’লে: সেই বাক্য শুনি গৌৰী কৌতূহলে ভৰি তীৰ্থসমূহৰ সম্পূৰ্ণ উদ্ভৱ শুনিবলৈ প্ৰশ্ন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 22

पार्वत्युवाच । कानि तीर्थानि जातानि शोणाद्रेर्लोकगुप्तये । भगवन्ब्रूहि सकलं तीर्थानामुद्भवं मम

পাৰ্বতীয়ে ক’লে: লোকসমূহৰ ৰক্ষাৰ বাবে শোণাদ্ৰিত কোন কোন তীৰ্থ জন্মিল? হে ভগৱান, তীৰ্থসমূহৰ উদ্ভৱ সম্পূৰ্ণকৈ মোক কওক।

Verse 23

इति तस्या वचः शृण्वन्गिरीशात्संश्रुतं पुरा । तीर्थानामुद्भवं सर्वं व्याख्यातुमुपचक्रमे

তাইৰ বাক্য শুনি গৌতমে গিৰীশ (শিৱ)ৰ পৰা পূৰ্বে যিদৰে শুনিছিল, সেইদৰে সকলো তীৰ্থৰ উদ্ভৱ সম্পূৰ্ণকৈ ব্যাখ্যা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 24

गौतम उवाच । ऐन्द्रं नाम महातीर्थमिंद्रभागे समुत्थितम् । तत्र स्नात्वा पुरा शक्रो ब्रह्महत्यां व्यपोहयत्

গৌতমে ক’লে: ‘ঐন্দ্ৰ’ নামে এক মহাতীৰ্থ আছে, ইন্দ্ৰৰ দিশত উদ্ভৱ হোৱা। প্ৰাচীন কালত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) তাত স্নান কৰি ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ দূৰ কৰিছিল।

Verse 25

ब्रह्मतीर्थं पुनर्दिव्यं वह्निःकोणे समुत्थितम् । परस्त्रीसंगमात्पापं वह्निः स्नात्वात्र चात्यजत्

পুনৰ অগ্নিৰ দক্ষিণ-পূৰ্ব কোণত উদ্ভূত দিৱ্য ব্ৰহ্মতীৰ্থ আছে। তাত অগ্নিয়ে স্নান কৰি পৰস্ত্ৰী-সংগমজনিত পাপ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 26

याम्यं नाम महातीर्थं यमभागे विजृंभते । अत्र स्नात्वा यमोऽत्याक्षीद्भयं ब्रह्मास्त्रसंभवम्

যমৰ দক্ষিণ দিশত ‘যাম্য’ নামৰ মহাতীৰ্থ বিকশিত। ইয়াত স্নান কৰি যমে ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ-সম্ভৱ ভয় ত্যাগ কৰিলে।

Verse 27

नैरृतं तु महातीर्थं नैरृत्यां दिशि शोभते । भूतवेतालविजयं तत्र स्नात्वर्षयो गताः

দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত ‘নৈৰৃত’ নামৰ মহাতীৰ্থ শোভা পায়। তাত স্নান কৰি ঋষিসকলে ভূত-ৱেতালৰ ওপৰত বিজয় লাভ কৰিলে।

Verse 28

पश्चिमे वारुणं तीर्थं दिग्भागे च प्रकाशते । शल्यकोशं पुरा लेभे स्नात्वात्र वरुणो निजम्

পশ্চিম দিশত বাৰুণ তীৰ্থ প্ৰকাশিত আৰু প্ৰসিদ্ধ। ইয়াত স্নান কৰি প্ৰাচীন কালে বৰুণে নিজৰ শল্যকোষ (কণ্টকসম বেদনাৰ আৱৰণ) পুনৰ লাভ কৰিলে।

Verse 29

वायवे वायवीयं च तीर्थमत्र प्रकाशते । तत्र स्नात्वा ययौ वायुर्जगत्प्राणत्ववैभवम्

উত্তৰ-পশ্চিম দিশত বায়বীয় তীৰ্থ প্ৰকাশিত। তাত স্নান কৰি বায়ুৱে জগতৰ প্ৰাণ-স্বৰূপ হোৱাৰ মহিমাময় শক্তি লাভ কৰিলে।

Verse 30

उत्तरे चात्र दिग्भागे सोमतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा सोमो यक्ष्मरोगादमुंचत

ইয়াত উত্তৰ দিশত ‘সোমতীৰ্থ’ বুলি স্মৃত। প্ৰাচীন কালত সোমে তাত স্নান কৰি যক্ষ্মা ৰোগৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰিছিল।

Verse 31

ऐशाने चात्र दिग्भागे विष्णुतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा विष्णुः श्रिया च सह संगतः

ইয়াত ঈশান (উত্তৰ-পূব) দিশত ‘বিষ্ণুতীৰ্থ’ বুলি স্মৃত। প্ৰাচীন কালত বিষ্ণুৱে তাত স্নান কৰি শ্ৰী (লক্ষ্মী) সহ পুনৰ মিলিত হৈছিল।

Verse 32

मार्कण्डेयः पुरा देवि प्रार्थयामास शंकरम् । सदाशिव महादेव देवदेव जगत्पते

হে দেবী, প্ৰাচীন কালত মাৰ্কণ্ডেয়ই শংকৰক প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল: “সদাশিৱ, মহাদেৱ, দেবদেৱ, জগত্পতি!”

Verse 33

बहूनामिह तीर्थानामेकत्र स्यात्समागमः । केनोपायेन भगवन्कृपया वद शंकर

“ইয়াত বহু তীৰ্থৰ একে ঠাইত সমাগম কেনেকৈ হ’ব? হে ভগৱান, কৃপা কৰি কোৱা, হে শংকৰ, কোন উপায়ে ই সম্ভৱ?”

Verse 34

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदेव उमापतिः । उपायं दर्शयामास मुनये प्रीतमानसः

তাৰ বাক্য শুনি, দেবদেৱ উমাপতি প্ৰসন্নচিত্তে সেই মুনিক উপায় দেখুৱালে।

Verse 35

महेश्वर उवाच । सदोपहारवेलायां सर्वतीर्थसमुच्चयः । सन्निधिं मम संप्राप्तः सेवते गूढरूपतः

মহেশ্বৰ ক’লে: নিত্য উপহাৰ-সময়ত সকলো তীৰ্থৰ সমুচ্চয় মোৰ সন্নিধিত উপস্থিত হয় আৰু গূঢ় ৰূপে মোৰ সেৱা কৰে।

Verse 36

नान्यदन्वेषणीयं ते तीर्थमत्र महामुने । ममोपहारवेलायां दृश्यते तीर्थसंचयः

হে মহামুনে, ইয়াত তোমাৰ বাবে আন কোনো তীৰ্থ অন্বেষণীয় নহয়; মোৰ উপহাৰ-সময়ত তীৰ্থসমূহৰ সঞ্চয় নিশ্চয়কৈ দেখা যায়।

Verse 37

तस्माद्भक्तियुतैर्नित्यं सर्वतीर्थसमागमः । मुनिभिश्च सुरैः सर्वैर्नैवेद्यांते विलोक्यताम्

সেয়ে ভক্তিযুক্ত হৈ নিত্য নৈবেদ্যৰ অন্তত সকলো তীৰ্থৰ সমাগম দৰ্শন কৰা উচিত—যি মুনিসকল আৰু সকলো দেৱতাইও দেখে।

Verse 38

इति देवि पुरा देवो मार्कडेयाय शंकरः । उपादिशदमेयात्मा तीर्थसंदर्शनक्रमम्

হে দেবী, এইদৰে পূৰ্বকালত অমেয় আত্মাস্বৰূপ দেৱ শংকৰে মাৰ্কণ্ডেয়ক তীৰ্থ-দৰ্শনৰ ক্ৰম উপদেশ দিছিল।

Verse 39

गौतम उवाच । सर्वाण्यपि च पुण्यानि तीर्थानि शिवसन्निधौ । सदोपहारवेलायां दृश्यानि किल मानवैः

গৌতম ক’লে: নিশ্চয়েই সকলো পুণ্যদায়ক তীৰ্থ শিৱৰ সন্নিধিত—নিত্য উপহাৰ-সময়ত—মানৱে দেখা পায়।

Verse 40

व्रतं तीर्थं तपो वेदा यज्ञाश्च नियमादयः । योगाश्च शोणशैलेशदर्शनाद्दृष्टसंचराः

ব্ৰত, তীৰ্থ, তপস্যা, বেদ, যজ্ঞ, সংযম-নিয়ম আদি শাস্ত্ৰীয় আচাৰ আৰু যোগমাৰ্গো—শোণশৈলেশ্বৰ প্ৰভুৰ দৰ্শনে সকলো ‘দেখা’ হয়, আৰু তাৰ ফল লাভ হয়।

Verse 41

निशम्य वाक्यं मुनिपुंगवस्य प्रसेदुषी पर्वतराजपुत्री । अवोचदत्यद्भुतमेतदत्र त्वयोपदिष्टं भुवि तीर्थजालम्

সেই মুনিশ্ৰেষ্ঠৰ বাক্য শুনি, পৰ্বতৰাজৰ কন্যা প্ৰসন্ন হৈ ক’লে: “ইয়াত তুমি পৃথিৱীত তীৰ্থসমূহৰ এক জাল উপদেশ দিলে—ই সত্যই অতি আশ্চৰ্য!”

Verse 42

अहं कृतार्था तपतां वरिष्ठ त्वत्संगमात्संप्रति तीर्थजालम् । प्राप्ता नमस्तेऽस्तु तपोविशेष शिवोपि मेऽत्रादिशदेव कर्तुम्

“হে তপস্বীশ্ৰেষ্ঠ! তোমাৰ সঙ্গত মই কৃতাৰ্থ হ’লোঁ; এতিয়া এই তীৰ্থজাল লাভ কৰিলোঁ। তোমাক নমস্কাৰ—হে বিশেষ তপস্যাৰ অধিকারী। ইয়াত শিৱেও মোক কৰণীয় কৰ্ম বিষয়ে আদেশ দিছে।”

Verse 43

कथं गिरीशः पुनरत्र देवः स्फुरन्महावह्निवपुर्धरोऽपि । प्रशांतरूपः परमेश्वरोऽयमभ्यर्चनीयो भुवि मर्त्यवर्गैः

ইয়াত গিৰীশ—এই দেৱতাই—যদিও মহাঅগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠা তেজস্বী দেহ ধাৰণ কৰে, তথাপি কেনেকৈ শান্ত ৰূপে প্ৰকাশ পায়? এই পৰমেশ্বৰ পৃথিৱীত মর্ত্যসমূহৰ দ্বাৰা নিশ্চয় পূজ্য।