Adhyaya 4
এই অধ্যায়ত গুৰু–শিষ্য পৰম্পৰাৰ ৰূপত নন্দিকেশ্বৰ এজন পৰীক্ষিত, সিদ্ধভক্ত ঋষিক সম্বোধন কৰে। তেওঁ শৈৱধৰ্মত ঋষিজনৰ পৰিপক্বতা আৰু ভক্তিৰ দৃঢ়তা স্বীকাৰ কৰি শিৱানুগ্ৰহৰ লক্ষণ উল্লেখ কৰে—যমো শিৱৰ অধীনত সংযত থাকে বুলিও ইঙ্গিত দিয়ে। তাৰ পিছত তেওঁ এক ‘গুহ্য’ ক্ষেত্ৰৰ উপদেশ দিবলৈ সংকল্প প্ৰকাশ কৰি কয় যে এই বোধ শ্ৰদ্ধা, মনোনিগ্ৰহ আৰু মন্ত্রস্মৰণে স্থিৰ হয়; শাঙ্কৰী-বিদ্যা আৰু প্ৰণৱজপৰ বিশেষ মহত্ত্বো দেখুৱায়। অৰুণাচলক দক্ষিণ দ্ৰাবিড় দেশত অৱস্থিত তিন যোজন বিস্তৃত পুণ্যক্ষেত্ৰ আৰু শিৱৰ ‘হৃদয়স্থান’ বুলি নিৰূপণ কৰা হৈছে। লোককল্যাণৰ বাবে শিৱে পৰ্বতদেহ ধাৰণ কৰিলে—এনে স্তৱ আছে। সিদ্ধ আৰু দিৱ্যগণৰ নিবাস, উদ্ভিদ-পশুপক্ষীৰ মাজতো পূজাৰ প্ৰতীক, চাৰিদিশৰ সহায়ক পাহাৰৰ বিন্যাস, ইড়া–পিঙ্গলা–সুষুম্না যোগনাড়ী উপমা, জ্যোতিস্তম্ভৰ অনুৰণন আৰু ব্ৰহ্মা–বিষ্ণুৰ অনুসন্ধান-প্ৰসঙ্গৰ ইঙ্গিতো দেখা যায়। গৌতমৰ তপস্যা আৰু সদাশিৱদৰ্শন, গৌৰীৰ প্ৰৱালাদ্ৰিশ্বৰ লিঙ্গ-সম্পৰ্ক, দুৰ্গাই দিয়া মন্ত্রসিদ্ধি, আৰু খড়্গতীৰ্থ, পাপনাশন লিঙ্গ আদি তীৰ্থ-লিঙ্গৰ পাৱন ফল বৰ্ণিত। শেষত অৰুণাচল/শোণাদ্ৰিৰ অতুল মহিমা ফলশ্ৰুতি ৰূপে ঘোষিত হয়; তাৰ পিছত শিষ্যই কৰ্ম, দুখ আৰু ফল-কাৰণ ন্যায় বিষয়ে প্ৰশ্ন তোলে।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथाभ्यधत्त विजया प्रणम्य जगदम्बिकाम् । सांत्वयन्ती स्तुतिशतैरुपायैः शिवदर्शनैः
ব্ৰহ্মাই ক’লে: তেতিয়া বিজয়া জগদম্বিকা—জগতৰ মাতৃ—ক প্ৰণাম কৰি ক’লে; শিৱদৰ্শনলৈ লৈ যোৱা উপায় আৰু শত শত স্তোত্ৰেৰে তেওঁক সান্ত্বনা দিবলৈ ধৰিলে।
Verse 2
देवि त्वमविनाभूता सदा देवेन शंभुना । प्राणेश्वरी त्वमेकासि शक्तिस्तस्य परात्मनः
দেৱি, তুমি সদায় দেৱ শম্ভুৰ সৈতে অবিনাভূতা—অবিচ্ছেদ্য। তুমি একাই সেই পৰমাত্মাৰ প্ৰাণেশ্বৰী, তেওঁৰ শক্তি।
Verse 3
तथा मायां त्वमात्मीयां संदर्शयितुमीहसे । पृथग्भावमिवेशानः प्रकाशयति न स्वयम्
সেইদৰে তুমি তোমাৰ নিজ মায়া প্ৰকাশ কৰিব বিচাৰিছা। কিন্তু ঈশান প্ৰভুৱে নিজে পৃথকত্বক যেন সঁচা বুলি কেতিয়াও প্ৰকাশ নকৰে।
Verse 4
आदेशं प्रतिगृह्यैव समुपेतासि पार्वति । अलंघनीया सेवाज्ञा शांभवी सर्वदा त्वया
হে পাৰ্বতী, তেওঁৰ আদেশ গ্ৰহণ কৰি তুমি ইয়ালৈ আহিছা। শম্ভুৰ সেৱা-আজ্ঞা তুমি কেতিয়াও লঙ্ঘন নকৰিবা।
Verse 5
विधातव्यं तपः प्राप्तं स्थानेस्मिच्छिवकल्पिते । निवृत्त्य निखिलान्कामाच्छंमुमाश्रितया त्वया
শিৱে নিৰ্ধাৰিত এই স্থানত তুমি যি তপস্যা গ্ৰহণ কৰিছা, সেয়া বিধিমতে সম্পূৰ্ণ কৰা। শম্ভুৰ আশ্ৰয় লৈ সকলো কামনা পৰা নিবৃত্ত হোৱা।
Verse 6
अन्यथापि जगद्रक्षा त्वदधीना जगन्मयि । धर्मसंरक्षणं भूयः शिवेन सहितं तव
আৰু হে জগতব্যাপিনী মাতৃ, জগতৰ ৰক্ষা তোমাৰ অধীন। ধৰ্মৰ সংৰক্ষণো পুনৰ তোমাৰেই কৰ্তব্য—শিৱৰ সৈতে একেলগে।
Verse 7
निष्कलं शिवमत्यंतं ध्यायंत्यात्मन्यवस्थितम् । वियोगदुःखं कञ्चित्त्वं न स्मरिष्यसि पार्वति
হে পাৰ্বতী, নিজৰ আত্মাত স্থিত নিষ্কল, অতীত-উত্তীর্ণ শিৱক ধ্যান কৰি তুমি বিচ্ছেদৰ দুখ কেতিয়াও স্মৰণ নকৰিবা, সামান্য অভাৱো অনুভৱ নকৰিবা।
Verse 8
भक्तानां तव मुख्यानां तवैवाचारसंग्रहः । उपदेशितया लोके प्रथतां धर्मवत्सले
হে ধৰ্মৱৎসলে, তোমাৰ মুখ্য ভক্তসকলৰ বাবে তোমাৰ এই আচাৰ-সংগ্ৰহ তুমি নিজে উপদেশ দিয়া; ই লোকত প্ৰসিদ্ধ হওক।
Verse 9
इति तस्या वचः श्रुत्वा गौरी सुस्थिरमानसा । तपः कर्त्तुं समारेभे कंपा नद्यास्तटे शुभे
সেই বাক্য শুনি গৌৰীৰ মন দৃঢ় হ’ল; তেওঁ শুভ কম্পা নদীৰ তীৰত তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 10
विमुच्य विविधा भूषा रुद्राक्षगणभूषिता । विसृज्य दिव्यं वसनं पर्यधाद्वल्कले शुभे
বহুবিধ অলংকাৰ ত্যাগ কৰি, ৰুদ্ৰাক্ষ-মালাৰে ভূষিতা হৈ, দিৱ্য বস্ত্ৰ এৰি শুভ বল্কল পৰিধান কৰিলে।
Verse 11
अलकैः सहसा शिल्पमनयच्च कपर्दृताम् । अलिंपत तनूं सर्वां भस्मना मुक्तकुंकुमा
ক্ষণতে তেওঁ কেশ জটা কৰি ল’লে; সিন্দূৰ ত্যাগ কৰি, সমগ্ৰ দেহ পবিত্ৰ ভস্মে লেপিলে।
Verse 12
मृगेषु कृतसंतोषा शिलोंछीकृतवृत्तिषु । जजाप नियमोपेता शिवपंचाक्षरं परम्
অৰণ্যোপযোগী আহাৰত সন্তুষ্ট, শিলোঞ্ছী-বৃত্তিত জীৱন যাপন কৰি, নিয়ম-অনুষ্ঠানে সংযমী হৈ তেওঁ শিৱৰ পৰম পঞ্চাক্ষৰ মন্ত্র জপিলে।
Verse 13
कृत्वा त्रिषवणं स्नानं कम्पा पयसि निर्मले । कृत्वा च सैकतं लिंगं पूजयामास सादरम्
কম্পাৰ নিৰ্মল জলত দিনে তিনিবাৰ স্নান কৰি, তেওঁ বালিৰ লিঙ্গ গঢ়ি সাদৰে পূজা কৰিলে।
Verse 14
वृक्षप्ररोपणैर्दानैरशेषातिथिपूजनैः । श्रांतिं हरंती जीवानां देवी धर्ममपालयत्
বৃক্ষ ৰোপণ, দান আৰু কোনো ব্যতিক্ৰম নকৰাকৈ সকলো অতিথিৰ পূজনৰ দ্বাৰা দেৱীয়ে ধৰ্ম পালন কৰিলে, আৰু জীৱসকলৰ ক্লান্তি হৰণ কৰিলে।
Verse 15
ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्था वर्षासु स्थंडिलेशया । हेमन्ते जलमध्यस्था शिशिरे चाकरोत्तपः
গ্ৰীষ্মত পঞ্চাগ্নিৰ মাজত থিয় হৈ থাকিল; বৰ্ষাত নিৰাবৰণ মাটিত শুই থাকিল; হেমন্তত জলমধ্যত থাকিল; আৰু শীততো তপস্যা সম্পাদন কৰিলে।
Verse 16
पुण्यात्मनां महर्षीणां दर्शनार्थमुपेयुषाम् । विस्मयं जनयामास पूजयामास सादरम्
পুণ্যাত্মা মহর্ষিসকল দৰ্শনৰ বাবে আহিলে, তেতিয়া দেৱীয়ে তেওঁলোকৰ মনত বিস্ময় জগাই তুলিলে আৰু সাদৰে পূজা কৰিলে।
Verse 17
कदाचित्स्वयमुच्चित्य वनांतात्पल्लवान्वितम् । पुष्पोत्करं विशेषेण शोधितुं समुपाविशत्
এবাৰ দেৱীয়ে নিজে বনান্তৰ প্ৰান্তৰ পৰা কোমল পল্লৱসহ ফুলৰ এটা ঢেৰ সংগ্ৰহ কৰি আনিলে, আৰু পূজাৰ বাবে বিশেষকৈ ফুলবোৰ বাছি শোধন কৰিবলৈ বহিল।
Verse 18
कृत्वा च सैकतं लिंगं कंपारोधसि पावने । संपूजयितुमारेभे न्यासावाहनपूर्वकम्
তাৰ পাছত পবিত্ৰ কম্পা নদীৰ তীৰত বালিৰে লিঙ্গ গঢ়ি, ন্যাস সম্পন্ন কৰি আৰু দেৱতাৰ আৱাহন কৰি, সম্পূৰ্ণ পূজা আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 19
सूर्यमभ्यर्च्य विधिवद्रक्तैः पुष्पैश्च चंदनैः । पंचावरणसंयुक्तं क्रमादानर्च शंकरम्
বিধিমতে ৰঙা ফুল আৰু চন্দনেৰে সূৰ্যক আৰাধনা কৰি, তাৰ পাছত তেওঁ ক্ৰমে পঞ্চাৱৰণসহ শংকৰকো ভক্তিভাৱে পূজা কৰিলে।
Verse 20
धूपैर्दीपश्च नैवेद्यैर्भक्तिभावसमन्वितैः । अपरोक्षितमीशानमालुलोके पुरोहितम्
ধূপ, দীপ আৰু নৈবেদ্য—ভক্তিভাৱসমন্বিত—অৰ্পণ কৰি, পুৰোহিতে ঈশান প্ৰভুক সন্মুখতে যেন সাক্ষাতে দৰ্শন কৰিলে।
Verse 21
अथ देवः शिवः साक्षात्संशोधयितुमंबिकाम् । कंपानद्याः प्रवाहेण महता पर्यवेष्टयत्
তাৰ পাছত দেব শিৱে স্বয়ং অম্বিকাক পৰীক্ষা কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, কঁপা নদীৰ মহাপ্ৰবাহেৰে তাইক চাৰিওফালে ঘেৰিলে।
Verse 22
अतिवृद्धं प्रवाहं तं कम्पायाः समुपस्थितम् । आलोक्य नियमासीनामाहुः सख्यस्तदांबिकाम्
কঁপাৰ অতিবৃদ্ধ প্ৰবাহ ওচৰলৈ আহি উপস্থিত হোৱা দেখি, নিয়ম-ব্ৰতত আসীন অম্বিকাক তেতিয়া তাইৰ সখীসকলে ক’লে।
Verse 23
उत्तिष्ठ देवि बहुलः प्रवाहोऽयं विजृंभते । दिशां मुखानि संपूर्य तरसा प्लावयिष्यति
“উঠা, হে দেবী! এই মহাপ্ৰবাহ বহুলকৈ বিস্তাৰিত হৈছে; দিশাসমূহৰ মুখ ভৰি ই শীঘ্ৰেই সকলোকে প্লাৱিত কৰিব।”
Verse 24
इति तद्वचनं श्रुत्वा ध्यायंती मीलितेक्षणा । उन्मील्य वेगमतुलं नद्यास्तं समवैक्षत
তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি দেৱীজনী চকু মুদাই ধ্যানত লীন হৈ ৰ’ল; তাৰ পাছত চকু মেলি নদীৰ অতুল বেগে ধাৱমান প্ৰৱাহ দেখিলে।
Verse 25
अचिंतयच्च सा देवी पूजाविघ्नसमाकुला । किं करोमि न शक्नोमि हातुमारब्धमर्चनम्
পূজাৰ বিঘ্নে ব্যাকুল হৈ দেৱীজনী চিন্তা কৰিলে: “মই কি কৰিম? আৰম্ভ কৰা অৰ্চনা মই ত্যাগ কৰিব নোৱাৰোঁ।”
Verse 26
श्रेयः प्राप्तुमविघ्नेन प्रायः पुण्यात्मनां भुवि । घटते धर्मसंयोगो मनोरथफलप्रदः
ভূমিত পুণ্যাত্মাসকলৰ বাবে সাধাৰণতে অবিঘ্নে ধৰ্ম-সংযোগ ঘটে, যি ধৰ্মময় সংকল্প আৰু মনোৰথৰ ফল দান কৰে।
Verse 27
सैकतं लिंगमतुलप्रवाहाल्लयमेष्यति । लिंगनाशे विमोक्तव्यः सद्भक्तैः प्राणसंग्रहः
বালিৰে গঢ়া এই লিঙ্গ অতুল প্ৰৱাহৰ সোঁতে লয় পাব। লিঙ্গ নষ্ট হ’লে সদ্ভক্তসকলে প্ৰাণ-আসক্তি ত্যাগ কৰিব লাগে—ভয় নকৰাকৈ, যি অনিবার্য তাক গ্ৰহণ কৰি।
Verse 28
प्रवाहोऽयं समायाति शिवमायाविनिर्मितः । विशोधयितुमात्मानं भक्तियुक्तं निजे पदे
এই প্ৰৱাহ শিৱৰ নিজ মায়াৰে নিৰ্মিত হৈ আহিছে, ভক্তিযুক্ত আত্মাক বিশুদ্ধ কৰি তাক নিজৰ সত্য নিজ পদত প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ।
Verse 29
आलिंग्य सुदृढं दोर्भ्यामेतल्लिंगमनाकुलम् । अहं वत्स्यामि याताशु सख्यो यूयं विदूरतः
“মই এই লিঙ্গক দুয়ো বাহুৰে দৃঢ়ভাৱে আলিঙ্গন কৰিম, একো বিচলিত নহৈ। মই ইয়াতেই থাকিম; হে সখীসকল, তোমালোক শীঘ্ৰে দূৰলৈ গুচি যোৱা।”
Verse 30
इत्युक्ता सैकतं लिगं गाढमालिंग्य सांबिका । न मुमोच प्रवाहेन वेष्ट्यमानापि वेगतः
এইদৰে কৈ সাঁবিকাই বালিৰ লিঙ্গক গাঢ়ভাৱে আলিঙ্গন কৰিলে। তীব্ৰ প্ৰবাহে তাইক ঘূৰাই পেলালেও, তাই একো নাছাড়িলে।
Verse 31
स्तनचूचुकनिर्मग्नमुद्रादर्शितलांछनम् । महालिंगं स्वसंयुक्तं प्रणनाम तदादरात्
তাৰ পাছত তাই ভক্তিভাৱে সেই মহালিঙ্গক প্ৰণাম কৰিলে—য’ত তাইৰ স্তনৰ চূচুক দবাই থোৱা মুদ্ৰাৰ চিহ্ন স্পষ্ট দেখা গৈছিল—যি এতিয়া তাইৰ নিজ সত্তাৰ সৈতে অন্তৰঙ্গভাৱে যুক্ত হৈছিল।
Verse 32
निमीलितेक्षणा ध्याननिष्ठैकहृदया स्थिता । पुलकांचितसर्वांगी सा स्मरंती सदाशिवम्
চকু নিমিলাই, ধ্যানত একাগ্ৰ হৃদয়ে তাই স্থিৰ হৈ থাকিল। সদাশিৱক স্মৰণ কৰোঁতে তাইৰ সৰ্বাঙ্গত ৰোমাঞ্চ উঠিল।
Verse 33
कंपस्वेदपरित्राणलज्जाप्रणयकेलिदात् । क्षणमप्यचला लिंगान्न वियोगमपेक्षते
কঁপনি, ঘাম, আশ্ৰয়-ৰক্ষাৰ আকাঙ্ক্ষা, লাজ আৰু প্ৰণয়-লীলা-সান্নিধ্যৰ বাবে তাই অচল হৈ থাকিল; লিঙ্গৰ পৰা এক মুহূৰ্তও বিচ্ছেদ নুচাহিলে।
Verse 34
अथ तामब्रवीत्कापि दैवी वागशरीरिणी । विमुंच बालिके लिंगं प्रवाहोऽयं गतो महान्
তেতিয়া এগৰাকী দিৱ্য, অশৰীৰী বাণীয়ে তাইক ক’লে: “হে বালিকে, লিঙ্গখন এৰি দে; এই মহাপ্লাৱন এতিয়া পাৰ হৈ গ’ল।”
Verse 35
त्वयार्चितमिदं लिंगं सैकतं स्थिरवैभवम् । भविष्यति महाभागे वरदं सुरपूजितम्
“তোমাৰ দ্বাৰা পূজিত এই বালিৰ লিঙ্গ স্থিৰ ঐশ্বৰ্যসহ মহিমা লাভ কৰিব, হে মহাভাগ্যে। ই বৰদাতা হ’ব, দেৱতাসকলেও পূজা কৰিব।”
Verse 36
तपश्चर्यां तवालोक्य रचितं धर्मपालनम् । लिंगं चैतन्नमस्कृत्य कृतार्थाः संतु मानवाः
“তোমাৰ তপস্যা আৰু তুমি পালন কৰা ধৰ্ম দেখি এই স্থাপন কৰা হ’ল। এই লিঙ্গক নমস্কাৰ কৰি মানুহে কৃতাৰ্থ হওক আৰু নিজ সত্য উদ্দেশ্য লাভ কৰক।”
Verse 37
अहं हि तैजसं रूपमास्थाय वसुधातले । वसामि चात्र सिद्ध्यर्थमरुणाचलसंज्ञया
“মই দিৱ্য তেজোময় ৰূপ ধৰি পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত বাস কৰোঁ; আৰু সিদ্ধি লাভৰ বাবে ইয়াত ‘অৰুণাচল’ নামেৰে অৱস্থান কৰোঁ।”
Verse 38
रुणद्धि सर्वलोकेभ्यः परुषं पापसंचयम् । रुणो न विद्यते यस्मिन्दृष्टे तेनारुणाचलः
ই সকলো লোকৰ পৰা পাপৰ কঠোৰ সঞ্চয় ৰোধ কৰি থামাই ৰাখে; আৰু ইয়াক দর্শন কৰিলে কোনো ঋণ (ৰুণ) নাথাকে—সেইবাবে ইয়াৰ নাম অৰুণাচল।
Verse 39
ऋषयः सिद्धगंधर्वा महात्मानश्च योगिनः । मुक्त्वा कैलासशिखरं मेरुं चैनमुपासते
ঋষি, সিদ্ধ, গন্ধৰ্ব, মহাত্মা আৰু যোগীসকল—কৈলাস আৰু মেৰুৰ শিখৰো ত্যাগ কৰি—এই অৰুণাচলক উপাসনা কৰে।
Verse 40
मदंश जातयोः पूर्वं युध्यतोर्ब्रह्मकृष्णयोः । अहं मोहमपाकर्त्तुं तेजोरूपो व्यवस्थितः
পূৰ্বে, অহংকাৰৰ এক খণ্ডৰ পৰা উদ্ভূত হৈ ব্ৰহ্মা আৰু কৃষ্ণ (বিষ্ণু) যেতিয়া যুদ্ধত লিপ্ত আছিল, তেতিয়া মই তেওঁলোকৰ মোহ অপসাৰণ কৰিবলৈ তেজোময় ৰূপে অৱস্থিত হৈছিলোঁ।
Verse 41
ब्रह्मणा हंसरूपेण विष्णुना क्रोडरूपिणा । अदृष्टशेखरपदः प्रणतो भक्तियोगतः
ব্ৰহ্মা হাঁস-ৰূপে আৰু বিষ্ণু বৰাহ-ৰূপে—শিখৰো নেদেখিলে, মূলও নেদেখিলে; সেয়ে ভক্তিযোগৰ বলত তেওঁলোকে প্ৰণাম কৰি নত হ’ল।
Verse 42
ततः प्रसन्नः प्रत्यक्षस्तस्यां वरमभीप्सितम् । प्रादां जगत्त्रयस्यास्य संरक्षायां तु कौशलम्
তাৰ পিছত প্ৰসন্ন হৈ মই প্ৰত্যক্ষ ৰূপে প্ৰকাশিত হলোঁ আৰু তেওঁলোকে যি ইচ্ছা কৰিছিল সেই বৰ দিলোঁ—এই ত্ৰিলোকৰ সংৰক্ষণৰ বাবে কৌশল আৰু সক্ষমতা।
Verse 43
प्रार्थितश्च पुनस्ताभ्यामरुणाचलसंज्ञया । अनैषि तैजसं रूपमहं स्थावरलिंगताम्
পুনৰায় সেই দুয়োজনে অনুৰোধ কৰিলে যে মই ‘অৰুণাচল’ নামে স্থিত থাকোঁ; তেতিয়া মই মোৰ তেজোময় ৰূপক অচল লিঙ্গ-অৱস্থালৈ নিলোঁ।
Verse 44
गत्वा पृच्छ महाभागं मद्भक्तिं गौतमं मुनिम् । अरुणाचलमाहात्म्यं श्रुत्वा तत्र तपश्चर
যোৱা, হে মহাভাগ! মোৰ ভক্ত মহামুনি গৌতমক সুধা। তেওঁৰ পৰা অৰুণাচলৰ মাহাত্ম্য শুনি তাত তপস্যা কৰা।
Verse 45
तत्र ते दर्शयिष्यामि तैजसं रूपमात्मनः । सर्वपापनिवृत्त्यर्थं सर्वलोकहिताय च
তাত মই তোমাক মোৰ তেজোময় স্বৰূপ দৰ্শাম—যাতে সকলো পাপ নিবৃত্ত হয় আৰু সকলো লোকৰ মঙ্গল সাধিত হয়।
Verse 46
इति वाचं समाकर्ण्य निष्कलात्कथितां शिवात् । तथेति सहसा देवी गंतुं समुपचक्रमे
নিষ্কল স্বৰূপ শিৱে কোৱা এই বাক্য শুনি দেৱীয়ে তৎক্ষণাৎ ক’লে, “তথাস্তु,” আৰু সোনকালে যাত্ৰাৰ উদ্যোগ ল’লে।
Verse 47
अथ देवानृषीन्सर्वान्पश्चात्सेवार्थमागतान् । अवादीदंबिकालोक्य स्नेहपूर्णेन चक्षुषा
তাৰ পাছত অম্বিকাই স্নেহভৰা দৃষ্টিৰে চাই, সেৱাৰ উদ্দেশ্যে পাছত অহা সকলো দেৱতা আৰু ঋষিসকলক ক’লে।
Verse 48
तिष्ठतात्रैव वै देवा मुनयश्च दृढव्रताः । नियमांश्चाधितिष्ठंतः कंपारोधसि पावने
“ইয়াতেৱ থাকক, হে দেৱসকল আৰু দৃঢ়ব্ৰত মুনিসকল; পবিত্ৰ কম্পা নদীৰ তীৰত নিজৰ নিয়ম-সংযম স্থিৰকৈ পালন কৰক।”
Verse 49
सर्वपापक्षयकरं सर्वसौभाग्यवर्द्धनम् । पूज्यतां सैकतं लिंगं कुचकंकणलांछनम्
কুচ-কঙ্কণৰ চিহ্নে অঙ্কিত বালুকাময় লিঙ্গক পূজা কৰা উচিত; ই সকলো পাপ ক্ষয় কৰে আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ সৌভাগ্য বৃদ্ধি কৰে।
Verse 50
अहं च निष्कलं रूपमास्थायैतद्दिवानिशम् । आराधयामि मंत्रेण शोणेश्वरं वरप्रदम्
ময়ো নিṣ্কল ৰূপ ধৰি, দিন-ৰাতি মন্ত্ৰেৰে বৰপ্ৰদ শোণেশ্বৰক আৰাধনা কৰোঁ।
Verse 51
मत्तपश्चरणाल्लोके मद्धर्मपरिपालनात् । मल्लिंगदर्शनाच्चैव सिध्यंत्विष्टविभूतयः
লোকে মোৰ তপস্যাৰ আচৰণে, মোৰ ধৰ্ম পালন কৰাত, আৰু মোৰ লিঙ্গ দর্শনতো—ইচ্ছিত সিদ্ধি-বিভূতি সম্পন্ন হওক।
Verse 52
सर्वकामप्रदानेन कामाक्षीमिति कामतः । मां प्रणम्यात्र मद्भक्ता लभंतां वांछितं वरम्
সকলো কামনা প্ৰদান কৰোঁ বুলিয়েই ইচ্ছামতে মোক ‘কামাক্ষী’ বুলি কামনা কৰা হয়। ইয়াত মোৰ ভক্তসকলে মোক প্ৰণাম কৰি ইচ্ছিত বৰ লাভ কৰক।
Verse 53
अहं हि देवदेवस्य शंभोरव्याहतो जनः । आदेशं पालयिष्यामि गत्वारुणमहीधरम्
কাৰণ মই দেৱদেৱ শম্ভুৰ অব্যাহত (অবাধ) কৰ্মকাৰী। অৰুণ পৰ্বতলৈ গৈ মই তেওঁৰ আদেশ পালন কৰিম।
Verse 54
तत्र गत्वा तपस्तीव्रं कृत्वा शंभुं प्रसाद्य च । मां तु लब्धवरां यूयं पश्चाद्रक्ष्यथ संगताः
তাত গৈ তীব্ৰ তপস্যা কৰি আৰু শম্ভুক প্ৰসন্ন কৰি, মই বৰ লাভ কৰিলে, তাৰ পাছত তোমালোক সকলোৱে একেলগে মিলি মোক ৰক্ষা কৰিবা।
Verse 55
इति सर्वान्विसृज्याशु सद्भक्तान्पादसेविनः । अरुणाद्रिं गता बाला तपसे शंकराज्ञया
এইদৰে কৈ তেওঁ তৎক্ষণাৎ সকলোকে বিদায় দিলে—সত্য ভক্ত, পদসেৱকসকলক; আৰু শংকৰৰ আজ্ঞাত সেই কুমাৰী তপস্যাৰ বাবে অৰুণাদ্ৰিলৈ গ’ল।
Verse 56
नित्याभिसेविताऽकारि सखीभिरभियोगतः । आससादारुणाद्रीशं दिव्यदुंदुभिनादितम्
সখীসকলে সদায় সেৱা কৰি আৰু তেওঁলোকৰ উৎসাহে প্ৰেৰিত হৈ, তেওঁ দিৱ্য দুন্দুভিৰ ধ্বনিত গুঞ্জৰিত অৰুণাদ্ৰীৰ ঈশ্বৰক প্ৰাপ্ত হ’ল।
Verse 57
अंतस्तेजोमयं शांतमरुणाचलनायकम् । अप्सरोनृत्यगीतैश्च पूजितं पुष्पवृष्टिभिः
তেওঁ অৰুণাচলনায়কক দৰ্শন কৰিলে—অন্তৰ্জ্যোতিময়, শান্ত—যাক অপ্সৰাসকলৰ নৃত্য-গীতে পূজিত কৰা হৈছিল আৰু পুষ্পবৃষ্টিৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল।
Verse 58
प्रणम्य स्थावरं लिंगं कौतूहलसमन्विता । सिद्धानां योगिनां सार्थमृषीणां चान्ववैक्षत
অচল লিঙ্গক প্ৰণাম কৰি, কৌতূহলে পৰিপূৰ্ণ হৈ, তেওঁ সিদ্ধ, যোগী আৰু ঋষিসকলৰ একত্ৰিত সমূহলৈ দৃষ্টি দিলে।
Verse 59
अत्रिर्भृगुर्भरद्वाजः कश्यपश्चांगिरास्तथा । कुत्सश्च गौतमश्चान्ये सिद्धविद्याधरामराः
তাত অত্রি, ভৃগু, ভৰদ্বাজ, কশ্যপ আৰু অঙ্গিৰা; তদুপৰি কুৎস আৰু গৌতম, আৰু বহু অন্য—সিদ্ধ, বিদ্যাধৰ আৰু দেৱসত্তাসকল—উপস্থিত আছিল।
Verse 60
तपः कुर्वंति सततमपेक्षितवराप्तये । गंगाद्याः सरितश्चान्याः परितः पर्युपासते
তেওঁলোকে কাম্য বৰ লাভৰ বাবে সদায় তপস্যা কৰি থাকে; আৰু গঙ্গা আদি নদীসমূহসহ অন্য সৰিতাসকলেও চাৰিওফালে এই পবিত্ৰ স্থলক পৰিক্ৰমা কৰি উপাসনা কৰে।
Verse 61
दिव्यलिंगमिदं पूज्यमरुणाद्रिरिति स्मृतम् । वंदस्वेति सुरैः प्रोक्ता प्रणनाम पुनःपुनः
“এই দিৱ্য লিঙ্গ পূজনীয়; ই অৰুণাদ্ৰি নামে স্মৃত।” এইদৰে দেৱতাসকলে ক’লে—“ইয়াক বন্দনা কৰা!” তেতিয়া তাই পুনঃপুনঃ সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 62
अभ्यर्थिता पुनः सर्वैरातिथ्यार्थे महर्षिभिः । शिवाज्ञया गौतमो मे द्रष्टव्य इति सावदत्
সকলো মহর্ষিয়ে আতিথ্য গ্ৰহণৰ বাবে পুনৰ অনুৰোধ কৰিলে; তেতিয়া তাই ক’লে, “শিৱৰ আজ্ঞামতে মই গৌতমৰ দৰ্শন কৰিব লাগিব।”
Verse 63
अयमत्रर्षिभिर्भक्तैर्निर्दिष्टं तमथाभ्यगात् । स मुनिः शिवभक्तानां प्रथमस्तपसां निधिः
ভক্ত ঋষিসকলে ইয়াতেই আছে বুলি নিৰ্দেশ কৰাত, তাই তেতিয়া তেওঁৰ ওচৰলৈ গ’ল। সেই মুনি শিৱভক্তসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য, তপস্যাৰ এক মহা নিধি আছিল।
Verse 64
वनांतरं गतेः प्रातः समित्कुशफलाहृतेः । अतिथीनाश्रमं प्राप्तानर्चथेति दृढव्रतान्
প্ৰাতঃকালে তেওঁ বনান্তৰত গৈ সমিধা, কুশ-ঘাঁহ আৰু ফল সংগ্ৰহ কৰিলে; আৰু দৃঢ়ব্ৰতধাৰীসকলক আদেশ দিলে—“আশ্ৰমলৈ অহা অতিথিসকলক পূজা-সেৱা কৰা।”
Verse 65
शिष्यानादिश्य धर्मात्मा गतश्च विपिनांतरम् । अथ सा गौतमं द्रष्टुमागता पर्णशालिकाम्
ধৰ্মাত্মা জনে শিষ্যসকলক উপদেশ দি বনান্তৰলৈ গ’ল। তাৰ পাছত সেয়া (দেৱী) গৌতমক দৰ্শন কৰিবলৈ পৰ্ণশালাৰ আশ্ৰমলৈ আহিল।
Verse 66
क्व गतो मुनिरित्युक्तैरित आयास्यति क्षणात् । शिष्यैरभ्यर्थितेत्युक्त्वा फलमूलैस्सुगंधिभिः
যেতিয়া সুধিলে, “মুনি ক’লৈ গ’ল?”, তেওঁলোকে ক’লে, “ক্ষণতে ইয়ালৈ আহিব।” আৰু ক’লে, “শিষ্যসকলে অনুৰোধ কৰিছে,” তাৰ পাছত সুগন্ধি ফল আৰু কন্দ-মূল দি সন্মান কৰিলে।
Verse 67
अभ्युत्थानेनासनेन पाद्येनार्घेण सूनृतैः । वचनैः फलमृलेन सार्चिता शिष्यसंपदा
অভ্যুত্থান কৰি সন্মান, আসন দান, পাদ্য, অৰ্ঘ্য-অৰ্পণ আৰু মধুৰ সত্য বাক্যৰে—ফল আৰু কন্দ-মূলসহ—শিষ্যসকলৰ সমৃদ্ধ সেবাৰে তাইক বিধিমতে পূজিত কৰা হ’ল।
Verse 68
क्षणं क्षमस्वसूनुस्तामन्ये जग्मुस्तदन्तिकम् । देव्यां प्रविष्टमात्रायां महर्षेराश्रमो महान्
তেওঁলোকে ক’লে, “প্ৰিয় কন্যা, ক্ষণেক ধৈৰ্য ধৰা।” এই বুলি ক’লে আন কিছুমান তাইৰ ওচৰলৈ গ’ল। দেৱী প্ৰৱেশ কৰামাত্ৰে মহর্ষিৰ মহান আশ্ৰম অদ্ভুতভাৱে পৰিবর্তিত হ’ল।
Verse 69
अभवत्कल्पबहुलो मणिप्रासादसंकुलः । वनांतरादुपावृत्त्य समित्कुशफलाहरः
সেয়া কামনা-পূৰণ কৰা কল্পবৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল আৰু মণিময় প্ৰাসাদেৰে গুচ্ছিত হ’ল। অন্তৰ বনান্তৰৰ পৰা উভতি আহি, সমিধ, কুশ ঘাঁহ আৰু ফল লৈ মুনিয়ে আগবাঢ়িল।
Verse 70
अपश्यत्स्वाश्रमं दूरे विमानशतशोभितम् । किमेतदिति साश्चर्यं चिंतयन्मुनिपुंगवः
দূৰৰ পৰা তেওঁ নিজৰ আশ্ৰম দেখিলে—শত শত বিমানেৰে শোভিত হৈ দীপ্তিমান। “ই কি?” বুলি বিস্ময়ে চিন্তা কৰি মুনিশ্ৰেষ্ঠে মনন কৰিলে।
Verse 71
गौर्याः समागमं सर्वमपश्यज्ज्ञानचक्षुषा । शीघ्रं निवर्तमानोऽसौ द्रष्टुं तां लोकमातरम्
জ্ঞানচক্ষুৰে তেওঁ গৌৰীৰ সমগ্ৰ আগমন দেখিলে। তৎক্ষণাৎ উভতি গৈ, লোকমাতৃক দৰ্শন কৰিবলৈ তেওঁ ত্বৰিত হ’ল।
Verse 72
शिष्यैः शीघ्रचरैर्वृत्तमावेदितमथाशृणोत्
তাৰ পাছত তীব্ৰগামী শিষ্যসকলে যি ঘটিছিল সেই বৃত্তান্ত জনালে, আৰু তেওঁ সেয়া শুনিলে।
Verse 73
अथ महर्षिरुपागतकौतुको निजतपःफलमेव तदागमम् । शिवदयाकलितं परिचिन्तयन्नभजदाश्रममाश्रितवत्सलः
তেতিয়া মহর্ষি কৌতূহলে পৰিপূৰ্ণ হৈ ভাবিলে—তাঁৰ আগমন মোৰ তপস্যাৰ ফলেই, তথাপি শিৱৰ দয়াৰে সুশোভিত। আশ্ৰিতজনৰ প্ৰতি স্নেহশীল হৈ তেওঁ আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিলে।