Adhyaya 3
এই অধ্যায়ত মাৰ্কণ্ডেয় নন্দিকেশক গুৰু-ৰূপে প্ৰণাম কৰি বিধিবদ্ধভাৱে নিবেদন কৰে। তেওঁ সোধে—পূৰ্বে বৰ্ণিত তীৰ্থসমূহৰ মাজত ‘সৰ্বফল’ দান কৰা একমাত্ৰ স্থান কোনটো? আৰু কোন ধাম/তত্ত্বৰ কেৱল স্মৰণেই জ্ঞাত বা অজ্ঞাত সকলো জীৱে মোক্ষ লাভ কৰে? তাৰ পাছত নন্দিকেশৰ গুৰু-মহিমা দৃঢ় কৰা হয়—তেওঁক ঘেৰি বহু ঋষিৰ বৃহৎ সভা প্ৰশ্নোত্তৰ-সেৱাৰ বাবে উপস্থিত বুলি কোৱা হয়, যাৰ দ্বাৰা তেওঁ আগম-নিপুণ উপদেশক আৰু মাহেশ্বৰসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য বুলি পৰম্পৰা-প্ৰমাণে প্ৰতিষ্ঠিত হয়। অধ্যায়ৰ মূল সুৰ হৈছে গুৰু-মাধ্যমে প্ৰকাশ পোৱা ‘ৰহস্য’ উপদেশ; ভক্তি আৰু শিৱ-কৃপা প্ৰকাশৰ পূৰ্বশৰ্ত বুলি উল্লেখিত। শেষত নন্দিকেশৰ উত্তৰে উচ্চ শিৱভক্তি দান কৰে আৰু পূৰ্বভক্তি তথা শৃঙ্খলাবদ্ধ শ্ৰৱণৰ দ্বাৰা শিৱপ্ৰাপ্তিৰ ইংগিত দিয়ে।
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । भगवन्नरुणाद्रीश माहात्म्यमिदमद्भुतम् । श्रुतं शिवप्रसादेन दयया ते जगद्गुरोः
সনকে ক’লে: হে ভগৱান, হে অৰুণাদ্ৰীশ! এই অদ্ভুত মাহাত্ম্য শিৱৰ প্ৰসাদে আৰু আপোনাৰ দয়াৰে মই শুনিলোঁ, হে জগতগুৰু।
Verse 2
आश्चर्यमेतन्माहात्म्यं सर्वपापविनाशनम् । आराधयन्पुनः के वा वरदं शोणपर्वतम्
এই মাহাত্ম্য আশ্চৰ্যজনক আৰু সকলো পাপ বিনাশ কৰে। বৰদাতা শোণ পৰ্বতক আৰাধনা কৰি কোনে পুনৰ ভক্তিৰ পৰা উভতি যাব?
Verse 3
अनादिरंतरहितः शिवः शोणचलाकृतिः । युवयोस्तपसा देव वरदानाय संस्थितः
আদি-অন্তৰহিত, অন্তৰভেদশূন্য শিৱ শোণচলৰ আকৃতিত স্থিত। হে দেব! আপোনালোকৰ তপস্যাৰ বলত তেওঁ তাত বৰদান দিবলৈ উপস্থিত।
Verse 4
सकृत्संकीर्तिते नाम्नि शोणाद्रिरिति मुक्तिदे । सन्निधिः सर्वकामानां जायते चाघनाशनम्
‘শোণাদ্ৰী’ নাম একবাৰো সংকীৰ্তন কৰিলে সি মুক্তি দান কৰে। তাৰ সন্নিধানে সকলো কামনা সিদ্ধ হয় আৰু পাপ নাশ হয়।
Verse 5
शिवशब्दामृतास्वादः शिवार्चनकथाक्रमः । इति तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवः पितामहः
এইদৰে (সনকে) ক’লে—‘শিৱ’ শব্দৰ অমৃত আস্বাদ কৰি আৰু শিৱাৰ্চনৰ কথাৰ ক্ৰম উন্মোচন কৰি। সেই বাক্য শুনি দেবদেৱ পিতামহ (ব্ৰহ্মা) উত্তৰ দিলে।
Verse 6
उवाच करुणामूर्तिररुणाद्रीशमानमन् । ब्रह्मोवाच । श्रूयतां वत्स पार्वत्याश्चरितं यत्पुरातनम्
তেতিয়া কৰুণামূৰ্তি, অৰুণাদ্ৰীশ্বৰ প্ৰভুৰ প্ৰতি ভক্তিভাৱে নত হৈ ব্ৰহ্মাই ক’লে: “শুনা, বৎস, পাৰ্বতীৰ প্ৰাচীন পৱিত্ৰ চৰিত্ৰ।”
Verse 7
अरुणाद्रीशमाश्रित्य यथा सा निर्वृताभवत् । आससाद महादेवः कदाचित्पार्वतीपतिः
অৰুণাদ্ৰীশ্বৰ প্ৰভুৰ আশ্ৰয় লৈ তাই কেনেকৈ গভীৰ তৃপ্তি লাভ কৰিলে—সেয়া মই ক’ম। একদিন পাৰ্বতীপতি মহাদেৱ তাইৰ ওচৰলৈ আহিল।
Verse 8
रत्नसिंहासनं दिव्यं रत्नतोरणसंयुतम् । रत्नपुष्पफलोपेत कल्पद्रुममनोहरम्
তাত ৰত্নময় এক দিব্য সিংহাসন আছিল, ৰত্ন-তোৰণৰে অলংকৃত; কল্পদ্ৰুমৰ মনোহৰ শোভা, ৰত্নময় ফুল-ফলৰে ভৰপূৰ।
Verse 9
परार्ध्य दृषदास्तीर्णं बद्धमुक्तावितानकम् । विमुक्तपुष्पप्रकरदिव्यधूपोरुसौरभम्
সেয়া অতি মূল্যবান শিলাখণ্ডে বিছোৱা আছিল, বাঁধা মুক্তাৰ মালাৰে ছত্ৰ-ৱিতান; আৰু দিব্য ধূপ আৰু সদ্য ছটিয়াই দিয়া ফুলৰ স্তূপৰ ঘন সৌৰভে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 10
प्रलंबमालिकाजालनिनदद्भृंगसंकुलम् । दिव्यतूर्यघनारावप्रनृत्यद्गुहवाहनम्
ঝুলন্ত মালাৰ জালৰ মাজত গুঞ্জন উঠিছিল, ভোমোৰাৰ ভিৰে ভনভনাই আছিল; আৰু দিব্য তূৰ্যৰ ঘন গর্জনত গুহাৰ বাহন আনন্দতে নৃত্য কৰিছিল।
Verse 11
पार्वतीसिंहसंचारपरित्रस्तमहागजम् । अप्सरोभिः प्रनर्त्ताभिर्गायंतीभिश्च केवलम्
পাৰ্বতীৰ সিংহৰ বিচৰণত মহাগজসমূহ আতংকিত হ’ল; আৰু চাৰিওফালে কেৱল অপ্সৰাসকল—নৃত্য কৰি গীত গাই আছিল।
Verse 12
आसेवितपुरोरंगं दिक्पालकनिषेवितम् । ऋग्यजुःसामजैर्मंत्रैः स्तुवद्भिर्मुनिपुंगवैः
সেই অগ্রগণ্য সভামণ্ডপ সেবিত আছিল, দিশাপালসকলে তাত উপাসনা কৰিছিল; আৰু ঋগ্, যজুঃ, সামৰ মন্ত্র উচ্চাৰি মুনিপুঙ্গৱসকলে তাৰ স্তৱ কৰিছিলে।
Verse 13
ब्रह्मर्षिभिस्तथा देवैः सिद्धै राजर्षिभिवृतम् । गणैश्च विविधाकारैर्भस्मालंकृतविग्रहैः
সেই স্থান ব্ৰহ্মর্ষি, দেৱতা, সিদ্ধ আৰু ৰাজর্ষিসকলৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত আছিল; আৰু শিৱগণো নানাৰূপে, ভস্মে অলংকৃত দেহধাৰী হৈ উপস্থিত আছিল।
Verse 14
रुद्राक्षधारसुभगैरापूर्णं शिवतत्परैः । वीणावेणुमृदंगादितौर्यत्रिकजनिस्वनैः
সেই স্থান শিৱতত্পৰ ভক্তসকলে পূৰ্ণ আছিল, ৰুদ্ৰাক্ষ-মালাৰে শোভিত; আৰু বীণা, বেণু, মৃদঙ্গ আদি ত্ৰিবিধ তৌৰ্যৰ জন্মা ধ্বনিত গুঞ্জৰিত হৈছিল।
Verse 15
घंटाटंकारसुभगैर्वेदध्वनिविमिश्रितैः । मनोहरं महादिव्यमासनं पार्वतीसखः
ঘণ্টাৰ মধুৰ টংকাৰ বেদধ্বনিৰ সৈতে মিশি গুঞ্জৰিত হৈছিল; আৰু পাৰ্বতীৰ সখা শিৱে সেই আসনক মনোহৰ, মহাদিব্য কৰি তুলিলে।
Verse 16
अलंचकार भगवन्भक्तानुग्रहकाम्यया । आस्थाय विमलं रूपं सर्वतेजोमयं शिवम्
ভগৱানে ভক্তসকলক অনুগ্ৰহ কৰিবৰ কামনাৰে নিৰ্মল ৰূপ আশ্ৰয় কৰিলে—সকলো তেজৰ দীপ্তিময় শিৱ।
Verse 17
अंबिकासहितः श्रीमान्विजहार दयानिधिः । संगीतेन कथाभेदैर्द्यूतक्रीडाविकल्पनैः
অম্বিকাৰ সৈতে সেই শ্ৰীমান দয়ানিধি আনন্দেৰে বিচৰণ কৰিলে—সঙ্গীতত, নানা কাহিনীৰ ভেদত, আৰু পাশা-খেলাৰ বিনোদনত।
Verse 18
गणानां विकटैर्नृत्यै रमयामास पार्वतीम् । विसृज्य सकलान्देवानृषींश्चापि सभासदः
গণসকলৰ বিকট, উল্লাসময় নৃত্যৰে তেওঁ পাৰ্বতীক আনন্দিত কৰিলে; আৰু সভাত উপস্থিত সকলো দেৱতা আৰু ঋষিসকলক বিদায় দি নিশ্চিন্তে থাকিল।
Verse 19
वरान्प्रदाय विविधान्भक्तलोकाय वाञ्छितान् । आगमेषु विचित्रेषु सर्वर्तुकुसुमेषु च
ভক্তলোকক ইচ্ছিত নানা বৰ প্ৰদান কৰি, তেওঁ বিচিত্ৰ আগমিক ধামসমূহত আৰু সকলো ঋতুৰ ফুলেৰে ভৰা উদ্যানসমূহত আনন্দেৰে বিচৰণ কৰিলে।
Verse 20
विजहारोमया सार्द्धं रत्नप्रासादपंक्तिषु । वापिकासु मनोज्ञासु रत्नसोपानपंक्तिषु
উমাৰ সৈতে তেওঁ ৰত্নময় প্ৰাসাদৰ শাৰীশাৰীত বিচৰণ কৰিলে, আৰু মনোহৰ পুখুৰীৰ কাষত—য’ত ৰত্নখচিত সোপানৰ পংক্তি আছিল।
Verse 21
केलिपर्वतशृंगेषु हेमरंभावनांतरे । गंगातरंगशीतेन फुल्लपंकजगंधिना
কেলি-পৰ্বতৰ শিখৰত, সোণালী কলাবনৰ মাজত, গঙ্গাৰ ঢৌৰ শীতলতাৰে শীতল আৰু ফুলি উঠা পদুমৰ সুবাসে সুবাসিত—
Verse 22
वातेन मंदगतिना विहारविहतश्रमः । स्वकामतः स्वयं देवः प्रेयसीमभ्यनन्दयत्
মন্দ গতিৰে বোৱা বতাহে বিহাৰৰ ক্লান্তি দূৰ কৰিলে; নিজৰ মধুৰ ইচ্ছা অনুসাৰে স্বয়ং দেৱে নিজৰ প্ৰেয়সীক আনন্দিত কৰিলে।
Verse 23
रतिरूपां शिवां देवीं सर्वसौभाग्यसुन्दरीम् । कदाचिद्रहसि प्रीता निजाज्ञावशवर्त्तिनम्
ৰতি-ৰূপা দেৱী শিৱা, সকলো সৌভাগ্যৰ সৌন্দৰ্য, কেতিয়াবা একান্তত প্ৰসন্ন হৈ, তেওঁক নিজৰ আজ্ঞাৰ অধীনত থকা দেখিলে।
Verse 24
रमणं जानती मुग्धा पश्चादभ्येत्य सादरम् । कराभ्यां कमलाभाभ्यां त्रिणेत्राणि जगद्गुरोः
তেওঁক নিজৰ প্ৰিয়তম বুলি জানি, মোহিনী দেৱী পিছফালৰ পৰা সাদৰে আহি, পদুম-সদৃশ দুহাতে জগদগুৰুৰ ত্ৰিনেত্ৰ ঢাকি দিলে।
Verse 25
पिदधे लीलया शंभोः किमेतदिति कौतुकात् । चन्द्रादित्याग्निरूपेण पिहितेष्वक्षिषु क्रमात्
কৌতুকত—“ই কি?”—লীলাৰে শম্ভুৰ চকু ঢাকি দিলে; আৰু চন্দ্ৰ-সূৰ্য-অগ্নিৰূপ সেই চকুবোৰ ক্ৰমে ক্ৰমে বন্ধ হোৱাত,
Verse 26
अन्धकारोऽभवत्तत्र चिरकालं भयंकरः । निमिषार्द्धेन देवस्य जग्मुर्वत्सरकोटयः
তাত তৎক্ষণাৎ দীৰ্ঘকাল ভয়ংকৰ অন্ধকাৰ বিস্তাৰিল; আৰু দেৱতাৰ আধা নিমিষতে কোটি কোটি বছৰ পাৰ হৈ গ’ল।
Verse 27
देवीलीलासमुत्थेन तमसाभूज्जगत्क्षयः । तमसा पूरितं विश्वमपारेण समन्ततः
দেৱীৰ লীলাৰ পৰা উদ্ভূত সেই তমসাই জগতক প্ৰলয়মুখী কৰিলে; অপাৰ অন্ধকাৰেই চাৰিওফালে সমগ্ৰ বিশ্ব পূৰিল।
Verse 28
शून्यं ज्योतिः प्रचारेण विनाशं प्रत्यपद्यत । न व्यजृंभत विबुधा न च वेदाश्चकाशिरे
যেতিয়া জ্যোতিৰ প্ৰবাহ লুপ্ত হ’ল, তেতিয়া জ্যোতিৰ বিস্তাৰো শূন্য সদৃশ হৈ বিনাশমুখী হ’ল; দেবতাসকল কৰ্ম কৰিব নোৱাৰিলে, আৰু বেদসমূহো দীপ্ত নহ’ল।
Verse 29
नापि जीवाः समभवन्नव्यक्तं केवलं स्थितम् । जगतामपि सर्वेषामकाले वीक्ष्य संक्षयम्
তেতিয়া কোনো দেহধাৰী জীৱৰ উদ্ভৱ নহ’ল; কেৱল অব্যক্তই স্থিৰ থাকিল। সকলো লোকৰ অকালে সংক্ষয় দেখি (মুনিসকলে এই ৰহস্য চিন্তা কৰিলে)।
Verse 30
तपसा लब्धस्फूर्तीनां विचारः समपद्यत । किमेतत्तमसो जन्म भुवनक्षयकारणम्
তপস্যাৰে অন্তৰ্দীপ্তি লাভ কৰা সকলৰ মনত এক চিন্তা উদয় হ’ল: “এই তমসৰ জন্ম কি, যি ভুবন-ক্ষয়ৰ কাৰণ?”
Verse 31
भगवानपि सर्वात्मा न नूनं कालमाक्षिपत् । देवी विनोदरूपेण पिधत्ते पुरजिद्दृशः
সৰ্বাত্মা ভগৱানেও নিশ্চয় কালক নিক্ষেপ নকৰিলে; দেৱীয়ে লীলা-ৰূপ ধৰি ত্ৰিপুৰজিত শিৱৰ দৰ্শন আৱৰণ কৰিলে।
Verse 32
तेनेदमखिलं जातं निस्तेजो भुवनत्रयम् । अकालतमसा व्याप्ते सकले भुवनत्रये
তাৰ পৰা এই সকলো জন্মিল; ত্ৰিভুবন তেজহীন হ’ল। অকাল অন্ধকাৰেই সমগ্ৰ ত্ৰিভুবন আচ্ছন্ন কৰিলে।
Verse 33
का गतिर्लब्धराज्यानां तपसो देवजन्मनाम् । न यज्ञाः संप्रवर्तंते न पूज्यन्ते सुरा भुवि
তপস্যাৰে ৰাজ্য লাভ কৰা সকলৰ কি গতি, দেৱজন্ম পোৱা সকলৰ কি দশা? যজ্ঞ আরম্ভ নহয়, আৰু পৃথিৱীত সুৰসকল পূজিত নহয়।
Verse 34
इति निश्चित्य मनसा वीक्ष्य ते ज्ञानचक्षुषा । नित्यास्ते सूरयो भक्त्या शंभुमागम्य तुष्टुवुः
এইদৰে মনত নিশ্চিত কৰি আৰু জ্ঞানচক্ষুৰে সত্য দৰ্শন কৰি, সেই নিত্য সূৰিসকলে ভক্তিৰে শম্ভুৰ ওচৰলৈ গৈ স্তৱনা কৰিলে।
Verse 35
नमः सर्वजगत्कर्त्रे शिवाय परमात्मने । मायया शक्तिरूपेण पृथग्भावमुपेयुषे
সমগ্ৰ জগতৰ কৰ্তা, পৰমাত্মা শিৱক নমস্কাৰ; যি মায়াক শক্তিৰূপে ধৰি পৃথকতা আৰু বহুত্ব গ্ৰহণ কৰে।
Verse 36
अविनाभाविनी शक्तिराद्यैका शिवरूपिणी । लीलया जगदुत्पत्तिरक्षासंहृतिकारिणी
সেই অবিনাভাৱিনী শক্তি—আদি, একা, শিৱ-স্বৰূপিণী—দিব্য লীলাৰে জগতৰ সৃষ্টি, পালন আৰু সংহাৰ সাধন কৰে।
Verse 37
अर्धांगी सा तव देव शिवशक्त्यात्मकं वपुः । एक एव महादेवो न परे त्वद्विना विभो
হে দেৱ! সেয়া তোমাৰ অর্ধাঙ্গিনী; তোমাৰ দেহ শিৱ-শক্তি-তত্ত্বময়। হে বিভো! তুমিয়েই একমাত্র মহাদেৱ; তোমাৰ বাহিৰে আন কোনো নাই।
Verse 38
लीलया तव लोकोयमकाले प्रलयं गतः । करुणा तव निर्व्याजा वर्द्धतां लोकवर्द्धनी
তোমাৰ লীলাৰে এই লোক অকাল প্ৰলয়ত পতিত হৈছে। তোমাৰ নিৰ্ব্যাজ কৰুণা বৃদ্ধি পাওক—হে কৃপাই লোকসমূহক বিকশিত কৰোঁতা!
Verse 39
भवतो निमिषार्द्धेन तेजसामुपसंहृतेः । गतान्यनेकवर्षाणि जगतां नाशहेतवे
তোমাৰ কেৱল অর্ধ নিমিষত তেজসমূহ সংহৃত হোৱাত, অসংখ্য বছৰ পাৰ হৈ গ’ল—জগতসমূহৰ নাশৰ কাৰণ হৈ।
Verse 40
ततः प्रसीद करुणामूर्त्ते काल सदाशिव । विरम प्रणयारब्धादमुष्माल्लोकसंक्षयात्
সেয়ে হেতু প্ৰসন্ন হওক, হে কৰুণামূৰ্ত্তি, হে কাল সদাশিৱ! এই প্ৰণয়-লীলাৰ পৰা উদ্ভূত লোক-সংক্ষয়কাৰী বিপদৰ পৰা বিৰত হওক।
Verse 41
इति तेषां वचः श्रुत्वा भक्तानां सिद्धिशालिनाम् । विसृजाक्षोणि गौरीति करुणामूर्त्तिरब्रवीत्
ভক্ত সিদ্ধসকলৰ সিদ্ধি-সমৃদ্ধ বাক্য শুনি, কৰুণামূৰ্ত্তি প্ৰভুৱে ক’লে— “হে গৌৰী, চকুৰ আৱৰণ আঁতৰাই দিয়া।”
Verse 42
विससर्ज च सा देवी पिधानं हरचक्षुषाम् । सोमसूर्याग्निरूपाणां प्रकाशमभवज्जगत्
তেতিয়া সেই দেবীয়ে হৰৰ চকুৰ আৱৰণ আঁতৰালে; চন্দ্ৰ-সূৰ্য-অগ্নিৰূপ দীপ্তিত জগত পুনৰ উজ্জ্বল হ’ল।
Verse 43
कियान्कालो गतश्चेति पृष्टैः सिद्धैश्च वै नतैः । उक्तं त्वन्निमिषार्द्धेन जग्मुर्वत्सरकोटयः
নত হৈ থকা সিদ্ধসকলে সুধিলে, “কিমান সময় পাৰ হ’ল?” কোৱা হ’ল— “তোমালোকৰ পলক মেলাৰ আধা সময়তেই কোটি কোটি বছৰ পাৰ হৈ গ’ল।”
Verse 44
अथ देवः कृपामूर्त्तिरालोक्य विहसन्प्रियाम् । अब्रवीत्परमोदारः परं धर्मार्थसंग्रहम्
তাৰ পাছত কৰুণামূৰ্ত্তি দেৱে প্ৰিয়াক চাই মৃদু হাঁহিলে; পৰম উদাৰ প্ৰভুৱে ধৰ্মৰ সাৰ-সংগ্ৰাহক এক উচ্চ উপদেশ ক’লে।
Verse 45
अविचार्य कृतं मुग्धे भुवनक्षयकारणात् । अयुक्तमिह पश्यामि जगन्मातुस्तवैव हि
হে মুগ্ধে, তুমি বিচাৰ নকৰাকৈ কৰিলা, যাৰ ফলত ভুবনক্ষয়ৰ কাৰণ হ’ল। ই ইয়াত অযুগ্য বুলি মই দেখোঁ—বিশেষকৈ তোমাৰ বাবে, হে জগত-মাতা।
Verse 46
अहमप्यखिलांल्लोकान्संहरिष्यामि संक्षये । प्राप्ते काले त्वया मौग्ध्यादकाले प्रलयं गताः
ময়ো সংহাৰৰ সময় আহিলে সকলো লোককো লয় কৰিম। কিন্তু তোমাৰ নিৰ্দোষ মূৰ্খতাৰ বাবে অকালতেই প্ৰলয় উপস্থিত হ’ল।
Verse 47
केयं वा त्वादृशी कुर्यादीदृशं सद्विगर्हितम् । कर्म नर्मण्यपि सदा कृपामूर्तिर्न बाधते
তোমাৰ দৰে নাৰী কোনে এনে কৰ্ম কৰিব, যি সজ্জনসকলে সদায় নিন্দা কৰে? ক্ৰীড়াতোও কৰুণামূৰ্তি এনে আচৰণ কেতিয়াও অনুমোদন নকৰে।
Verse 48
इति शम्भोर्वचः श्रुत्वा धर्मलोपभयाकुला । किं करिष्यामि तच्छांत्या इत्यपृच्छत्स्म तं प्रिया
শম্ভুৰ বাক্য শুনি, ধৰ্মলোপৰ ভয়ত ব্যাকুল হৈ প্ৰিয়াই তেওঁক সুধিলে—“ইয়াক শান্ত কৰি সঠিক কৰিবলৈ মই কি কৰিম?”
Verse 49
अथ देवः प्रसन्नात्मा व्याजहार दयानिधिः । देव्यास्तेनानुतापेन भक्त्या च तोषितः शिवः
তেতিয়া প্ৰসন্নচিত্ত দয়ানিধি দেৱে ক’লে। দেৱীৰ সেই অনুতাপ আৰু ভক্তিত শিৱ সন্তুষ্ট হ’ল।
Verse 50
मन्मूर्तेस्तव केयं वा प्रायश्चित्तिरिहोच्यते । अथापि धर्ममार्गोयं त्वयैव परिपाल्यते
“তুমি মোৰেই মূৰ্তি; তোমাৰ বাবে ইয়াত কোন প্ৰায়শ্চিত্ত ক’ব পাৰি? তথাপি ধৰ্মৰ এই পথ তোমাৰ দ্বাৰাই নিশ্চয় ৰক্ষা কৰা উচিত।”
Verse 51
श्रुतिस्मृतिक्रियाकल्पा विद्याश्च विबुधादयः । त्वद्रूपमेतदखिलं महदर्थोस्मि तन्मयः
শ্ৰুতি-স্মৃতি, ক্ৰিয়া-কল্প, বিদ্যা আৰু দেবগণ আদি—এই সমগ্ৰ বিস্তাৰ তোমাৰেই ৰূপ। মইও সেই মহাতত্ত্বৰ সৈতে একাত্ম, তাতেই পৰিপূৰ্ণ।
Verse 52
मान्ययाभिन्नया देव्या भाव्यं लोकसिसृक्षया
হে মান্য দেৱী, মোৰ পৰা অবিচ্ছিন্না; লোকসমূহৰ সৃষ্টিৰ আৰু পথপ্ৰদৰ্শনৰ হেতু এই কৰ্তব্য গ্ৰহণ কৰিবই লাগিব।
Verse 53
तस्माल्लोकानुरूपं ते प्रायश्चित्तं विधीयते । षड्विधो गदितो धर्मः श्रुतिस्मृतिविचारतः
সেয়ে লোকসমাজৰ বোধ অনুসাৰে তোমাৰ বাবে উপযুক্ত প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰা হয়। শ্ৰুতি-স্মৃতিৰ বিচাৰ মতে ধৰ্ম ছয় প্ৰকাৰ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 54
स्वामिना नानुपाल्येत यदि त्याज्योऽनुजीविभिः । न त्वां विहाय शक्नोमि क्षणमप्यासितुं क्वचित्
যদি স্বামী নিজৰ আশ্ৰিতসকলক ৰক্ষা নকৰে, তেন্তে তেওঁৰ আশ্ৰয়ত জীৱন যাপন কৰাসকলে তেওঁক ত্যাগ কৰা উচিত। কিন্তু তোমাক এৰি মই ক’তাও—এটা ক্ষণৰ বাবেও—থাকিব নোৱাৰোঁ।
Verse 55
अहमेव तपः सर्वं करिष्याम्यात्मनि स्थितः । पृध्वी च सकला भूयात्तपसा सफला तव
মই একাই, নিজ আত্মস্বৰূপত স্থিত হৈ, সকলো তপস্যা কৰিম। তোমাৰ তপস্যাৰ বলত সমগ্ৰ পৃথিৱী ফলৱতী আৰু মঙ্গলময় হওক।
Verse 56
त्वत्पादपद्मसंस्पर्शात्त्वत्तपोदर्शनादपि । निरस्यंति स्वसान्निध्याद्दुष्टजातमुपद्रवम्
তোমাৰ পদ্মচৰণৰ স্পৰ্শে, আৰু তোমাৰ তপস্যাৰ দৰ্শন মাত্ৰেও, কেৱল তোমাৰ সান্নিধ্যতেই দুষ্টজনৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা উপদ্ৰৱ আৰু বিপদ দূৰ হয়।
Verse 57
कर्मभूमेस्त्वमाधिक्यहेतवे पुण्यमाचर । त्वत्तपश्चरणं लोके वीक्ष्य सर्वोपि संततम्
এই কৰ্মভূমিৰ উৎকৰ্ষৰ বাবে পুণ্য আচৰণ কৰা। জগতত তোমাৰ তপস্যা-চৰণ দেখি সকলোয়ে সদায় ধাৰ্মিক পথলৈ অনুপ্ৰাণিত হ’ব।
Verse 58
धर्मे दृढतरा बुद्धिं निबध्नीयान्न संशयः । कृतार्थयिष्यति महीं दया ते धर्मपालनैः
ধৰ্মত তোমাৰ বুদ্ধি আৰু অধিক দৃঢ় কৰি বাঁধা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। ধৰ্মৰ প্ৰতি তোমাৰ কৰুণাময় ৰক্ষাৰ দ্বাৰা পৃথিৱী নিজৰ উদ্দেশ্যত কৃতাৰ্থ হ’ব।
Verse 59
त्वमेवैतत्सकलं प्रोक्ता वेदैर्देवि सनातनैः । अस्ति कांचीपुरी ख्याता सर्वभूतिसमन्विता
হে দেবী, সনাতন বেদসমূহে ঘোষণা কৰিছে—তুমিয়েই এই সকলো। কাঁচীপুৰী নামে এক খ্যাত নগৰ আছে, যি সকলো প্ৰকাৰৰ সমৃদ্ধি আৰু মঙ্গলসিদ্ধিৰে সমন্বিত।
Verse 60
या दिवं देवसंपूर्णा प्रत्यक्षयति भूतले । यत्र कृतं तपः किंचिदनंतफलमुच्यते
সেই (কাঁচী) স্বৰ্গৰ দৰে দেৱতাৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু ভূতলত স্বৰ্গলোকক প্ৰত্যক্ষ কৰি তোলে। তাত কৰা অলপ তপস্যাও অনন্ত ফল দিয়া বুলি কোৱা হয়।
Verse 61
देवाश्च मुनयः सर्वे वासं वांछंति संततम् । तत्र कंपेति विख्याता महापातकनाशिनी
সকলো দেৱতা আৰু মুনিগণে সদায় তাত বাস কৰিবলৈ আকাঙ্ক্ষা কৰে। সেই তীৰ্থক্ষেত্ৰত ‘কাম্পা’ নামে খ্যাত ধাৰা মহাপাপ বিনাশিনী বুলি প্ৰসিদ্ধ।
Verse 62
यत्र स्थितानां मर्त्यानां कम्पन्ते पापकोटयः । तत्र चूतद्रुमश्चैको राजते नित्यपल्लवः
য’ত মর্ত্যলোকে অৱস্থান কৰে, তাত পাপৰ কোটি কোটি কঁপি উঠি ক্ষয় হয়। তাতেই একেটি আমগছ সদায় নতুন পল্লৱেৰে দীপ্তিমান হৈ শোভা পায়।
Verse 63
संपूर्णशीतलच्छायः प्रसूनफलपल्लवैः । तत्र जप्तं हुतं दत्तमनन्तफलदं भवेत्
সেই ঠাইত সম্পূৰ্ণ শীতল ছাঁ, ফুল-ফল আৰু কোমল পল্লৱেৰে পৰিপূৰ্ণ। তাত কৰা জপ, হোমত অৰ্পণ আৰু দান—সকলো অনন্ত ফলদায়ক হয়।
Verse 64
गणाश्च विविधाकारा डाकिन्यो योगिनीगणाः । परितस्त्वां निषेवंतां विष्णुमुख्यास्तथा पराः
বহুৰূপী গণসমূহ, ডাকিনী আৰু যোগিনীগণ চাৰিওফালে তোমাক সেৱা কৰে; আৰু বিষ্ণুক অগ্ৰগণ্য কৰি উচ্চ দেৱসত্তাসকলেও তেনেদৰে উপাসনাত নিয়োজিত থাকে।
Verse 65
अहं च निष्कलो भूत्वा तव मानसपंकजे । सन्निधास्यामि मा भूस्त्वं देवि मद्विरहाकुला
ময়ো নিষ্কল (ৰূপৰহিত) হৈ তোমাৰ মনৰ পদ্মত সন্নিধান কৰিম। হে দেৱী, মোৰ বিৰহত তুমি ব্যাকুল নহ’বা।
Verse 66
इत्युक्ता देवदेवेन देवी कंपांतिकं ययौ । तपः कर्तुं सखीयुक्ता विस्मयाक्रान्तलोचना
দেৱদেৱ মহাদেৱে এইদৰে ক’লে, দেৱী সখীসকলৰ সৈতে কম্পা নদীৰ ওচৰলৈ গ’ল; বিস্ময়ে আৱিষ্ট দৃষ্টিৰে তপস্যা কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 67
कंपां च विमलां सिन्धुं मुनिसमघनिषेविताम् । आलोक्य कोमलदलमेकाम्रं दृष्टिवारणम्
মুনিগণৰ ঘন সমাগমে সেৱিত নিৰ্মল কম্পা ধাৰা দৰ্শন কৰি, তাই কোমল পাতৰ একমাত্ৰ আমগছটোও দেখিলে—যি দৃষ্টিক থমকাই ৰাখে।
Verse 68
फलपुष्पसमाकीर्णं कोकिलालापसंकुलम् । प्रससाद पुनर्देवं सस्मार च महेश्वरम्
ফল-ফুলে পৰিপূৰ্ণ আৰু কোকিলাৰ কূজনৰে মুখৰিত সেই স্থান দেখি তাই পুনৰ প্ৰসন্ন হ’ল; আৰু মহেশ্বৰ প্ৰভুক স্মৰণ কৰিলে।
Verse 69
कामाग्निपरिवीतांगी तपःक्षामेव साऽभवत् । अभ्यभाषत सा गौरी विजयां पार्श्ववर्त्तिनीम्
কামাগ্নিৰে আৱৃত হৈ গৌৰীৰ অংগ যেন তপস্যাই ক্ষীণ কৰি তুলিলে; তেতিয়া দেৱীয়ে কাষতে থকা বিজয়াক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 70
कामशोकपरीतांगी पुरारिविरहाकुला
কাম-শোকে আৱৃত হৈ তাইৰ দেহ ব্যাকুল হ’ল; ত্ৰিপুৰাৰিৰ (শিৱৰ) বিৰহে তাইক অস্থিৰ কৰি তুলিলে।
Verse 71
इममघहरमागतानिशं स्वयमपि पूजयितुं तपोभिरीशम् । अयमभिनवपल्लवप्रसूनः स्मरयति मां स्मरबन्धुरेकचूतः
মই নিশাৰ সময়ত ইয়ালৈ আহিছোঁ, পাপহৰ প্ৰভুক তপস্যাৰে স্বয়ং পূজা কৰিবলৈ। কিন্তু এই একেলা আমগছ, নতুন কুঁহিপাত আৰু ফুলেৰে শোভিত, মোৰ অন্তৰত কামদেৱ—প্ৰেমৰ প্ৰিয় সখা—ৰ স্মৃতি জাগাই তোলে।
Verse 72
कथमिव विरहः शिवस्य सह्यः क्षुभितधियात्र भृशं मनोभवेन । तदपि च तरुणेंदुचूडपादस्मरणमहौषधमेकमेव दृष्टम्
ইয়াত মনোভৱ (কাম) এ মনক ভীষণকৈ ক্ষুব্ধ কৰিছে; তেন্তে শিৱৰ পৰা বিৰহ কেনেকৈ সহ্য হয়? তথাপি মই একেটাই মহৌষধ দেখিছোঁ—যাৰ শিৰত নবচন্দ্ৰ শোভে, তেঁওৰ পদযুগলৰ স্মৰণ।