Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । अथ श्रीमदरुणाचलमाहात्म्यपूर्वार्धः प्रारभ्यते । ललाटे त्रैपुंड्री निटिलकृतकस्तूरितिलकः स्फुरन्मालाधारः स्फुरितकटिकौपीनवसनः । दधानो दुस्तारं शिरसि फणिराजं शशिकलां प्रदीपः सर्वेषामरुणगिरियोगीविजयते

শ্ৰী গণেশক নমস্কাৰ। এতিয়া পবিত্ৰ “অৰুণাচল-মাহাত্ম্য”ৰ পূৰ্বাৰ্ধ আৰম্ভ হয়। অৰুণগিৰিৰ যোগী বিজয়ী হওক—সকলৰ বাবে দীপ্যমান প্ৰদীপ—যাৰ ললাটত ত্ৰৈপুণ্ড্ৰী ভস্মচিহ্ন, নিটিলত কস্তূৰী-তিলক, জ্যোতিৰ্ময় মালাধাৰ, দীপ্ত কটিবস্ত্ৰ-কৌপীন; আৰু শিৰত ফণিৰাজ নাগ আৰু শশিকলা চন্দ্ৰ ধাৰণ কৰিছে—অস্থিৰ মনৰ বাবে অতিক্ৰমণ দুষ্কৰ।

Verse 2

व्यास उवाच । अथाहुर्मुनयः सूतं नैमिषारण्यवासिनः । अरुणाचलमाहात्म्यं त्वत्तः शुश्रूषवो वयम्

ব্যাস ক’লে: তেতিয়া নৈমিষাৰণ্যবাসী মুনিসকলে সূতক ক’লে—“আমি তোমাৰ পৰা অৰুণাচলৰ মাহাত্ম্য, তাৰ পবিত্ৰ মহিমা, শুনিবলৈ আগ্ৰহী।”

Verse 3

तन्माहात्म्यं वदेत्युक्तः सूतः प्रोवाच तान्मुनीन् । श्रीसूत उवाच । एतदर्थं चतुर्वक्त्रं पप्रच्छ सनकः पुरा

তেতিয়া তেওঁলোকে অনুৰোধ কৰিলে, “ইয়াৰ মাহাত্ম্য কওক,” সুত মুনিসকলক ক’লে। শ্ৰী সুত ক’লে: “এই একে বিষয়ত পূৰ্বে সনকে চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাক প্ৰশ্ন কৰিছিল।”

Verse 4

शृणुतावहिता यूयं तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम् । यदाकर्णयतां भक्त्या नराणां पापनाशनम्

আপোনালোক সকলেই মনোযোগে শুনক; মই এতিয়া আপোনালোকক সেই কথা ক’ম, যি ভক্তিভাৱে শুনিলে মানুহৰ পাপ নাশ হয়।

Verse 5

सत्यलोके स्थितं पूर्वं ब्रह्माणं कमलासनम् । सनकः परिपप्रच्छ प्रणतः प्रांजलिः स्थितः

পূৰ্বে সত্যলোকত কমলাসন ব্ৰহ্মা অৱস্থিত আছিল। সনকে প্ৰণাম কৰি, প্ৰাঞ্জলি হৈ থিয় দি, তেখেতক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 6

सनक उवाच । भुवनाधार देवेश वेदवेद्य चतुर्मुख । आसीदशेषविज्ञानं प्रसादाद्भवतो मम

সনক ক’লে: হে ভুবনাধাৰ, হে দেবেশ, হে বেদে বেদ্য চতুৰ্মুখ! আপোনাৰ কৃপাতে মোৰ ভিতৰত অশেষ আৰু অখণ্ড জ্ঞান উদয় হৈছে।

Verse 7

भवद्भक्तिविभूत्या मे शोधिते चित्तदर्पणे । बिंबते सकलं ज्ञानं सकृदेवोपदेशतः

আপোনাৰ ভক্তিৰ বিভূতিয়ে মোৰ চিত্ত-দৰ্পণ শোধিত হোৱাত, একবাৰ উপদেশ পোৱাৰেই সকলো জ্ঞান মোৰ ভিতৰত প্ৰতিবিম্বিত হয়।

Verse 8

सारार्थं वेदवेदानां शिवज्ञानमनाकुलम् । लब्धवानहमत्यंतं कटाक्षैस्ते जगद्गुरोः

হে জগতগুৰু! তোমাৰ কৃপাময় কটাক্ষে মই বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ সাৰ অৰ্থাৎ অনাকুল, শান্ত শিৱজ্ঞান সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰিলোঁ।

Verse 9

लिंगानि भुवि शैवानि दिव्यानि च कृपानिधे । मानुषाणि च सैद्धानि भौतानि सुरनायक

হে কৃপানিধি, হে দেৱনায়ক! পৃথিৱীত শৈৱ লিঙ্গ নানা প্ৰকাৰ—দিব্য, মানুহে নিৰ্মিত, সিদ্ধিৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত, আৰু ভূত-তত্ত্বৰ পৰা উদ্ভূত।

Verse 11

नामस्मरणमात्रेण यत्पातकविनाशनम् । शिवसारूप्यदं नित्यं मह्यं वद दयानिधे

হে দয়ানিধি! কেৱল নামস্মৰণে যি পাপ বিনাশ কৰে আৰু সদায় শিৱসাৰূপ্য দান কৰে, সেই পবিত্ৰ তত্ত্ব বিষয়ে মোক কহা।

Verse 12

अनादिजगदाधारं यत्तेजः शैवमव्ययम् । यच्च दृष्ट्वा कृतार्थः स्यात्तन्मह्यमुपदिश्यताम्

যি অনাদি, জগতৰ আধাৰ, অব্যয় শৈৱ তেজ; যাৰ দৰ্শনে মানুহ কৃতাৰ্থ হয়—সেই বিষয়ে মোক উপদেশ দিয়া হওক।

Verse 13

इति भक्तिमतस्तस्य कौतूहलसमन्वितम् । वाक्यमाकर्ण्य भगवान्प्रससाद तपोनिधिः

এইদৰে ভক্তিভাৱপূৰ্ণ আৰু আন্তৰিক কৌতূহলেৰে যুক্ত তেওঁৰ বাক্য শুনি, তপোনিধি ভগৱান সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 14

दध्यौ च सुचिरं शंभुं पंकजासनसंस्थितः । अंतरंगसुखांभोधिमग्नचेताश्चतुर्मुखः

পদ্মাসনত উপবিষ্ট চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মাই বহুক্ষণ শম্ভুৰ ধ্যান কৰিলে; তেওঁৰ চিত্ত অন্তৰঙ্গ আনন্দ-সাগৰত নিমগ্ন আছিল।

Verse 15

दृष्ट्वा यदा पुरा दृष्टं तेजःस्तंभमयं शिवम् । उत्तीर्णसकलाधारं न किंचित्प्रत्यबुध्यत

যেতিয়া তেওঁ পূৰ্বে দেখা দৰ্শন স্মৰণ কৰিলে—জ্যোতিৰ দণ্ডৰূপে প্ৰজ্বলিত শিৱক, যি সকলো আধাৰৰ ওপৰত উত্তীৰ্ণ—তেতিয়া তেওঁ একো বুজি উঠিব নোৱাৰিলে।

Verse 16

पुनराज्ञां शिवाल्लब्धामनुपालयितुं प्रभुः । निर्वर्त्त्य हृदयं योगात्सस्मार सुतमानतम्

তাৰ পাছত শিৱৰ পৰা লাভ কৰা আজ্ঞা পালন কৰিবলৈ প্ৰভুৱে যোগে হৃদয় স্থিৰ কৰি, বিনয়ে নত হৈ থকা নিজৰ পুত্ৰক স্মৰণ কৰিলে।

Verse 17

शिवदर्शनसंजातपुलकांकितविग्रहः । आनंदवाष्पवन्नेत्रः सगद्गदमभाषत

শিৱদৰ্শনত উদ্ভৱ হোৱা ৰোমাঞ্চে তেওঁৰ দেহ চিহ্নিত হ’ল; আনন্দাশ্ৰুৰে চকু ভৰি উঠিল—আৱেগে গদগদ হৈ তেওঁ কথা ক’লে।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । अतः संस्मारितः पुत्र भवताऽहं पुरातनम् । शिवयोगमनुध्यायन्नस्मार्षं तव चादरात्

ব্ৰহ্মাই ক’লে: সেয়ে, হে পুত্ৰ, তুমি মোক প্ৰাচীন সত্য স্মৰণ কৰাই দিলা। শিৱযোগ ধ্যান কৰি থাকোঁতে, স্নেহবশত মই তোমাকো স্মৰণ কৰিছিলোঁ।

Verse 19

शिवभक्तिः परा जाता तपोभिर्बहुभिस्तव । तया मदीयं हृदयं व्यावर्त्तितमिव क्षणात्

তোমাৰ বহু তপস্যাৰ ফলত তোমাৰ ভিতৰত শিৱভক্তি পৰম ৰূপে জাগ্ৰত হৈছে; সেই ভক্তিয়ে মোৰ হৃদয়ো ক্ষণমাত্ৰতে যেন উলটাই দিলে।

Verse 20

पावयंति जगत्सर्वं चरितैस्ते निराकुले । येषां सदाशिवे भक्तिर्वर्द्धते सार्वकालिकी

হে নিৰ্দোষজন, তোমাৰ নিৰাকুল আচৰণে তেওঁলোকে সমগ্ৰ জগত পবিত্ৰ কৰে—যিসকলৰ ভিতৰত সদাশিৱত ভক্তি সদাসৰ্বদা বৃদ্ধি পায়।

Verse 21

संभाषणं सहावासः क्रीडा चैव विमिश्रणम् । दर्शनं शिवभक्तानां स्मरणं चाघनाशनम्

শিৱভক্তসকলৰ সৈতে কথোপকথন, তেওঁলোকৰ সঙ্গত বাস, আনন্দ-ক্ৰীড়া ভাগ-বতৰা আৰু মিলন—নিশ্চয়, তেওঁলোকৰ দৰ্শন আৰু স্মৰণো পাপ নাশ কৰে।

Verse 22

श्रूयतामद्भुतं शैवमाविर्भूतं यथा पुरा । अव्याजकरुणापूर्णमरुणाद्र्यभिधं महः

শুনা হওক, অতীত কালত যিদৰে সেই আশ্চৰ্য শৈৱ প্ৰকাশ আবিৰ্ভূত হৈছিল—অব্যাজ কৰুণাৰে পৰিপূৰ্ণ, ‘অৰুণাদ্ৰি’ নামে মহা তেজোময় মহিমা।

Verse 23

अहं नारायणश्चोभौ जातौ विश्वाधिकोदयात् । बहु स्यामिति संकल्पं वितन्वानात्सदाशिवात्

মই আৰু নাৰায়ণ—আমি দুয়ো—বিশ্বৰ ওপৰত থকা এক পৰম সত্তাৰ অতীত-উদয়ৰ পৰা উদ্ভৱ হ’লোঁ; সেই সদাশিৱে ‘মই বহু হওঁ’ বুলি সংকল্প বিস্তাৰ কৰিলে।

Verse 24

स्वभावेन समुद्भूतौ विवदंतौ परस्परम् । न च श्रांतौ नियुध्यंतौ साहंकारौ कदाचन

নিজ নিজ স্বভাৱৰ পৰা উদ্ভূত সেই দুয়ো পৰস্পৰে বিবাদত লিপ্ত হ’ল; কেতিয়াও নাথাকি, অহংকাৰবশে অবিৰত যুদ্ধ কৰি থাকিল।

Verse 25

परस्परं रणोत्साहमावयोरतिभीषणम् । आलोक्य करुणामूर्तिरचिंतयदथेश्वरः

আমাৰ পৰস্পৰৰ বিৰুদ্ধে ভয়ংকৰ ৰণোৎসাহ দেখি, কৰুণামূৰ্তি ঈশ্বৰে তেতিয়া চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 26

किमर्थमनयोर्युद्धं जायते लोकनाशनम् । मया सृष्टमहं पातेति विवादमधितस्थुषोः

“এই দুয়োৰ মাজত লোকনাশক যুদ্ধ কিয় জন্ম ল’ব?—প্ৰত্যেকে ক’য়, ‘মইয়ে সৃষ্টি কৰিলোঁ; মইয়েই ৰক্ষা কৰোঁ,’” এইদৰে তেওঁলোক বিবাদত অটল হৈ থাকিল।

Verse 27

समयेऽस्मिन्स्वयं लक्ष्यो मुग्धयोरनयोर्भृशम् । यदि युद्धं न रोत्स्यामि तदा स्याद्भुवनक्षयः

“এই সময়ত মই নিজেই এই দুয়ো মোহগ্ৰস্তৰ আগত স্পষ্ট হ’ব লাগিব; যদি মই এই যুদ্ধ নৰখাওঁ, তেন্তে ভুবনক্ষয় হ’ব।”

Verse 28

वेदेषु मम माहात्म्यं विश्वाधिकतया श्रुतम् । न जानाते इमौ मुग्धौ क्रोधतो गलितस्मृती

“বেদসমূহত মোৰ মাহাত্ম্য বিশ্বাতীত বুলি শ্ৰুত হৈছে; কিন্তু ক্ৰোধে স্মৃতি স্খলিত হোৱা এই দুয়ো মোহগ্ৰস্তে তাক চিনে নাপায়।”

Verse 29

सर्वोपि जंतुरात्मानमधिकं मन्यते भृशम् । अमतान्यसमाधिक्यस्त्वधः पतति दुर्मतिः

প্ৰত্যেক জীৱে নিজকে অতি শ্ৰেষ্ঠ বুলি দৃঢ়ভাৱে ভাবে; কিন্তু যি মূঢ়চিত্তে নিজকে আনসকলতকৈ মহান বুলি মানে, সি অধোগতিত পতিত হয়।

Verse 30

यद्यहं क्वापि भुवने दास्यामि मितिमात्मनः । तदा तद्रूपविज्ञानात्स आत्मा सोपि मामियात्

“যদি মই পৃথিৱীৰ ক’তো নিজকে মাপযোগ্য সীমা দিওঁ, তেন্তে সেই ৰূপৰ জ্ঞান লাভ কৰি সেই সত্তাও—সিও—মোৰ ওচৰলৈ আহিব।”

Verse 31

इति निश्चित्य मनसा स्वयमेव सदाशिवः । आवयोर्युध्यतोर्मध्ये वह्निस्तंभः समुद्यतः

এইদৰে মনত স্থিৰ সিদ্ধান্ত কৰি, সদাশিৱ নিজেই আমাৰ দুয়োৰ যুদ্ধৰ মাজত অগ্নিস্তম্ভৰূপে উদিত হ’ল।

Verse 32

अतीत्य सकलांल्लोकान्सर्वतोऽग्निरिव ज्वलन्

সকলো লোক অতিক্ৰম কৰি, সি চাৰিওফালে অগ্নিৰ দৰে জ্বলি উঠিল—যেন অগ্নি নিজেই সৰ্বদিশে প্ৰজ্বলিত।

Verse 33

अनाद्यंततया चाथ दृगार्तौ संव्यतिष्ठताम् । तेजःस्तंभं ज्वलंतं तमालोक्य शिथिलाशयौ

তাৰ অনাদি-অনন্ত স্বৰূপ দেখি দৃষ্টিতে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ দুয়ো স্থিৰ হৈ ৰ’ল; জ্বলন্ত তেজস্তম্ভটো দেখাতেই তেওঁলোকৰ দৃঢ়তা শিথিল হ’ল।

Verse 34

आवयोः पुरतो जाता वाणी चाप्यशरीरिणी । किमर्थं बालकौ युद्धं कल्प्यते मूढमानसौ

তোমালোক দুজনৰ সন্মুখতে এক অশৰীৰী বাণী উদ্ভৱ হ’ল: ‘মূঢ়চিত্ত বালকৰ দৰে তোমালোকে কিয় এই যুদ্ধ ৰচনা কৰিছা?’

Verse 35

युवयोर्बलवैषम्यं शिव एव विवेक्ष्यते । तेजःस्तभमयं रूपमिदं शंभोर्व्यवस्थितम्

তোমালোক দুজনৰ বলৰ বৈষম্য কেৱল শিৱেই বিচাৰ কৰিব। এই তেজোময় স্তম্ভ-ৰূপ ইয়াত শম্ভুৰেই স্বৰূপ প্ৰকাশ হৈ স্থিত।

Verse 36

आद्यंतयोर्यदि युवामीक्षिषाथां बलाधिकौ । इति तां गिरमाकर्ण्य नियुद्धाद्विरतौ तदा

‘যদি তোমালোক দুজন, নিজকে অধিক বলৱান বুলি ধৰি, ইয়াৰ আদি আৰু অন্ত দৰ্শন কৰিব খোজা…’ এই বাণী শুনি তেওঁলোকে তেতিয়া যুদ্ধ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 37

अहं विष्णुश्च गतिमान्विचेतुं तद्व्यवस्थितौ । अग्निस्तंभमयं रूपं शंभोराद्यंतवर्जितम्

‘মই আৰু বিষ্ণু ইয়াৰ গতি জানিবলৈ আগবাঢ়িলোঁ। শম্ভুৰ এই অগ্নিস্তম্ভ-ৰূপ আদি-অন্তবিহীন।’

Verse 38

आलोकितुं व्यवसितावावामाद्यंतभागतः । बिंबितं व्योमगं चंद्रं यथा बालौ जिघृक्षतः

আমি দুয়োই ইয়াৰ আদি আৰু অন্তৰ দিশৰ পৰা দৰ্শন কৰিবলৈ স্থিৰ কৰিলোঁ—যেন আকাশত প্ৰতিবিম্বিত চন্দ্ৰক দুটা বালকে ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।

Verse 39

तथैवावां समुद्युक्तौ परिच्छेत्तुं च तन्महः । अथ विष्णुर्महोत्साहात्क्रोडोऽभूत्सुमहावपुः

আমিও সেই মহাতেজৰ সীমা জানিবলৈ উদ্যোগী হ’লোঁ। তেতিয়া বিষ্ণু মহা-উৎসাহত অতি বিশাল দেহধাৰী বৰাহ ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 40

तन्मूलविचयाऽयाच्च भूमिगर्भं व्यदारयत् । अहं च हंसतां प्राप्तो महावेगं समुत्पतन्

তাৰ মূল বিচাৰিবলৈ তেওঁ ভূমিক গৰ্ভ ফালি দিলে। আৰু মই হংস-ৰূপ ধৰি মহা বেগেৰে ওপৰলৈ উৰি উঠিলোঁ।

Verse 41

दिदृक्षुस्तच्छिरोभागं वियदूर्ध्वमगाहिषम् । अधोधोदारयन्क्षोणिमशेषामपि माधवः

তাৰ শিৰোভাগ দেখিবলৈ ইচ্ছা কৰি মই আকাশত প্ৰৱেশ কৰি ওপৰলৈ উঠি গ’লোঁ। কিন্তু মাধৱে ভূমি তলত তলত ফালি গৈ তাৰ সমগ্ৰ ঘন অংশো ভেদ কৰিলে।

Verse 42

आविर्भूतमिवाधस्तादग्निस्तंभमवैक्षत । अनेककोटिवर्षाणि विचिन्वन्नपि तेजसः

তেওঁ তলৰ পৰা যেন নতুনকৈ প্ৰকাশ পোৱা অগ্নিস্তম্ভ দেখিলে। আৰু অগণন কোটি বছৰ ধৰি সেই জ্বলন্ত তেজ বিচাৰিলেও তাৰ সীমা নাপালে।

Verse 43

अपश्यन्नादिमक्षय्यमार्तरूपः स विह्वलः । विशीर्णदंष्ट्रबलयो विगलत्संधिबंधनः

আদি—অক্ষয় আৰু অগম্য—নেদেখি তেওঁ ব্যাকুল আৰু বিমূঢ় হ’ল। তেওঁৰ দন্ত আৰু বাহুবলয় ভাঙিল, আৰু দেহৰ সন্ধিবন্ধন ঢিলা হৈ পৰিল।

Verse 44

श्रमातुरस्तृषाक्रांतो नो यातुमशकद्धरिः । वाराहं रूपमतुलं संधारयितुमक्षमः

শ্ৰমে ক্লান্ত আৰু তৃষ্ণাত আক্ৰান্ত হৰি আগবাঢ়িব নোৱাৰিলে; অতুল বৰাহ-ৰূপ ধাৰণ কৰি ৰাখিবলৈও তেওঁ অক্ষম হ’ল।

Verse 45

विहंतुमपि विश्रांतो विषसाद रमापतिः । अचिंतयदमेयात्मा परिश्रांतशरीरवान्

পুনৰ আঘাত কৰিবলৈও বিশ্ৰাম লৈ, ৰমাপতি বিষণ্ণতাত ঢলি পৰিল; দেহে ক্লান্ত সেই অমেয় আত্মাই চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 47

येनाहमात्मनो नाथमात्मानं नावबुद्धवान् । अयं हि सर्ववेदानां देवानां जगतामपि

যাৰ বাবে মই মোৰ নিজৰ সত্য নাথক চিনিব নোৱাৰিলোঁ—সেইজনেই সকলো বেদৰ, দেৱতাসকলৰ আৰু লোকসমূহৰো প্ৰভু।

Verse 48

गलितश्रीः क्रियाश्रांतः शरण्यं शिवमाश्रयन् । धिङ्ममेदं महन्मौग्ध्यमहंकारसमुद्भवम्

শ্ৰী ম্লান হ’ল, কৰ্মে ক্লান্ত হৈ, শৰণদাতা শিৱৰ শৰণ ল’লে আৰু ক’লে—“ধিক মোৰ এই মহা মূৰ্খতা, অহংকাৰৰ পৰা জন্মা!”

Verse 49

यन्मयान्वेष्टुमारब्धं शिवं पशुवपुर्धृता । अव्याजकरुणाबन्धोः पितुः शंभोः प्रसादतः

পশুৰ দেহ ধৰি শিৱক অন্বেষণ কৰিবলৈ মই যি আৰম্ভ কৰিছিলোঁ—সেয়া কেৱল মোৰ পিতা শম্ভুৰ প্ৰসাদতহে সম্ভৱ হ’ল, যাঁৰ কৰুণা নিৰ্ভেজাল বন্ধন।

Verse 50

पुनरेवेदृशी लब्धा मतिर्मे स्वात्मबोधिना । स्वयमेव महादेवः शंभुर्यं पातुमिच्छति

পুনৰায় মোৰ ভিতৰত তেনে বোধ উদয় হ’ল—স্ব-আত্মবোধে জাগ্ৰত—কাৰণ মহাদেৱ শম্ভুৱে নিজেই যাক ৰক্ষা কৰিব খোজে, তাক ৰক্ষা কৰে।

Verse 51

तस्य सद्यो भवेज्ज्ञानमनहंकारमात्मजम् । न शक्नोमि पुनः कर्तुं पूजामस्य जगद्गुरोः

তাঁৰ বাবে তৎক্ষণাৎ আত্মজাত, অহংকাৰ-ৰহিত জ্ঞান উদয় হয়; কিন্তু মই এই জগদ্গুৰুৰ পূজা পুনৰ কৰিবলৈ সক্ষম নহয়।

Verse 52

निवेदयामि चात्मानं शरणं यामि शंकरम् । इति दध्यौ शिवं विष्णुः स्तुत्यामर्पितचेतनः

“মই নিজকে নিবেদন কৰোঁ, আৰু শংকৰৰ শৰণ লওঁ।” এইদৰে বিষ্ণুৱে শিৱক ধ্যান কৰিলে, স্তুতিত চেতনা অৰ্পণ কৰি।

Verse 53

सत्प्रसादाद्भूतपतेः पुनरेवोद्धुतः क्षितौ । अहं च गगनेऽभ्राम्यमनेकानपि वत्सरान्

ভূতপতিৰ সদ্‌প্ৰসাদে মই পুনৰায় পৃথিৱীৰ পৰা উঠাই দিয়া হ’লোঁ; আৰু বহু বহু বছৰ আকাশত ভ্ৰমি থাকিলোঁ।

Verse 54

आघूर्णमाननयनः श्लथपक्षः श्रमं गतः । उपर्युपरि चापश्यं ज्वलनं पुरतः स्थितम्

ঘূৰণীয়া চকুৰে, শিথিল পাখিৰে, আৰু ক্লান্তিত পৰাভূত হৈ মই ওপৰলৈ ওপৰলৈ চাইলোঁ—আৰু সন্মুখত দণ্ডায়মান জ্বলি উঠা অগ্নি দেখিলোঁ।

Verse 55

तेजःस्तम्भं स्थूललिंगाभं शैवं तेजः सुरार्चितम् । आहुः स्म केचिदालोक्य सिद्धास्तेजोंशसंभवाः

তাক দেখি কিছুমান সিদ্ধ—সেই তেজৰেই অংশ্যৰ পৰা জন্মা—ক’লে: ‘ই তেজৰ স্তম্ভ, স্থূল লিঙ্গ সদৃশ; ই শৈৱ জ্যোতি, যাক দেৱতাসকলে আৰাধনা কৰে।’

Verse 56

नित्यां शंभोः परां कोटिं दिदृक्षुं मां कृतोद्यमम् । अहोऽयं सत्यमुग्धत्वमद्यापि च चिकीर्षति

মই শম্ভুৰ নিত্য, পৰম শিখৰ দৰ্শন কৰিবলৈ উদ্যমী হোৱা দেখি তেওঁলোকে ক’লে: ‘হায়! ই সঁচাকৈ মোহ; আজিও ই চেষ্টা কৰি থাকিব খোজে।’

Verse 57

आसन्नदेहपातोऽपि नाहंकारोऽस्य वै गतः । विशीर्यमाणपक्षोऽयं श्रांत्वा विभ्रांतलोचनः

দেহ পতনৰ ওচৰলৈ আহিলেও তাৰ অহংকাৰ নাহিল। তাৰ পাখি ভাঙি গৈছিল; ক্লান্ত হৈ তাৰ চকু বিভ্ৰান্তভাৱে ঘূৰি ফুৰিছিল।

Verse 58

अपारतेजसि व्यर्थो विमोहोऽयं भविष्यति । एवं व्याकुलचित्तोऽयं क्रोडरूपी जनार्दनः

এই অপাৰ তেজৰ সন্মুখত তাৰ মোহগ্ৰস্ত চেষ্টা ব্যৰ্থ হ’ব। এইদৰে ব্যাকুলচিত্ত হৈ, বৰাহ-ৰূপী জনাৰ্দন বিভ্ৰান্ত হ’ল।

Verse 59

व्यावर्त्तितः शिवेनैव निर्व्याजकरुणाजुषा । ईदृशां ब्रह्ममुख्यानां सुराणां कोटिसंभवः

তাক শিৱে নিজেই—নির্ব্যাজ কৰুণাত স্থিত—উলটাই দিলে। এইদৰে ব্ৰহ্মা-প্ৰধান দেৱতাসকলৰ কোটিকোটিৰো উৎপত্তি-গতি নিৰ্ধাৰিত হয়।

Verse 60

यत्तेजःपरमाणुभ्यस्तस्य पारं दिदृक्षते । स्वात्मनो यो गतो ध्यात्वा समये भगवाञ्छिवः

সেই তেজৰ পৰম সীমা দৰ্শন কৰিবলৈ তেওঁ আকাঙ্ক্ষা কৰিলে—যি পৰমাণুতকৈও অতি সূক্ষ্ম; নিৰ্দিষ্ট সময়ত ভগৱান শিৱ ধ্যানযোগে নিজৰ আত্মস্বৰূপত লীন হ’ল।

Verse 61

यदि बुद्धिं ददात्यस्मै तस्य नश्येदहंक्रिया । इत्येवं वदतां तेषां सिद्धानां सदयं वचः

‘যদি তেওঁ তাক সদ্বুদ্ধি দান কৰে, তেন্তে তাৰ অহংকাৰ-কৰ্ম নাশ হ’ব।’ এইদৰে সিদ্ধসকলৰ কৰুণাময় বাক্য উচ্চাৰিত হ’ল।

Verse 62

आकर्ण्य शीर्णाहंकारो ह्यहमात्मन्यचिंतयम् । न वेदराशिविज्ञानात्तपस्तीर्थनिषेवणात्

এই কথা শুনি মোৰ অহংকাৰ ভাঙি পৰিল, আৰু মই অন্তৰত চিন্তা কৰিলোঁ: ‘বেদ-বিদ্যাৰ ঢেৰ জ্ঞানৰ দ্বাৰা নহয়, তপস্যাৰ দ্বাৰাও নহয়, কেৱল তীৰ্থ-সেৱাৰ দ্বাৰাও নহয়…’

Verse 63

संजायते शिवज्ञानमस्यैवानुग्रहादृते । शीर्णेऽपि पक्षयुगले सीदत्यंगे ह्यचंचले

শিৱ-জ্ঞান কেৱল তেওঁৰ অনুগ্ৰহতেই জন্মে; অনুগ্ৰহ নাথাকিলে, দুয়োটা পাখি ভাঙি গ’লেও জীৱ অচঞ্চল দেহত আঁকোৱালি ধৰি থাকে আৰু ডুবি যায়—মুক্ত উৰণ নাপায়।

Verse 64

पुनरुत्सहते चेतः स्वाहंकारस्य संग्रहे । धिङ्मामहं क्रियाक्रांतमनात्मबलवेदिनम्

তথাপি চিত্তে পুনৰ নিজৰ অহংকাৰ সঞ্চয় কৰিবলৈ সাহস কৰে। ধিক্ মোৰে—ক্ৰিয়াৰ চাঞ্চল্যত আচ্ছন্ন, অনাত্মাতেই বল বুলিয়া ভাবোঁতা।

Verse 65

शिवार्पितमनस्केभ्यः सिद्धेभ्यः सततं नमः । येषां संसर्गलब्धेन तपसा शोधिताशयः

শিৱত অৰ্পিত মন থকা সিদ্ধসকলক সদায় নমস্কাৰ; তেওঁলোকৰ পবিত্ৰ সঙ্গত লাভ কৰা তপস্যাই অন্তৰৰ ভাব-প্ৰবৃত্তি শুদ্ধ কৰে।

Verse 66

शिवमेनं विजानामि स्वात्महेतुं पुरःस्थितम् । यत्प्रसादोपलब्धेन विभवेन समन्विताः

মোৰ সন্মুখত থকা এইজনক মই স্বয়ং শিৱ বুলি জানো—আত্মাৰ মূল কাৰণ। তেওঁৰ অনুগ্ৰহে লাভ কৰা ঐশ্বৰ্য-তেজে সমন্বিত হৈ তেওঁলোক পূৰ্ণতা লাভ কৰে।

Verse 67

देवाः सर्वे भविष्यंति सततं शमितारयः । यस्य वेदा न जानंति परमार्थं महागमैः

সকলো দেৱতা সদায় শত্রুমুক্ত হয়; তথাপি মহাগমসমেত বেদসমূহেও তেওঁৰ পৰম সত্য (পরমার্থ) জানিব নোৱাৰে।

Verse 68

तमेव शरणं यामि शंभुं विश्वविलक्षणम् । अवादिषमथाभाष्यं विष्णुं कमललोचनम्

মই কেৱল তেঁৱেই শৰণ লওঁ—শম্ভু, যি সমগ্ৰ বিশ্বৰ পৰা পৃথক। তাৰপিছত মই কমলনয়ন প্ৰভু বিষ্ণুক সম্বোধন কৰি ক’লোঁ।

Verse 69

लब्धदेहः शिवं भक्त्या संश्रितश्चन्द्रशेखरम् । अहो किमिदमाश्चर्यमागतं शौर्यशालिनाम्

দেহ পুনৰ লাভ কৰি আৰু ভক্তিৰে চন্দ্ৰশেখৰ শিৱক আশ্ৰয় লৈ তেওঁ ক’লে—‘আহা! শৌৰ্যশালীসকলৰ ওপৰত এই কেনে আশ্চৰ্য আহিল?’

Verse 70

शंभुना यत्समुद्भूतमहंकारमुपाश्रितौ । आवां परस्परं युद्धमाकर्ण्य विपुलं महत्

শম্ভুৰ সান্নিধ্যত উদ্ভৱ হোৱা অহংকাৰক আশ্ৰয় কৰি আমি দুয়ো পৰস্পৰে মহা-বিপুল যুদ্ধত নামিলোঁ; আৰু সেই ভয়ংকৰ সংঘৰ্ষৰ সংবাদ শুনি সকলোৱে বিস্মিত হ’ল।

Verse 71

स एव शंकरः सर्वमहंकारमथावयोः । अपाहरदमेयात्मा स्वमाहात्म्यप्रकाशनात्

সেই অমেয় স্বৰূপ শংকৰে নিজৰ পৰম মাহাত্ম্য প্ৰকাশ কৰি আমাৰ দুয়োৰ সকলো অহংকাৰ অপসাৰণ কৰিলে।

Verse 72

इममीश्वरमानतं सुरैरनलस्तम्भमयं सदाशिवम् । अभिपूजयितुं प्रवर्तते स भवेद्वै भवसागरस्य नौः

যি কোনোজনে দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা নতম, অগ্নিস্তম্ভময় সদাশিৱ ঈশ্বৰক পূজা কৰিবলৈ আগবাঢ়ে, সি নিশ্চয়েই সংসাৰ-সাগৰ পাৰ হ’বলৈ নাও স্বৰূপ হয়।