Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 17

Rishi: Adhvaryu-tradition formula within VS; specific ṛṣi not foregrounded in ritual use
Devata: Protective divine pair (interpreted variously in tradition); broadly deities who ‘conduct’ the sacrifice
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh-like prose-verse cadence (yajus-style), not a strict ṛgvedic stanzaic meter

दे॒व॒श्रुतौ॑ दे॒वेष्वा घो॑षतं॒ प्राची॒ प्रेत॑मध्व॒रं क॒ल्पय॑न्ती ऊ॒र्ध्वं य॒ज्ञं न॑यतं॒ मा जि॑ह्वरतम् । स्वं गो॒ष्ठमा व॑दतं देवी दुर्ये॒ आयु॒र्मा निर्वा॑दिष्टं प्र॒जां मा निर्वा॑दिष्ट॒मत्र॑ रमेथां॒ वर्ष्म॑न् पृथि॒व्याः

devaśrutáu deveṣv ā́ ghoṣataṃ prācī́ prétaṃ adhvaráṃ kalpáyantī ūrdhvám yajñáṃ nayataṃ mā́ jihvaratam | sváṃ goṣṭhám ā́ vadataṃ devī duryé ā́yur mā́ nirvādiṣṭaṃ prajā́ṃ mā́ nirvādiṣṭam átra ramethāṃ várṣman pṛthivyā́ḥ

হে দেৱশ্ৰুতী (দেৱখ্যাত) দুয়ো! দেৱসকলৰ মাজত ঘোষণা কৰা। পূব দিশলৈ আগবাঢ়া, অধ্বৰযজ্ঞ সজ্জিত কৰোঁতা; যজ্ঞক ঊৰ্ধ্বলৈ নিয়া—বাঁকা নহ’বা, বিচলিত নহ’বা। হে দেৱীসকল! কঠিন পথত নিজৰ গোষ্ঠলৈ কথা কোৱা। মোৰ আয়ু যেন ‘নিৰ্বাদিত’ (কেঢ়াই নলোৱা) নহয়, মোৰ প্ৰজা যেন ‘নিৰ্বাদিত’ নহয়। ইয়াত পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত তোমালোক আনন্দেৰে ৰমা কৰা।

दे॒व॒श्रुतौ॑ । दे॒वेषु॑ । आ । घो॑षतम् । प्राची॑ । प्र । इतम् । अ॒ध्व॒रम् । क॒ल्पय॑न्ती इति । ऊ॒र्ध्वम् । य॒ज्ञम् । न॒यतम् । मा । जि॒ह्व॒रतम् । स्वम् । गो॒ष्ठम् । आ । व॒दतम् । दे॒वी इति । दु॒र्ये॑ । आयुः॑ । मा । नि॒र्वा॑दिष्टम् । प्र॒जाम् । मा । नि॒र्वा॑दिष्टम् । अत्र॑ । र॒मे॒थाम् । वर्ष्म॑न् । पृ॒थि॒व्याः

देवश्रुतौO two ‘heard-by-the-gods’ (divine-heard ones)
देवश्रुतौ:
सम्बोधन (address)
TypeNoun (dual vocative) / epithet
Rootदेवश्रुति (प्रातिपदिक) < देव + श्रुति (श्रु ‘to hear’)
देवेषुamong the gods
देवेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
towards, hither
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
घोषतम्proclaim (you two)!
घोषतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootघोष् (धातु) / घोषय् (caus.)
प्राचीeastern, forward-facing
प्राची:
विशेषण
TypeAdjective
Rootप्राच् (प्रातिपदिक)
प्रेतम्go forth; proceed
प्रेतम्:
कर्म (of implied motion/command) / क्रियाविशेषण
TypeVerb
Rootप्र-इ (धातु इ ‘to go’)
अध्वरम्the sacrifice (adhvara)
अध्वरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
कल्पयन्तीarranging, preparing
कल्पयन्ती:
कर्तृ (of the participial action) / क्रियाविशेषण
TypeVerb (participle)
Rootकॢप् (धातु) → कल्पय् (णिच् caus.)
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
क्रियाविशेषण
TypeAdjective (used adverbially)
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
यज्ञम्the yajña
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
नयतम्lead (you two)!
नयतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
जिह्वरतम्swerve aside (you two)!
जिह्वरतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootजिह्वर् (धातु; ‘to go crooked / deviate’, Vedic)
स्वम्one’s own
स्वम्:
विशेषण
TypePronoun/Adjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गोष्टम्cowshed; homestead
गोष्टम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगोष्ट (प्रातिपदिक)
to, towards
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
वदतम्speak/say (you two)!
वदतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
देवीO goddess
देवी:
सम्बोधन (address) / कर्तृ (if taken as subject)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
दुर्येin the house; at home
दुर्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदुर्य (प्रातिपदिक)
आयुःlife-span
आयुः:
कर्तृ (of passive/benedictive sense)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
निर्वादिष्टम्let it not be spoken away/denounced; may it not be taken away by utterance
निर्वादिष्टम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनि-वाद् (धातु वद् ‘to speak’ with नि-; Vedic: ‘to speak out/denounce’)
प्रजाम्offspring, progeny
प्रजाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
निर्वादिष्टम्let it not be spoken away/denounced
निर्वादिष्टम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनि-वाद् (धातु)
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
रमेथाम्rejoice/dwell pleasantly (you two)!
रमेथाम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
वर्ष्मन्on the expanse/surface
वर्ष्मन्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवर्ष्मन् (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
D
Devaśrutau (the ‘divinely renowned’ pair)
D
Devīḥ (Goddesses, as protective powers)
V
Viśve Devāḥ (All the Gods)