Shukla Yajur Veda — Adhyaya 36, Mantra 15
Rishi: As transmitted in Vājasaneyin āpaḥ-hymnic sequence; ritual attribution predominates over named ṛṣi.
Devata: Āpaḥ (Waters), as Mothers.
Chandas: Jagatī/Tr̥ṣṭubh-adjacent cadence in Yajus usage.
Samhita Patha (Devanagari)
यो व॑: शि॒वत॑मो॒ रस॒स्तस्य॑ भाजयते॒ह न॑: । उ॒श॒तीरि॑व मा॒तर॑:
Transliteration
yó vaḥ śivátamo rásaḥ tásya bhājayatehá naḥ | uśatī́r iva mātáraḥ ||
Translation
হে মাতৃস্বরূপা আপঃ! তোমালোকৰ ভিতৰত যি অতি শিৱতম ৰস (সাৰ) আছে, তাৰ ভাগ আমাক ইয়াত দিয়া। স্নেহশীলা নাৰীৰ দৰে, মাতৃৰ দৰে (নিজৰ সন্তানক দিয়া দৰে) আমাক দান কৰা।
Padapatha (Word Analysis)
यः । वः । शि॒व-त॑मः । रसः । तस्य॑ । भा॒ज॒य॒त । इ॒ह । नः । उ॒श॒तीः-इ॑व । मा॒तरः ।
Word by Word
यःwho (that)
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाचकः; ‘यः’ = ‘सः’ इत्यस्य विशेषणम्)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
वःfor you / of you
वः:
सम्प्रदान (हितार्थे ‘for you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → वः
शिवतमःmost auspicious
शिवतमः:
विशेषणम् (रसस्य)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक) + तमप् (सुपरलटिव-प्रत्ययः)
रसःsap, essence, juice
रसः:
कर्तृ (भाजयते इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of that’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भाजयतेapportions, distributes, grants
भाजयते:
क्रिया
TypeVerb
Rootभज् (धातु) — णिच् (causative) → भाजय-
इहhere
इह:
अधिकरण (देश/काल-सूचकः)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
नःto us / for us
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे ‘to/for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → नः
उशतीःdesiring, eager (f.)
उशतीः:
कर्तृ (अध्याहृत-क्रियायाः/उपमानस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउशती (प्रातिपदिक; ‘उशत्’/‘वश्/उश्’ इत्यस्य कृत/विशेषण-रूपम्)
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशकः
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
मातरःmothers
मातरः:
कर्तृ/उपमान (उशतीः इव मातरः)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āpaḥ (Waters)M
Mātaraḥ (Mothers, as a divine epithet of the Waters)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes