Mantra 5
Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution; specific r̥ṣi assignment may be left ‘anukta’ in some indices)
Devata: Pṛthivī (as devayajani) and Agni (as annāda)
Chandas: Mixed/prose-like yajus (Yajurvedic formula; not a fixed ṛgvedic meter)
Samhita Patha (Devanagari)
भूर्भुव॒: स्वर्द्यौरि॑व भू॒म्ना पृ॑थि॒वीव॑ वरि॒म्णा । तस्या॑स्ते पृथिवि देवयजनि पृ॒ष्ठेऽग्निम॑न्ना॒दम॒न्नाद्या॒याद॑धे
Transliteration
bhū́r bhuvaḥ svàr dyáur iva bhū́mnā pṛthivī́va varímṇā | tásyās te pṛthivi devayajani pṛṣṭhé ’gním annā́dam annā́dyāyā́ dadhē ||
Translation
ভূঃ, ভুৱঃ, স্বঃ—দ্যৌৰিৰ দৰে মহিমাত বিস্তৃত, পৃথিৱীৰ দৰে প্ৰসাৰত ব্যাপ্ত। হে পৃথিৱী, দেৱযজনী (দেৱপূজাৰ স্থান) তোৰ পৃষ্ঠত মই অন্নভোজী অগ্নিক স্থাপন কৰোঁ, যাতে তেওঁ অন্নভক্ষণৰ কাৰণে (অন্নদায়ক ৰূপে) স্থিত হয়।
Padapatha (Word Analysis)
भूः । भुवः । स्वः । द्यौः-इव । भूम्ना । पृथिवी-इव । वरिम्णा । तस्याः । ते । पृथिवि । देव-यजनि । पृष्ठे । अग्निम् । अन्न-आदम् । अन्न-आद्याय । आ-दधे ।
Word by Word
भूःearth-region (bhūḥ)
भूः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भू-लोक) अथवा अव्यय-रूप
भुवःmid-region/atmosphere (bhuvaḥ)
भुवः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
स्वःheaven (svaḥ)
स्वः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootस्वर् (प्रातिपदिक)
द्यौःthe sky
द्यौः:
Kartā
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
इवas/like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
भू॒म्नाby greatness/abundance
भू॒म्ना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootभू॒मन् (प्रातिपदिक)
पृथिवीthe earth
पृथिवी:
Kartā
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
इवas/like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
वरि॒म्णाby breadth/expanse
वरि॒म्णा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवरिमन् (प्रातिपदिक)
तस्याःof her/of that (earth)
तस्याः:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you/thy
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृथिविO Earth
पृथिवि:
Sambodhana
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
देवयजनिO divine-sacrificial ground (fit for worship of gods)
देवयजनि:
Sambodhana
TypeAdjective
Rootदेवयजनी (प्रातिपदिक; देव-यजन-ई)
पृष्ठेon the back/surface
पृष्ठे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अन्नादम्food-eater/consumer of oblations
अन्नादम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्नाद (प्रातिपदिक; अन्न + आद ‘eater’)
अन्नाद्यायfor food/for nourishment
अन्नाद्याय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअन्नाद्य (प्रातिपदिक; अन्न + आद्य ‘eatable/food’)
आदधेI place/establish
आदधे:
Kartā
TypeVerb
Rootधा (धातु) उपसर्ग: आ-
Entities Mentioned
P
Pṛthivī (Devayajanī)A
Agni (Annāda)B
Bhūr-Bhuvaḥ-Svaḥ (Vyāhṛtis)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes