Mantra 2
Rishi: Vājasaneyin tradition
Devata: Indra (principal); Tanūnapāt and Narāśaṁsa as associated divine functions
Chandas: Yajus (formulaic, ṛgvedic phraseology)
Samhita Patha (Devanagari)
होता॑ यक्ष॒त्तनू॒नपा॑तमू॒तिभि॒र्जेता॑र॒मप॑राजितम् । इन्द्रं॑ दे॒वᳪ स्व॒र्विदं॑ प॒थिभि॒र्मधु॑मत्तमै॒र्नरा॒शᳪसे॑न॒ तेज॑सा॒ वेत्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑
Transliteration
hótā yakṣat tanūnapātam ūtíbhir jétāram áparājitam | índraṁ deváṁ svàr-vidaṁ pathíbhir mádhumattamair narāśáṁsena téjasā vétv ā́jyasya hótar yája
Translation
হোতা তনূনপাতক সহায়তাসমূহে সৈতে যজ্ঞ কৰক—জয়ী, অপৰাজিত। স্বৰ্গ-বিদ ইন্দ্ৰ দেৱক, অতি মধুৰ পথসমূহেৰে, নরাশংসৰ সৈতে, তেজেৰে—ঘৃত-আহুতিলৈ আহক। হে হোতা, যজ্ঞ কৰা।
Padapatha (Word Analysis)
होता यक्षत् । तनूनपातम् । ऊतिभिः । जेतारम् । अपराजितम् । इन्द्रम् । देवम् । स्वः-विदम् । पथिभिः । मधुमत्तमैः । नराशंसॆन । तेजसा । वेतु । आज्यस्य । होतः । यज
Word by Word
होताthe Hotṛ priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु) प्रातिपदिक
यक्षत्let him worship / perform sacrifice
यक्षत्:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजा)
तनूनपातम्Tanūnapāt (a form of Agni)
तनूनपातम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतनूनपात् (प्रातिपदिक; अग्नि-विशेष)
ऊतिभिःwith aids / protections
ऊतिभिः:
करण
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक)
जेतारम्the conqueror
जेतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजेतृ (√जि) प्रातिपदिक
अपराजितम्unconquered, undefeated
अपराजितम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअपराजित (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
स्वर्विदम्knower/finder of heaven (svarga)
स्वर्विदम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootस्वर्विद् (प्रातिपदिक; स्वः+विद्)
पथिभिःby paths / by ways
पथिभिः:
करण
TypeNoun
Rootपथि (प्रातिपदिक)
मधुमत्तमैःby the most honeyed/pleasant (paths)
मधुमत्तमैः:
करण
TypeAdjective
Rootमधुमत्तम (प्रातिपदिक; मधुमत्-तमप्)
नराशंस॑ेनwith Narāśaṃsa
नराशंस॑ेन:
करण
TypeNoun
Rootनराशंस (प्रातिपदिक; देवता/अग्नि-विशेष)
तेजसाwith brilliance / energy
तेजसा:
करण
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
वेतुlet him come / proceed
वेतु:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√वी/√वेत् (गत्यर्थ; वैदिक प्रयोग)
आज्यस्यof ghee
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
होतरिin/at the Hotṛ (office); at the Hotṛ
होतरि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ (√हु) प्रातिपदिक
यजsacrifice! / worship!
यज:
कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजा)
Entities Mentioned
I
IndraT
TanūnapātN
NarāśaṁsaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes