Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 9
Rishi: Vedic tradition (brahmodya/inquiry layer)
Devata: Āditya/Samvatsara (implied), with Agni as remedial heat (implied)
Chandas: Triṣṭubh tendency (requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑ः । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्
Transliteration
káḥ svíd ekākī́ cárati ká u svíj jā́yate púnaḥ | kíṃ svíd dhím asya bheṣajáṃ kím vā́vápanaṃ mahát
Translation
কোনে, বাৰু, একাকী পথেৰে বিচৰণ কৰে? কোনে, সঁচাকৈ, পুনৰ জন্ম লয়? এই শীতৰ (হিমৰ) ঔষধ কি? আৰু মহৎ বপন (বীজ-বপন) কি?
Padapatha (Word Analysis)
कः । स्वित् । ए॒का॒की । च॒र॒ति॒ । कः । उ॒ । स्वित् । जा॒य॒ते॒ । पुनः॑ । किम् । स्वित् । हि॒मस्य॑ । भे॒ष॒जम् । किम् । वा॒ । आ॒वप॑नम् । म॒हत्
Word by Word
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक) → कः
स्वित्indeed? / I wonder
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित्
एकाकीalone, solitary
एकाकी:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootएकाकिन् (प्रातिपदिक) → एकाकी
चरतिmoves, wanders
चरति:
—
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक) → कः
उindeed, then
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ
स्वित्I wonder
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित्
जायतेis born, comes into being
जायते:
—
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः
किम्what?
किम्:
कर्म (अर्थतः ‘what (is)…?’)
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
स्वित्I wonder
स्वित्:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वित्
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
भेषजम्remedy, medicine
भेषजम्:
कर्म (अर्थतः ‘what is the remedy?’)
TypeNoun
Rootभेषज (प्रातिपदिक)
किम्what?
किम्:
कर्म (अर्थतः ‘what (is)…?’)
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा
अवपनम्sowing, planting (casting down/putting in)
अवपनम्:
कर्म (अर्थतः ‘what (is) the sowing/planting?’)
TypeNoun
Rootअवपन (प्रातिपदिक) [अव√प (वपन/रोपण) से भाव/करण-नाम]
महत्great
महत्:
कर्म
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āditya (Saṃvatsara/Time)A
AgniP
PrajāpatiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes