Mantra 25
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic redactional lineage; specific ṛṣi ascription not explicit in the supplied excerpt)
Devata: Vāc / Brahman (functional deity of regulated speech), with implicit Prajāpati-bandhu
Chandas: Mixed/irregular (Yajus-formula with ṛc-like cadence); requires metrical verification against pada-count
Samhita Patha (Devanagari)
मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रे॑ वृ॒क्षस्य॑ क्रीडतः । विव॑क्षत इव ते॒ मुखं॒ ब्रह्म॒न्मा त्वं व॑दो ब॒हु
Transliteration
mā́tā ca te pitā́ ca te’gré vṛkṣásya krī́ḍataḥ | vívakṣata iva te múkhaṃ bráhman mā́ tvaṃ vado bahú
Translation
গছৰ আগফালে তোমাৰ মাতা আৰু পিতা ক্ৰীড়া কৰি আছে। যেন কথা ক’বলৈ উদ্যত, তেনেকুৱাই তোমাৰ মুখ। হে ব্ৰাহ্মণ, তুমি অধিক কথা নক’বা।
Padapatha (Word Analysis)
मा॒ता । च॒ । ते॒ । पि॒ता । च॒ । ते॒ । अ॒ग्रे॑ । वृ॒क्षस्य॑ । क्री॒ड॒तः॒ । वि॒व॑क्ष॒तः॒ । इ॒व॒ । ते॒ । मुख॑म् । ब्रह्म॑न् । मा॒ । त्वम् । व॒दः॒ । ब॒हु
Word by Word
माताmother
माता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक) → माता
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पिताfather
पिता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) → पिता
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्रेin front; before
अग्रे:
अधिकरण
TypeNoun (used adverbially)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
वृक्षस्यof the tree
वृक्षस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
क्रीडतः(the two) playing
क्रीडतः:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootक्रीड् (धातु)
विवक्षत(the two) wish to speak
विवक्षत:
कर्तृ
TypeVerb
Rootविवक्ष् (धातु; वि+वच्/विवक्ष् ‘to wish to speak’)
इवas if
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मुखम्mouth; face
मुखम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
ब्रह्मन्O Brahman (priest)
ब्रह्मन्:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable (prohibitive particle)
Rootमा
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वदःspeak
वदः:
कर्तृ
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
बहुmuch; many (words)
बहु:
—
TypeAdjective (used adverbially)
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
VācB
Brahman (as priestly principle)P
Prajāpati (implicit bandhu)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes