Mantra 48
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajus transmission; specific ṛṣi ascription not explicit here)
Devata: Indra, Bṛhaspati, Aditi (protective triad)
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (Yajus prose-verse; mixed)
Samhita Patha (Devanagari)
यत्र॑ बा॒णाः स॒म्पत॑न्ति कुमा॒रा वि॑शि॒खा इ॑व । तन्न॒ इन्द्रो॒ बृह॒स्पति॒रदि॑ति॒: शर्म॑ यच्छतु वि॒श्वाहा॒ शर्म॑ यच्छतु
Transliteration
yátra bāṇā́ḥ sámpatanti kumārā́ viśikhā́ iva | tán na índro bṛ́haspátir áditiḥ śárma yacchatu viśvā́hā śárma yacchatu
Translation
য’ত কুমাৰসকলে নিক্ষেপ কৰা যেন বিশিখা-বাণসমূহ একেলগে উৰি আহে, তাতেই ইন্দ্ৰ, বৃহস্পতি আৰু অদিতিয়ে আমাক শৰণ দিওক; বিশ্বাহা—আমাৰ সকলো দিনলৈ শৰণ দিওক।
Padapatha (Word Analysis)
यत्र । बाणाः । सम्पतन्ति । कुमाराः । विशिखाः । इव । तत् । नः । इन्द्रः । बृहस्पतिः । अदितिः । शर्म । यच्छतु । विश्वाहा । शर्म । यच्छतु ।
Word by Word
यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
वाor / indeed (particle)
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
बाणाःarrows
बाणाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
सम्together / completely (prefix)
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
पतन्तिfall / fly (down)
पतन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
कुमाराःboys / youths
कुमाराः:
कर्तृ (उपमान-विषय) / विशेष्य
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
विशिखाःwithout tips; tipless
विशिखाः:
कर्तृ (उपमेयः: बाणाः) / विशेषण
TypeAdjective
Rootविशिखा (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
तत्that
तत्:
कर्म (यच्छतु इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्तृ (इन्द्रेण सह समुच्चितः)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
अदितिःAditi
अदितिः:
कर्तृ (समुच्चितः)
TypeNoun
Rootअदिति (प्रातिपदिक)
शर्मshelter; protection; comfort
शर्म:
कर्म
TypeNoun
Rootशर्मन् (प्रातिपदिक)
यच्छतुmay (he/she) grant
यच्छतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
विश्वाहाevery day; all days
विश्वाहा:
अधिकारण (काल)
TypeIndeclinable
Rootविश्वाहा (अव्यय/समास)
शर्मshelter; protection
शर्म:
कर्म
TypeNoun
Rootशर्मन् (प्रातिपदिक)
यच्छतुmay (he/she) grant
यच्छतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraB
BṛhaspatiA
AditiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes