Mantra 21
Rishi: Viśvakarman tradition (index-dependent)
Devata: Viśvakarman (with Prajāpati-theology in the background)
Chandas: Triṣṭubh (probable; to be confirmed)
Samhita Patha (Devanagari)
या ते॒ धामा॑नि पर॒माणि॒ याऽव॒मा या म॑ध्य॒मा वि॑श्वकर्मन्नु॒तेमा । शिक्षा॒ सखि॑भ्यो ह॒विषि॑ स्वधावः स्व॒यं य॑जस्व त॒न्वं॒ वृधा॒नः
Transliteration
yā́ te dhā́māni paramā́ṇi yā́’vamā́ yā́ madhyamā́ viśvakarman nutémā́ | śíkṣā sákhībhyo havíṣi svadhāvaḥ svayáṃ yajasva tanvàṃ vṛdhānáḥ ||
Translation
হে বিশ্বকৰ্মন, তোমাৰ পৰম ধামসমূহ—উচ্চতম, নিম্নতম, আৰু মধ্যম—আৰু এইসমূহো। হে স্বধাৱান, হৱিষত সখিসকলক শিক্ষা দিয়া; নিজেই যজ্ঞ কৰা, নিজৰ তনু বৃদ্ধি কৰি।
Padapatha (Word Analysis)
या ते धामानि परमानि । या अवमा । या मध्यमाः । विश्वकर्मन् उत इमा । शिक्ष । सखिभ्यः । हविषि । स्वधावः । स्वयम् यजस्व । तन्वम् वर्धानः ।
Word by Word
याwhich
या:
विशेषणम् (धामानि इति) / सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धामानिabodes, stations, powers
धामानि:
कर्तृ/विषय (उद्देश्य-वाक्ये)
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
परमाणिhighest
परमाणि:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
याwhich
या:
विशेषणम् (धामानि इति) / सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवमाlowest
अवमा:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअवम (प्रातिपदिक)
याwhich
या:
विशेषणम्
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मध्यमाmiddle
मध्यमा:
विशेषणम्
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
विश्वकर्मन्O Viśvakarman
विश्वकर्मन्:
सम्बोधनम्
TypeNoun (vocative)
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
उतand, also
उत:
समुच्चय/अन्वय
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
इमाthese
इमा:
विशेषणम् (धामानि इति) / विषय
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शिक्षteach, instruct
शिक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Rootशिक्ष् (धातु)
सखिभ्यःto (our) friends
सखिभ्यः:
सम्प्रदानम्
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
हविषिin/with the oblation
हविषि:
अधिकरणम्
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
स्वधावःO possessor of svadhā (inherent power)
स्वधावः:
सम्बोधन-विशेषणम्
TypeAdjective (vocative)
Rootस्वधावत् (प्रातिपदिक)
स्वयम्by yourself
स्वयम्:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
यजस्वsacrifice, worship
यजस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
तन्वम्(your) body, self
तन्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
वृधानःgrowing, increasing
वृधानः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple
Rootवृध् (धातु) → वृधान (कृदन्त-प्रातिपदिक, शानच्)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanP
Prajāpati (theological background)A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes