Mantra 19
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni (as protector) with prāṇa-bandhu
Chandas: Yajus
Samhita Patha (Devanagari)
विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य । अ॒ग्निष्ट्वा॒ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द
Transliteration
viśvásmai prāṇā́yāpānā́ya vyānā́yodānā́ya pratiṣṭhā́yai carítrāya | agníṣ ṭvā́’bhí pātu mahyā́ svastyā́ chárdiṣā śántamena táyā devátayā’ṅgirasvád dhrúvā sīdá
Translation
সৰ্বজনৰ বাবে—প্ৰাণ, অপান, ব্যান, উদান, প্ৰতিষ্ঠা আৰু চৰিত্ৰৰ বাবে। অগ্নিয়ে তোমাক চাৰিওফালে ৰক্ষা কৰক—মহৎ স্বস্তি, অতি শান্ত আশ্ৰয়-আচ্ছাদনেৰে। সেই দেৱতাৰ সহায়ত, অঙ্গিৰস-সদৃশ হৈ, তুমি ধ্ৰুৱভাৱে বহা।
Padapatha (Word Analysis)
विश्व॑स्मै । प्रा॒णाय॑ । अ॒पा॒नाय॑ । व्या॒नाय॑ । उ॒दा॒नाय॑ । प्र॒ति॒ष्ठायै॑ । च॒रित्रा॑य । अ॒ग्निः । त्वा॒ । अ॒भि । पा॒तु॒ । म॒ह्या । स्व॒स्त्या । छ॒र्दिषा॑ । शन्त॑मेन । तया॑ । दे॒वत॑या । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् । ध्रु॒वा । सी॒द
Word by Word
विश्वस्मैto/for the all (universal one)
विश्वस्मै:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
प्राणायto/for the vital breath (prāṇa)
प्राणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अपानायto/for the downward breath (apāna)
अपानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
व्यानायto/for the diffused breath (vyāna)
व्यानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
उदानायto/for the upward breath (udāna)
उदानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootउदान (प्रातिपदिक)
प्रतिष्ठायैto/for stability; firm standing
प्रतिष्ठायै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्रतिष्ठा (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
चरित्रायto/for conduct; course; movement
चरित्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootचरित्र (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वाyou (thee)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अभिtowards; over; upon
अभि:
—
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअभि
पातुmay (he) protect
पातु:
—
TypeVerb
Rootपा (धातु, ‘to protect’)
मह्याwith greatness; with the great (power)
मह्या:
करण
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
स्वस्त्याwith well-being; auspiciousness
स्वस्त्या:
करण
TypeNoun
Rootस्वस्ति (प्रातिपदिक)
छर्दिषाwith shelter; protection
छर्दिषा:
करण
TypeNoun
Rootछर्दिस् (प्रातिपदिक)
शन्तमेनwith the most peaceful/beneficent
शन्तमेन:
विशेषण (करण-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootशन्तम (प्रातिपदिक; superlative of शम्/शान्त)
तयाwith that
तया:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवतयाwith the deity; divine power
देवतया:
करण
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
अङ्गिरस्वत्in the manner of the Aṅgirases; Aṅgiras-like
अङ्गिरस्वत्:
क्रियाविशेषण
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस् + वत् (तद्धित)
ध्रुवाfirm; fixed
ध्रुवा:
कर्तृ-सम्बन्ध (विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
सीदsit; take your seat
सीद:
—
TypeVerb
Rootसद् (धातु, ‘to sit’)
Entities Mentioned
A
AgniP
Prāṇa (with Apāna, Vyāna, Udāna)A
Aṅgiras (Aṅgiras-like power)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes