Shukla Yajur Veda — Adhyaya 10, Mantra 29
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Agni (primary); Sūrya (instrumental imagery via raśmi)
Chandas: Mixed: first portion tr̥ṣṭubh-like; followed by yajus-prose extension
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्निः पृ॒थुर्धर्म॑ण॒स्पति॑र्जुषा॒णो अ॒ग्निः पृ॒थुर्धर्म॑ण॒स्पति॒राज्य॑स्य वेतु॒ स्वाहा॑ स्वाहा॑कृता॒: सूर्य॑स्य र॒श्मिभि॑र्यतध्वᳪ सजा॒तानां॑ मध्य॒मेष्ठ्या॑य
Transliteration
agníḥ pṛthúr dhármaṇas-pátir juṣāṇó | agníḥ pṛthúr dhármaṇas-pátir rā́jyasya vetu svā́hā | svā́hā-kṛtāḥ sū́ryasya raśmíbhir yatadhvaṃ sajātā́nāṃ madhyaméṣṭhyāya
Translation
অগ্নি—পৃথু, ধৰ্মণস্পতী—প্ৰসন্নভাৱে গ্ৰহণ কৰি; অগ্নি—পৃথু, ধৰ্মণস্পতী—ৰাজ্যত্ব লাভ কৰক। স্বাহা, স্বাহা। স্বাহাকৃত হে, সূৰ্যৰ ৰশ্মিসমূহেৰে তোমালোকে সংযম কৰি ৰাখা—একেলগে জন্ম লোৱা সকলৰ মাজত মধ্যমেষ্ঠ্য (মধ্যতম শ্ৰেষ্ঠতা/প্ৰাধান্য) লাভৰ বাবে।
Padapatha (Word Analysis)
अग्निः । पृथुः । धर्मणः-पतिः । जुषाणः । अग्निः । पृथुः । धर्मणः-पतिः । राज्यस्य । वेतु । स्वाहा । स्वाहा-कृताः । सूर्यस्य । रश्मिभिः । यतध्वम् । स-जातानाम् । मध्यम-एष्ठ्याय
Word by Word
अग्निःAgni (fire-deity)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
पृथुःbroad, wide
पृथुः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपृथु- (प्रातिपदिक)
धर्मणःof dharma / of sacred order
धर्मणः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootधर्मन्- (प्रातिपदिक)
पतिःlord
पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपति- (प्रातिपदिक)
जुषाणःbeing pleased; accepting
जुषाणः:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootजुष् (धातु) → जुषाण (शानच्)
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
पृथुःbroad
पृथुः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपृथु- (प्रातिपदिक)
धर्मणःof dharma
धर्मणः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootधर्मन्- (प्रातिपदिक)
पतिःlord
पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपति- (प्रातिपदिक)
राज्यस्यof the kingdom / sovereignty
राज्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootराज्य- (प्रातिपदिक)
वेतुmay he obtain / may he win
वेतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु; ‘to know/obtain’) → वेतु (लोट्)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
(यज्ञीय-उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
(यज्ञीय-उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात)
कृताःmade; performed
कृताः:
कर्तृ (समूहः)
TypeVerb (participle)
Rootकृ (धातु) → कृत (क्त)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य- (प्रातिपदिक)
रश्मिभिःwith rays
रश्मिभिः:
करण
TypeNoun
Rootरश्मि- (प्रातिपदिक)
यतध्वम्strive! / exert yourselves!
यतध्वम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootयत् (धातु; ‘to strive/hold back’) → यतध्वम् (लोट्)
सजातानाम्of those born together; of kindred
सजातानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootसजात- (प्रातिपदिक; ‘born together’)
मध्यमthe middle (place/portion)
मध्यम:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootमध्य- (प्रातिपदिक) → मध्यम
इष्ठ्यायfor the iṣṭi / for the offering
इष्ठ्याय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइष्ठ्या- (प्रातिपदिक; ‘offering/oblation, iṣṭi’)
Entities Mentioned
A
Agni (Pṛthu, Dharmāṇaspati)S
SūryaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes