Brahmā–Viṣṇu-Pūjā: Upacāra-Vistāra and Īśvara’s Prasāda (Offerings in Shiva Worship and the Lord’s Grace)
এই অধ্যায়ত নন্দিকেশ্বৰে বৰ্ণনা কৰে—ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৱে প্ৰণাম কৰি, কৰযোৰে, মৌন আৰু সংযমেৰে সোঁ-বাাঁওফালে থিয় হৈ শিৱক বিধিবৎ পূজা কৰে। তেওঁলোকে শিৱক সপৰিবাৰ উৎকৃষ্ট আসনত স্থাপন কৰি ‘পুৰুষ/প্ৰাকৃত’ অৰ্থাৎ সহজলভ্য কিন্তু পূজাত পবিত্ৰতা বৃদ্ধি কৰা দ্ৰব্যেৰে উপচাৰ অৰ্পণ কৰে। হাৰ, নূপুৰ, কেয়ূৰ, কিৰীট, মণি, কুণ্ডল, যজ্ঞোপবীত-বস্ত্ৰ, মালা-আঙুঠি, পুষ্প, তাম্বূল, কৰ্পূৰ, চন্দন-অগৰু লেপ, ধূপ-দীপ, শ্বেত ছত্ৰ, পাখা, পতাকা, চামৰ আদি উপচাৰৰ বিস্তাৰ বৰ্ণিত, যি বাক্-মনাতীত বৈভৱলৈকে সূচায়। নীতি—যি ‘পতিযোগ্য’ আৰু লভ্য বস্তুৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ, তাকেই অৰ্পণ কৰিব লাগে। শিৱ প্ৰসন্ন হৈ সেই অৰ্পণক প্ৰসাদৰূপে সমবেত সকলক বিতৰণ কৰে; আনন্দধ্বনি উঠে। শেষত তেওঁ দুয়ো দেৱৰ পূজাত সন্তোষ প্ৰকাশ কৰে।
Shlokas
Verse 1
नंदिकेश्वर उवाच । तत्रांतरे तौ च नाथं प्रणम्य विधिमाधवौ । बद्धांजलिपुटौ तूष्णीं तस्थतुर्दक्षवामगौ
নন্দিকেশ্বৰ ক’লে—সেই সময়তে বিধাতা ব্ৰহ্মা আৰু মাধৱ (বিষ্ণু) প্ৰভুক প্ৰণাম কৰিলে। কৰযোৰে নীৰৱে থিয় হ’ল—এজন সোঁফালে, আনজন বাঁফালে।
Verse 2
तत्र संस्थाप्य तौ देवं सकुटुंबं वरासने । पूजयामासतुः पूज्यं पुण्यैः पुरुषवस्तुभिः
তাত তেওঁলোকে দুয়োজনে দেৱাধিদেৱক তেওঁৰ দিব্য পৰিয়ালসহ শ্ৰেষ্ঠ আসনত স্থাপন কৰি, পুণ্যদায়ক আৰু মহৎজনোচিত শুভ উপহাৰেৰে পূজ্য প্ৰভুৰ পূজা কৰিলে।
Verse 3
पौरुषं प्राकृतं वस्तुज्ञेयं दीर्घाल्पकालिकम् । हारनूपुरकेयूरकिरीटमणिकुंडलैः
মানৱকৃত আৰু প্ৰাকৃত ভৌতিক বস্তু দীঘল সময় বা অলপ সময় থাকিলেও শেষত নশ্বৰ; যেনে হাৰ, নূপুৰ, কেয়ূৰ, কিৰীট, মণি আৰু কুণ্ডল আদি।
Verse 4
यज्ञसूत्रोत्तरीयस्रक्क्षौममाल्यांगुलीयकैः । पुष्पतांबूलकर्पूरचंदनागुरुलेपनैः
যজ্ঞসূত্ৰ, উত্তৰীয়, স্ৰক্, ক্ষৌমবস্ত্ৰ, মাল্য আৰু আঙুঠি, লগতে পুষ্প, তাম্বূল, কৰ্পূৰ, চন্দন আৰু সুগন্ধি অগৰু-লেপনে ভক্তিভাৱে শিৱৰ পূজা কৰা উচিত।
Verse 5
धूपदीपसितच्छत्रव्यजनध्वजचामरैः । अन्यैर्दिव्योपहारैश्च वाण्मनोतीतवैभवैः
ধূপ-দীপ, শুভ্ৰ ছত্ৰ, ব্যজন, ধ্বজ আৰু চামৰেৰে, লগতে বাক্ আৰু মনৰ অতীত বৈভৱযুক্ত অন্য দিব্য উপহাৰেৰে তেওঁলোকে শিৱৰ পূজা কৰিলে।
Verse 6
पतियोग्यैः पश्वलभ्यैस्तौ समर्चयतां पतिम् । यद्यच्छ्रेष्ठतमं वस्तु पतियोग्यं हितद्ध्वजे
পতি (শিৱ)ৰ যোগ্য আৰু দেহধাৰী প্ৰাণীৰ বাবে সহজলভ্য উপচাৰে পতিক সম্যক্ পূজা কৰা। যি বস্তু সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ, যদি সি পতি-যোগ্য হয়, তেন্তে তাকেই অৰ্পণ কৰা, হে হিতধ্বজ।
Verse 7
तद्वस्त्वखिलमीशोपि पारं पर्यचिकीर्षया । सभ्यानां प्रददौ हृष्टः पृथक्तत्र यथाक्रमम्
সংসাৰসাগৰ পাৰ কৰাবলৈ ইচ্ছা কৰি, ঈশ্বৰো হৃষ্টচিত্তে সেই সকলো বস্তু সভাত একত্ৰ হোৱা লোকসকলক যথাক্ৰমে পৃথক পৃথককৈ বিতৰণ কৰিলে।
Verse 8
कोलाहलो महानासीत्तत्र तद्वस्तु गृह्णताम् । तत्रैव ब्रह्मविष्णुभ्यां चार्चितः शंकरः पुरा
সেই আশ্চৰ্য তত্ত্ব গ্ৰহণ কৰিবলৈ গৈ তাত মহা কোলাহল উঠিল। আৰু তাতেই প্ৰাচীন কালত ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৱে শংকৰক পূজা কৰিছিল।
Verse 9
इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां नवमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ বিদ্যেশ্বৰসংহিতাত নবম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 10
दिनमेतत्ततः पुण्यं भविष्यति महत्तरम् । शिवरात्रिरिति ख्याता तिथिरेषा मम प्रिया
সেয়ে এই দিনটো অতি পুণ্যময় আৰু মহত্তৰ হ’ব। এই তিথি ‘শিৱৰাত্ৰি’ নামে খ্যাত; ই মোৰ অতি প্ৰিয়।
Verse 11
एतत्काले तु यः कुर्यात्पूजां मल्लिंगबेरयोः । कुर्यात्तु जगतः कृत्यं स्थितिसर्गादिकं पुमान्
এই নিৰ্ধাৰিত সময়ত যি মোৰ লিঙ্গ আৰু প্ৰতিষ্ঠিত বিগ্ৰহ—উভয়ৰ—পূজা কৰে, সি সৃষ্টি-স্থিতি আদি জগত্কাৰ্য সত্যই সম্পন্ন কৰে আৰু ঈশ্বৰৰ নিয়ত শক্তিৰ যোগ্য মাধ্যম হয়।
Verse 12
शिवरात्रावहोरात्रं निराहारो जितेंद्रि यः । अर्चयेद्वा यथान्यायं यथाबलमवंचकः
শিৱৰাত্ৰিৰ দিন-ৰাতি যি উপবাসী আৰু ইন্দ্ৰিয়জয়ী, সি বিধিমতে আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে, কোনো ছল নকৰাকৈ, শিৱৰ পূজা কৰক।
Verse 13
यत्फलं मम पूजायां वर्षमेकं निरंतरम् । तत्फलं लभते सद्यः शिवरात्रौ मदर्चनात्
এটা বছৰ ধৰি নিৰন্তৰ মোৰ পূজা কৰিলে যি ফল পোৱা যায়, শিৱৰাত্ৰিত মোৰ অর্চনা কৰিলেই সেই ফল তৎক্ষণাৎ লাভ হয়।
Verse 14
मद्धर्मवृद्धिकालोऽयं चंद्र काल इवांबुधेः । प्रतिष्ठाद्युत्सवो यत्र मामको मंगलायनः
এইয়া মোৰ ধৰ্মবৃদ্ধিৰ কাল—যেনেকৈ চন্দ্ৰকালত সাগৰ ফুলি উঠে। য’ত প্ৰতিষ্ঠা আদি উৎসৱ হয়, সেয়া মোৰেই আৰু মঙ্গলপথ হয়।
Verse 15
यत्पुनः स्तंभरूपेण स्वाविरासमहं पुरा । स कालो मार्गशीर्षे तु स्यादाद्रा र् ऋक्षमर्भकौ
আৰু, পূৰ্বে মই স্বয়ং স্তম্ভৰূপে প্ৰকাশ পাইছিলোঁ—সেই পবিত্ৰ সময় মাৰ্গশীৰ্ষ মাহত, আৰ্দ্ৰা নক্ষত্ৰত, আৰম্ভণিৰ প্ৰহৰত হয়।
Verse 16
आद्रा र्यां मार्गशीर्षे तु यः पश्येन्मामुमासखम् । मद्बेरमपि वा लिंगं स गुहादपि मे प्रियः
মাৰ্গশীৰ্ষ মাহৰ আৰ্দ্ৰা নক্ষত্ৰৰ পবিত্ৰ দিনত যিয়ে মোক—উমাসখ শিৱক—দৰ্শন কৰে, বা মোৰ প্ৰতিষ্ঠিত মূৰ্তি অথবা লিঙ্গ দৰ্শন কৰে, সি মোৰ বাবে গুহ (কাৰ্ত্তিকেয়)তকৈও অধিক প্ৰিয় হয়।
Verse 17
अलं दर्शनमात्रेण फलं तस्मिन्दिने शुभे । अभ्यर्चनं चेदधिकं फलं वाचामगोचरम्
সেই শুভ দিনত কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই ফল লাভ হয়; আৰু যদি অভ্যর্চনা—ভক্তিপূৰ্বক পূজা—কৰা হয়, তেন্তে তাৰ অধিক ফল বাক্যৰ অগোচৰ।
Verse 18
रणरंगतलेऽमुष्मिन्यदहं लिंगवर्ष्मणा । जृंभितो लिंगवत्तस्माल्लिंगस्थानमिदं भवेत्
এই ৰণাঙ্গণৰ এই ভূমিতেই, যেতিয়া মই লিঙ্গ-স্বৰূপ দেহে লিঙ্গবৎ বিস্তাৰিত হৈছিলোঁ; সেয়ে এই স্থান ‘লিঙ্গস্থান’—লিঙ্গ পূজাৰ পবিত্ৰ পীঠ—হ’ব।
Verse 19
अनाद्यंतमिदं स्तंभमणुमात्रं भविष्यति । दर्शनार्थं हि जगतां पूजनार्थं हि पुत्रको
এই অনাদি-অনন্ত স্তম্ভলিঙ্গ অণুমাত্ৰ ক্ষুদ্ৰ হ’ব, যাতে সকলো জগত তাৰ দৰ্শন কৰিব পাৰে; হে পুত্ৰ, যাতে তাৰ পূজাও হ’ব পাৰে।
Verse 20
भोगावहमिदं लिंगं भुक्तिं मुक्त्येकसाधनम् । दर्शनस्पर्शनध्यानाज्जंतूनां जन्ममोचनम्
এই লিঙ্গ ভোগ প্ৰদানকাৰী আৰু ভুক্তি-মুক্তি—দুয়োটাৰ একমাত্ৰ সাধন। ইয়াৰ দৰ্শন, স্পৰ্শ আৰু ধ্যানত জীৱসকল পুনৰ্জন্মৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 21
अनलाचलसंकाशं यदिदं लिंगमुत्थितम् । अरुणाचलमित्येव तदिदं ख्यातिमेष्यति
ইয়াত অগ্নিময় পৰ্বতৰ সদৃশ যি লিঙ্গ উদ্ভূত হৈছে, সি নিশ্চয় ‘অৰুণাচল’ নামেই খ্যাতি লাভ কৰিব।
Verse 22
अत्र तीर्थं च बहुधा भविष्यति महत्तरम् । मुक्तिरप्यत्र जंतूनां वासेन मरणेन च
ইয়াত এই তীৰ্থ নানাভাৱে অতি মহান হ’ব; আৰু ইয়াত বাস কৰিলেও, ইয়াত মৃত্যুবৰণ কৰিলেও জীৱসকল মুক্তি লাভ কৰিব।
Verse 23
रथोत्सवादिकल्याणं जनावासं तु सर्वतः । अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं कोटिगुणं भवेत्
এই পবিত্ৰ অঞ্চল ৰথোৎসৱ আদি মঙ্গল উৎসৱে শোভিত আৰু চাৰিওফালে জনসমাগমে পৰিপূৰ্ণ। ইয়াত দিয়া দান, কৰা হোম আৰু কৰা জপ—সকলো কোটি গুণ ফলদায়ক হয়।
Verse 24
मत्क्षेत्रादपि सर्वस्मात्क्षेत्रमेतन्महत्तरम् । अत्र संस्मृतिमात्रेण मुक्तिर्भवति देहिनाम्
মোৰ নিজ ক্ষেত্ৰসহ সকলো পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰতকৈও এই ক্ষেত্ৰ অধিক মহত্তৰ। ইয়াত দেহধাৰীসকলৰ কেৱল স্মৰণমাত্ৰেই মুক্তি হয়।
Verse 25
तस्मान्महत्तरमिदं क्षेत्रमत्यंतशोभनम् । सर्वकल्याणसंपूर्णं सर्वमुक्तिकरं शुभम्
সেয়েহে এই ক্ষেত্ৰ পৰম মহত্তৰ আৰু অতিশয় শোভন। ই সৰ্বকল্যাণে সম্পূৰ্ণ, স্বয়ং শুভ, আৰু সকলোকে মুক্তি দান কৰে।
Verse 26
अर्चयित्वाऽत्र मामेव लिंगे लिंगिनमीश्वरम् । सालोक्यं चैव सामीप्यं सारूप्यं सार्ष्टिरेव च
ইয়াত লিঙ্গত অধিষ্ঠিত লিঙ্গী ঈশ্বৰ—মোকেই—অৰ্চনা কৰিলে সাধকে সালোক্য, সামীপ্য, সাৰূপ্য আৰু সাৰ্ষ্টি এই দিৱ্য অৱস্থা লাভ কৰে।
Verse 27
सायुज्यमिति पंचैते क्रियादीनां फलं मतम् । सर्वेपि यूयं सकलं प्राप्स्यथाशु मनोरथम्
শিৱসায়ুজ্যক পঞ্চম ফল বুলি মানা হয়; ক্ৰিয়া আদি সাধনাৰ পৰম ফল ই। তোমালোক সকলোৱে শীঘ্ৰে তোমালোকৰ সম্পূৰ্ণ অভীষ্ট মনোৰথ লাভ কৰিবা।
Verse 28
नंदिकेश्वर उवाच । इत्यनुगृह्य भगवान्विनीतौ विधिमाधवौ । यत्पूर्वं प्रहतं युद्धे तयोः सैन्यं परस्परम्
নন্দিকেশ্বৰ ক’লে—এইদৰে ভগৱানে বিনীত বিধি (ব্ৰহ্মা) আৰু মাধৱ (বিষ্ণু)ক অনুগ্ৰহ কৰিলে; আৰু তেওঁলোকৰ পৰস্পৰ যুদ্ধত পূৰ্বে বিনষ্ট হোৱা সেনাবাহিনী ভগৱৎকৰুণাৰে পুনৰ স্থিত হ’ল।
Verse 29
तदुत्थापयदत्यर्थं स्वशक्त्याऽमृतधारया । तयोर्मौढ्यं च वैरं च व्यपनेतुमुवाच तौ
তাৰপিছত ভগৱানে স্বশক্তিৰে অমৃতধাৰা বৰষাই তেওঁলোকক সম্পূৰ্ণৰূপে উঠাই দিলে; আৰু তেওঁলোকৰ মোহ আৰু বৈৰ দূৰ কৰিবলৈ উভয়ক উপদেশ দিলে।
Verse 30
सकलं निष्कलं चेति स्वरूपद्वयमस्ति मे । नान्यस्य कस्यचित्तस्मादन्यः सर्वोप्यनीश्वरः
মোৰ স্বৰূপ দ্বিবিধ—সকল (সগুণ) আৰু নিষ্কল (নিৰ্গুণ)। সেয়ে মোৰ বাহিৰে আন কোনো ঈশ্বৰ নাই; অন্য সকলো স্বতন্ত্ৰ প্ৰভুত্বহীন।
Verse 31
पुरस्तात्स्तंभरूपेण पश्चाद्रू पेण चार्भकौ । ब्रह्मत्वं निष्कलं प्रोक्तमीशत्वं सकलं तथा
আগফালে স্তম্ভৰূপে আৰু পাছফালে সাকাৰৰূপে—এইদৰে সেই দুজন (ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু)য়ে তেওঁক দেখিলে। ব্ৰহ্মত্বক নিষ্কল বুলি কোৱা হৈছে, আৰু ঈশত্বকো সকল (সাকাৰ-প্ৰকাশিত) বুলি উপদেশ দিয়া হৈছে।
Verse 32
द्वयं ममैव संसिद्धं न मदन्यस्य कस्यचित् । तस्मादीशत्वमन्येषां युवयोरपि न क्वचित्
এই দ্বিবিধ তত্ত্ব কেৱল মোৰ মাজতেই সিদ্ধ, মোৰ বাহিৰে আন কাৰো মাজত নহয়। সেয়ে ঈশত্ব আন কাৰো নহয়—তোমালোক দুজনৰো কেতিয়াও নহয়।
Verse 33
तदज्ञानेन वां वृत्तमीशमानं महाद्भुतम् । तन्निराकर्तुमत्रैवमुत्थितोऽहं रणक्षितौ
তোমালোকৰ অজ্ঞতাৰ বাবে ইয়াত এক মহা-অদ্ভুত অৱস্থা উদ্ভৱ হৈছে, যেন সঠিক বিধানকো উলটাই দিছে। সেয়ে সেই বিভ্ৰান্তি দূৰ কৰিবলৈ মই এই ৰণক্ষেত্ৰতেই উদিত হৈছোঁ।
Verse 34
त्यजतं मानमात्मीयं मयीशे कुरुतं मतिम् । मत्प्रसादेन लोकेषु सर्वोप्यर्थः प्रकाशते
নিজৰ অহংকাৰজনিত মান ত্যাগ কৰা আৰু মোৰ—ঈশ্বৰ—মাজত বুদ্ধি স্থিৰ কৰা। মোৰ প্ৰসাদে লোকসমূহত সকলো লক্ষ্য আৰু সত্য অৰ্থ স্পষ্ট হৈ প্ৰকাশ পায়।
Verse 35
गुरूक्तिर्व्यंजकं तत्र प्रमाणं वा पुनः पुनः । ब्रह्मतत्त्वमिदं गूढं भवत्प्रीत्या भणाम्यहम्
ইয়াত গুৰুবচনেই প্ৰকাশক, আৰু সেয়াই বাৰে বাৰে প্ৰমাণ হয়। এই গূঢ় ব্ৰহ্মতত্ত্ব (পৰম শিৱ) মই তোমালোকৰ প্ৰতি স্নেহে কৈছোঁ।
Verse 36
अहमेव परं ब्रह्म मत्स्वरूपं कलाकलम् । ब्रह्मत्वादीश्वरश्चाहं कृत्यं मेनुग्रहादिकम्
মইয়েই পৰম ব্ৰহ্ম—মোৰ স্বৰূপ কলা আৰু বিভাগৰ অতীত। ব্ৰহ্মা আদি ৰূপে প্ৰকাশিত ঈশ্বৰো মইয়েই; আৰু মোৰ কৰ্ম অনুগ্ৰহদান আদি দিব্য কাৰ্য।
Verse 37
बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च ब्रह्माहं ब्रह्मकेशवौ । समत्वाद्व्यापकत्वाच्च तथैवात्माहमर्भकौ
মই বিরাট আৰু সকলোকে বৃদ্ধি-প্ৰসাৰ দান কৰোঁ, সেয়ে ‘ব্ৰহ্মা’ বুলি কোৱা হয়; আৰু মোৰ নিজ শক্তিতেই মই ব্ৰহ্মা আৰু কেশৱ (বিষ্ণু) স্বৰূপো। সকলোৰ প্ৰতি সম আৰু সৰ্বব্যাপী হোৱাৰ বাবে মই ‘আত্মা’ বুলিও অভিহিত—হে বালক।
Verse 38
अनात्मानः परे सर्वे जीवा एव न संशयः । अनुग्रहाद्यं सर्गांतं जगत्कृत्यं च पंकजम्
‘আত্মা’ৰ পৰা পৃথক যিসকল, তেওঁলোক সকলেই নিঃসন্দেহে জীৱ। অনুগ্ৰহক আদিৰূপে ধৰি সৃষ্টিৰ অন্তলৈ, পদ্মসদৃশ জগত আৰু তাৰ কাৰ্যপ্ৰবাহ সেইদৰে চলি থাকে।
Verse 39
ईशत्वादेव मे नित्यं न मदन्यस्य कस्यचित् । आदौ ब्रह्मत्त्वबुद्ध्यर्थं निष्कलं लिंगमुत्थितम्
ঈশ্বৰত্ব নিত্য কেৱল মোৰেই; মোৰ বাহিৰে আন কাৰো নহয়। আদিতে মোৰ ব্ৰহ্মস্বৰূপৰ বোধ জাগাবলৈ নিষ্কল (অখণ্ড) লিঙ্গ প্ৰকাশ পালে।
Verse 40
तस्मादज्ञातमीशत्वं व्यक्तं द्योतयितुं हि वाम् । सकलोहमतो जातः साक्षादीशस्तु तत्क्षणात्
সেয়ে তোমালোক দুয়োৰে বাবে তেতিয়াও অজ্ঞাত থকা মোৰ ঈশ্বৰত্ব স্পষ্টকৈ প্ৰকাশ কৰিবলৈ মই এই সকল (সগুণ-সম্পূৰ্ণ) ৰূপ ধাৰণ কৰিলোঁ; আৰু সেই ক্ষণতেই মই সাক্ষাৎ ঈশ্বৰ, প্ৰত্যক্ষ উপস্থিত।
Verse 41
सकलत्वमतो ज्ञेयमीशत्वं मयि सत्वरम् । यदिदं निष्कलं स्तंभं मम ब्रह्मत्वबोधकम्
সেয়ে বিলম্ব নকৰাকৈ মোৰ ভিতৰত সগুণ-সকল ৰূপে ঈশ্বৰত্ব জানিবা। এই নিষ্কল স্তম্ভ মোৰ ব্রহ্মত্বৰ বোধক—মোৰ পৰম, নিৰুপাধিক সত্যৰ প্ৰকাশক।
Verse 42
लिंगलक्षणयुक्तत्वान्मम लिंगं भवेदिदम् । तदिदं नित्यमभ्यर्च्यं युवाभ्यामत्र पुत्रकौ
লিঙ্গৰ লক্ষণসমূহেৰে যুক্ত হোৱাৰ বাবে ই মোৰ লিঙ্গ হয়। সেয়ে, হে প্ৰিয় পুত্ৰদ্বয়, তোমালোকে ইয়াত এই লিঙ্গক সদায় পূজা কৰা।
Verse 43
मदात्मकमिदं नित्यं मम सान्निध्यकारणम् । महत्पूज्यमिदं नित्यमभेदाल्लिंगसिंगिनोः
এই লিঙ্গ নিত্য মোৰেই স্বৰূপ আৰু মোৰ সান্নিধ্যৰ কাৰণ। লিঙ্গ আৰু লিঙ্গী (শিৱ) অভেদ হোৱাৰ বাবে ই সদায় মহাপূজ্য।
Verse 44
यत्रप्रतिष्ठितं येन मदीयं लिंगमीदृशम् । तत्र प्रतिष्ठितः सोहमप्रतिष्ठोपि वत्सकौ
য’ত যিয়ে এই ৰূপৰ মোৰ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰে, তাতেই মইও প্ৰতিষ্ঠিত হওঁ। যদিও তত্ত্বত মই প্ৰতিষ্ঠাৰ অতীত, হে বৎসদ্বয়।
Verse 45
मत्साम्यमेकलिंगस्य स्थापने फलमीरितम् । द्वितीये स्थापिते लिंगे मदैक्यं फलमेव हि
এটা শিৱলিঙ্গ স্থাপনাৰ ফল মোৰ সমতা লাভ বুলি কোৱা হৈছে। কিন্তু দ্বিতীয় লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে ফল নিশ্চয়েই মোৰ সৈতে একত্ব।
Verse 46
लिंगं प्राधान्यतः स्थाप्यं तथाबेरं तु गौणकम् । लिंगाभावेन तत्क्षेत्रं सबेरमपि सर्वतः
লিঙ্গক প্ৰধান উপাস্যৰূপে স্থাপন কৰিব লাগে; বেৰ (মূৰ্তি) গৌণ। লিঙ্গ নাথাকিলে সেই ক্ষেত্ৰ—মূৰ্তি থাকিলেও—সৰ্বতোভাবে অপূৰ্ণ হয়।
Frequently Asked Questions
The chapter stages Brahmā and Viṣṇu performing a complete pūjā to Śiva (with His household) and culminates in Śiva’s pleased response and redistribution of the offered items as prasāda—arguing that even the highest cosmic deities model devotion and that worship is validated by divine grace.
The enumerated upacāras function as a semiotics of sovereignty: ornaments and textiles signify majesty, fragrance and light signify purity and illumination, and ‘vāṇmanotīta’ gifts indicate that true offering transcends mere materiality by carrying intention beyond speech and mind. The prasāda distribution encodes the teaching that offerings return transformed—sanctifying the community and converting private devotion into shared liberation-oriented merit.
Śiva is highlighted primarily as Īśvara/Śaṅkara—the Lord who receives worship and grants prasāda—together with His ‘sakuṭumba’ presence (divine household), signaling a householded, relational divinity rather than an abstract absolute, even while His grandeur is described as beyond speech and mind.