युद्धप्रस्थान-वर्णनम् (Departure to the Battlefield and the Śaiva Overlordship over the Devas)

Verse 1

ईश्वर उवाच । वत्सकाः स्वस्तिवः कच्चिद्वर्तते मम शासनात् । जगच्च देवतावंशः स्वस्वकर्मणि किं नवा

ঈশ্বৰে ক’লে: "হে প্ৰিয় সন্তানসকল, মোৰ আদেশ অনুসৰি তোমালোকৰ সকলো কুশল নে? জগত আৰু দেৱতাসকলৰ বংশই নিজ নিজ নিৰ্ধাৰিত কৰ্মত সঠিকভাৱে নিয়োজিত হৈ আছে নে?"

Verse 2

प्रागेव विदितं युद्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्मयासुराः । भवतामभितापेन पौनरुक्त्येन भाषितम्

হে ময়াসুৰসকল, ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৰ সেই যুদ্ধ আগতেই পৰিচিত। তথাপি তোমালোকৰ জেদ আৰু অস্থিৰতাৰ বাবে, পুনৰুক্তি হ’লেও, সেয়া আকৌ কোৱা হ’ল।

Verse 3

इति सस्मितया माध्व्या कुमारपरिभाषया । समतोषयदंबायाः स पतिस्तत्सुरव्रजम्

এইদৰে মৃদু হাঁহিৰে আৰু শিশুসুলভ ক্ৰীড়াময় ভাষাৰে, অম্বাৰ পতি সেই প্ৰভুৱে দেৱসমূহক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 4

अथ युद्धांगणं गंतुं हरिधात्रोरधीश्वरः । आज्ञापयद्गणेशानां शतं तत्रैव संसदि

তাৰ পাছত যুদ্ধাঙ্গণলৈ যাবলৈ উদ্যত হৈ, হৰি (বিষ্ণু) আৰু ধাতৃ (ব্ৰহ্মা)-ৰো অধীশ্বৰ সেই পৰমেশ্বৰে, সেই সভাতেই নিজৰ গণসকলৰ এশজন নায়কক আজ্ঞা দিলে।

Verse 5

ततो वाद्यं बहुविधं प्रयाणाय परेशितुः । गणेश्वराश्च संनद्धा नानावाहनभूषणाः

তাৰ পাছত পৰমেশ্বৰৰ প্ৰয়াণৰ বাবে নানাবিধ বাদ্য নিনাদিত হ’ল। আৰু গণেশ্বৰসকল নানান বাহন আৰু ভূষণে বিভূষিত, সজ্জিত হৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 6

प्रणवाकारमाद्यंतं पंचमंडलमंडितम् । आरुरोह रथं भद्र मंबिकापतिरीश्वरः । ससूनुगणमिंद्रा द्याः सर्वेप्यनुययुः सुराः

হে ভদ্ৰ! অম্বিকাপতি ঈশ্বৰ প্ৰণৱাকাৰ, আদ্যন্তযুক্ত আৰু পঞ্চমণ্ডলে মণ্ডিত ৰথত আৰূঢ় হ’ল। ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতা পুত্ৰ আৰু গণসহ তেওঁৰ অনুগামী হ’ল।

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां सप्तमोऽध्यायः

এইদৰে পবিত্ৰ শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ বিদ্যেশ্বৰ-সংহিতাৰ সপ্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 8

समीक्ष्यं तु तयोर्युद्धं निगूढोऽभ्रं समास्थितः । समाप्तवाद्यनिर्घोषः शांतोरुगणनिःस्वनः

তেওঁ দুয়োৰ যুদ্ধ চাই মেঘৰ আঁৰত আশ্ৰয় লৈ গোপনে থাকিল। বাদ্যৰ গর্জন থমকি গ’ল, আৰু বৃহৎ সেনাদলৰ প্ৰবল কোলাহল শান্ত হ’ল।

Verse 9

अथ ब्रह्माच्युतौ वीरौ हंतुकामौ परस्परम् । माहेश्वरेण चाऽस्त्रेण तथा पाशुपतेन च

তাৰপিছত বীৰ ব্রহ্মা আৰু অচ্যুত (বিষ্ণু) পৰস্পৰক বধ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ মুখামুখি হ’ল, আৰু মাহেশ্বৰ তথা পাশুপত অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে।

Verse 10

अस्त्रज्वालैरथो दग्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्जगत्त्रयम् । ईशोपि तं निरीक्ष्याथ ह्यकालप्रलयं भृशम्

তাৰপিছত সেই অস্ত্ৰজ্বালাৰে ব্রহ্মা-বিষ্ণুসহ ত্ৰিলোক দগ্ধ হ’ল। সেয়া দেখি ঈশ (শিৱ)য়ো যেন অকালতে অহা ভয়ংকৰ প্ৰলয় দেখিলে।

Verse 12

महानलस्तंभविभीषणाकृतिर्बभूव तन्मध्यतले स निष्कलः । ते अस्त्रे चापि सज्वाले लोकसंहरणक्षमे । निपतेतुः क्षणे नैव ह्याविर्भूते महानले

মহান অগ্নিস্তম্ভৰ ভয়ংকৰ আকাৰ প্ৰকাশ পালে, আৰু তাৰ মধ্যভাগত নিষ্কল নিৰাকাৰ পৰশিৱ স্থিত হ’ল। লোকসংহাৰক্ষম জ্বলা অস্ত্ৰসমূহো সেই মহাঅগ্নি আবিৰ্ভূত হতেই ক্ষণতে শক্তিহীন হৈ পৰি গ’ল।

Verse 13

दृष्ट्वा तदद्भुतं चित्रमस्त्रशांतिकरं शुभम् । किमेतदद्भुताकारमित्यूचुश्च परस्परम्

সেই অদ্ভুত, দীপ্তিময় আৰু শুভ—অস্ত্ৰশক্তি শান্ত কৰা—দৃশ্য দেখি তেওঁলোকে পৰস্পৰে ক’লে, “ই কি অদ্ভুত আকাৰ?”

Verse 14

अतींद्रि यमिदं स्तंभमग्निरूपं किमुत्थितम् । अस्योर्ध्वमपि चाधश्च आवयोर्लक्ष्यमेव हि

“এই স্তম্ভ ইন্দ্ৰিয়াতীত; অগ্নিৰূপে উদিত—ই কি? নিশ্চয়, ইয়াৰ ওপৰৰ প্ৰান্ত আৰু তলৰ প্ৰান্ত—দুয়োটাই আমাৰ দুয়োৰে লক্ষ্য।”

Verse 15

इति व्यवसितौ वीरौ मिलितौ वीरमानिनौ । तत्परौ तत्परीक्षार्थं प्रतस्थातेऽथ सत्वरम्

এনেদৰে স্থিৰ সিদ্ধান্ত কৰি, বীৰত্বৰ গৰ্বে ভৰা সেই দুজন বীৰ একেলগে হ’ল। সেই উদ্দেশ্যতেই তৎপৰ হৈ, তাক পৰীক্ষা কৰিবলৈ তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়িল।

Verse 16

आवयोर्मिश्रयोस्तत्र कार्यमेकं न संभवेत् । इत्युक्त्वा सूकरतनुर्विष्णुस्तस्यादिमीयिवान्

“আমি দুয়ো একেলগে তাত মিশ্ৰ হ’লে একেটা নিশ্চিত ফল সম্ভৱ নহ’ব।” এই বুলি বিষ্ণুৱে বৰাহ-তনু ধৰি, তাৰ আদি (আৰম্ভ) মাপিবলৈ/অনুসন্ধান কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 17

तथा ब्रह्माहं सतनुस्तदंतं वीक्षितुं ययौ । भित्त्वा पातालनिलयं गत्वा दूरतरं हरिः

তেতিয়া মই ব্ৰহ্মা দেহধাৰী হৈ সেই অনন্ত স্তম্ভৰ অন্ত চাবলৈ ওলাই গ’লোঁ। আৰু হৰি (বিষ্ণু) পাতাললোক ভেদ কৰি তাৰ মূল বিচাৰি অধিক অধিক দূৰলৈ গ’ল।

Verse 18

नाऽप्श्यात्तस्य संस्थानं स्तंभस्यानलवर्चसः । श्रांतः स सूकरहरिः प्राप पूर्वं रणांगणम्

অগ্নিৰ দৰে দীপ্ত সেই স্তম্ভৰ ন সীমা, ন স্বৰূপ—একো নেদেখিলে। ক্লান্ত হৈ বৰাহৰূপধাৰী হৰি প্ৰথমে ৰণক্ষেত্ৰলৈ উভতি আহিল।

Verse 19

अथ गच्छंस्तु व्योम्ना च विधिस्तात पिता तव । ददर्श केतकी पुष्पं किंचिद्विच्युतमद्भुतम्

তাৰ পাছত আকাশপথে গৈ থাকোঁতে, হে তাত, তোমাৰ পিতা বিধাতা ব্ৰহ্মাই ওপৰৰ পৰা সৰি পৰা এক আশ্চৰ্য কেতকী ফুল দেখিলে।

Verse 20

अतिसौरभ्यमम्लानं बहुवर्षच्युतं तथा । अन्वीक्ष्य च तयोः कृत्यं भगवान्परमेश्वरः

সেই ফুল অতি সুগন্ধিময়, কেতিয়াও নুমলোৱা, যেন বহু বছৰৰ পাছত সৰি পৰিছে। তাক দেখি ভগৱান পৰমেশ্বৰে সেই দুজনৰ কৃত্য সাৱধানে নিৰীক্ষণ কৰিলে।

Verse 21

परिहासं तु कृतवान्कंपनाच्चलितं शिरः । तस्मात्तावनुगृह्णातुं च्युतं केतकमुत्तमम्

তেওঁ পৰিহাসমিশ্ৰিত বাক্য ক’লে, আৰু সামান্য কম্পনত তেওঁৰ শিৰ নড়িল। সেয়ে পতিত সেই উৎকৃষ্ট কেতকী-পুষ্পক অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ তেওঁ আগবাঢ়িল।

Verse 22

किं त्वं पतसि पुष्पेश पुष्पराट् केन वा धृतम् । आदिमस्याप्रमेयस्य स्तंभमध्याच्च्युतश्चिरम्

হে পুষ্পেশ, হে পুষ্পৰাজ! তুমি কিয় পৰি আছা? তোমাক কোনে ধৰি ৰাখিছিল? আদ্য অপ্রমেয় প্ৰভুৰ স্তম্ভৰ মধ্যভাগৰ পৰা তুমি বহুদিন আগতেই চ্যুত হৈছা।

Verse 23

न संपश्यामि तस्मात्त्वं जह्याशामंतदर्शने । अस्यां तस्य च सेवार्थं हंसमूर्तिरिहागतः

মই তেওঁক নেদেখোঁ; সেয়ে সেই (সীমা) দৰ্শনৰ আশা ত্যাগ কৰা। এই আৰু সেই সেৱাকাৰ্যৰ বাবে মই ইয়ালৈ হংসমূৰ্তিত আহিছোঁ।

Verse 24

इतः परं सखे मेऽद्य त्वया कर्तव्यमीप्सितम् । मया सह त्वया वाच्यमेतद्विष्णोश्च सन्निधौ

ইয়াৰ পৰা আগলৈ, হে মোৰ সখা, আজি তুমি অভিপ্ৰেত কামটো কৰিব লাগিব। আৰু মোৰ সৈতে বিষ্ণুৰ সন্নিধানত এই কথা ক’ব লাগিব।

Verse 25

स्तंभांतो वीक्षितो धात्रा तत्र साक्ष्यहमच्युत । इत्युक्त्वा केतकं तत्र प्रणनाम पुनः नः । असत्यमपि शस्तं स्यादापदीत्यनुशासनम्

স্তম্ভৰ অন্ত দেখি ধাতা (ব্ৰহ্মা) তাতে ক’লে— “হে অচ্যুত (বিষ্ণু), মই সাক্ষী।” এই কথা কৈ তাতে কেতকী-পুষ্পক পুনৰ প্ৰণাম কৰিলে। তেতিয়া এই উপদেশ প্ৰকাশ পালে— “আপদকালত অসত্যও যেন গ্ৰহণযোগ্য বুলিয়েই লাগে।”

Verse 26

समीक्ष्य तत्राऽच्युतमायतश्रमं प्रनष्टहर्षं तु ननर्त हर्षात् । उवाच चैनं परमार्थमच्युतं षंढात्तवादः स विधिस्ततोऽच्युतम्

তাতে অচ্যুত (বিষ্ণু)ক দীঘলীয়া পৰিশ্ৰমে ক্লান্ত আৰু আগৰ হর্ষ নোহোৱা দেখি বিধাতা (ব্ৰহ্মা) আনন্দতে নৃত্য কৰিলে। তাৰ পাছত সেই বিধি-প্ৰৱৰ্তক ব্ৰহ্মাই অচ্যুতক পৰমাৰ্থ ক’লে— যি তত্ত্ব জীৱক শিৱৰ পৰম পদলৈ লৈ যায়।

Verse 27

स्तंभाग्रमेतत्समुदीक्षितं हरे तत्रैव साक्षी ननु केतकं त्विदम् । ततोऽवदत्तत्र हि केतकं मृषा तथेति तद्धातृवचस्तदंतिके

“হে হৰি! মই এই স্তম্ভৰ শিখৰ দেখিছোঁ; ইয়াত এই কেতকী ফুলেই সঁচাকৈ সাক্ষী।” তেতিয়া কেতকীয়ে তাতে মিছাকৈ ক’লে—“তেনেকৈয়ে”—স্ৰষ্টাৰ ওচৰত কোৱা কথাৰ সৈতে মিলাই।

Verse 28

हरिश्च तत्सत्यमितीव चिंतयंश्चकार तस्मै विधये नमः स्वयम् । षोडशैरुपचारैश्च पूजयामास तं विधिम्

হৰিয়ে “নিশ্চয়েই ই সত্য” বুলি চিন্তা কৰি, স্বয়ং সেই বিধাতা ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰিলে আৰু ষোড়শ উপচাৰে তাঁক পূজা কৰিলে।

Verse 29

विधिं प्रहर्तुं शठमग्निलिंगतः स ईश्वरस्तत्र बभूव साकृतिः । समुत्थितः स्वामि विलोकनात्पुनः प्रकंपपाणिः परिगृह्य तत्पदम्

প্ৰতাৰক ব্ৰহ্মাক দমন আৰু দণ্ড দিবলৈ, সেই অগ্নিলিঙ্গৰ পৰা তাত ঈশ্বৰ সাকাৰ ৰূপে প্ৰকাশ পালে। স্বামীৰ দৰ্শনত ব্ৰহ্মা পুনৰ উঠি, কঁপা হাতে তেওঁৰ চৰণ ধৰি ল’লে।

Verse 30

आद्यंतहीनवपुषि त्वयि मोहबुद्ध्या भूयाद्विमर्श इह नावति कामनोत्थः । स त्वं प्रसीद करुणाकर कश्मलं नौ मृष्टं क्षमस्व विहितं भवतैव केल्या

হে আদ্যন্তহীন স্বৰূপ প্ৰভু! তোমাৰ প্ৰতি মোহবুদ্ধিৰ বাবে ইয়াত আমাৰ বিবেচনা বাৰে বাৰে কামোত্থ প্ৰেৰণাত আচ্ছন্ন হয়। সেয়ে হে কৰুণাকৰ, প্ৰসন্ন হোৱা; আমাৰ ওপৰত লাগি থকা পাপকল্মষ ক্ষমা কৰা—যি কিছু ঘটিল, সেয়া তোমাৰেই লীলাত ঘটিল।

Verse 31

ईश्वर उवाच । वत्सप्रसन्नोऽस्मि हरे यतस्त्वमीशत्वमिच्छन्नपि सत्यवाक्यम् । ब्रूयास्ततस्ते भविता जनेषु साम्यं मया सत्कृतिरप्यलप्थाः

ঈশ্বৰে ক’লে—হে বৎস হৰি, মই তোমাত সন্তুষ্ট; কাৰণ ঐশ্বৰ্য কামনা কৰিও তুমি সত্যবাক্য কৈছা। সেয়ে জীৱসমাজত তুমি মোৰ সমতা লাভ কৰিবা আৰু সন্মান তথা ভক্তিপূৰ্ণ পূজাও প্ৰাপ্ত হ’ব।

Verse 32

इतः परं ते पृथगात्मनश्च क्षेत्रप्रतिष्ठोत्सवपूजनं च

ইয়াৰ পাছত মই তোমাক পৃথকভাবে তীৰ্থক্ষেত্ৰৰ প্ৰতিষ্ঠা, স্থাপনাবিধি, উৎসৱাচৰণ আৰু পূজাৰ বিধান ব্যাখ্যা কৰিম।

Verse 33

इति देवः पुरा प्रीतः सत्येन हरये परम् । ददौ स्वसाम्यमत्यर्थं देवसंघे च पश्यति

এইদৰে প্ৰাচীনকালত সত্যৰ দ্বাৰা প্ৰসন্ন হোৱা দেৱে হৰিক পৰম বৰ দিলে—নিজৰ সৈতে অতি উচ্চ সমতা; আৰু দেৱসংঘে সেয়া প্ৰত্যক্ষ কৰিলে।