शिवपुराण-प्रशंसा (Praise of the Śiva Purāṇa) / Śivapurāṇa Māhātmya
এই অধ্যায়ত সূত মুনিয়ে গুৰুস্মৰণসহ ত্ৰৈলোক্য-হিতৰ উপদেশভাৱে উত্থাপিত প্ৰশ্নৰ অধিকাৰপূৰ্ণ উত্তৰ দিয়ে। শিৱপুৰাণক বেদান্ত-সাৰ আৰু শৈৱ পুৰাণসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ বুলি প্ৰতিপাদন কৰি, পাপসমূহ নাশ কৰি মৃত্যুৰ ওপৰত পৰমাৰ্থ আৰু মোক্ষৰ পথ দেখুওৱা ৰক্ষাসাধন বুলি কোৱা হৈছে। “যেতিয়ালৈকে জগতত শিৱপুৰাণৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ/প্ৰসাৰ নহয়” এই শর্তযুক্ত পুনৰুক্তিৰে কলিযুগৰ দোষ দেখুওৱা হয়—ব্ৰহ্মহত্যা আদি মহাপাতকৰ বৃদ্ধি, অশুভ উপদ্ৰৱৰ নিৰ্ভয় সঞ্চাৰ, শাস্ত্ৰ-মতৰ কলহ, মহান লোকৰো শিৱতত্ত্ব দুৰ্বোধ হোৱা, আৰু যমদূতৰ নিয়ন্ত্ৰণহীন বিচৰণ। বিপৰীতে, শিৱপুৰাণৰ প্ৰকাশ, উপদেশ, শ্ৰৱণ-পাঠে এই দোষ নিৱৃত্ত হয়, সুসদ্গতি লাভ হয় আৰু শিৱৰ সূক্ষ্ম স্বৰূপ স্পষ্ট হয়। এইদৰে অধ্যায়টোৱে শৈৱ শাস্ত্ৰ-প্ৰামাণ্য আৰু শিৱজ্ঞান পুৰাণপ্ৰকাশৰ মাধ্যমেদ্বাৰা লাভ্য বুলি স্থাপন কৰে।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । साधुपृष्टं साधवो वस्त्रैलोक्यहितकारकम् । गुरुं स्मृत्वा भवत्स्नेहाद्वक्ष्ये तच्छृणुतादरात्
সূতে ক’লে—হে সাধুসকল, তোমালোকে উত্তম প্ৰশ্ন কৰিছা; ই ত্ৰিলোকৰ হিতকাৰক। গুৰুক স্মৰণ কৰি, তোমালোকৰ স্নেহে প্ৰেৰিত হৈ মই ক’ম; আদৰে শুনা।
Verse 2
इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां द्वितीयोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীশিৱমহাপুৰাণৰ বিদ্যেশ্বৰসংহিতাৰ দ্বিতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 3
कलिकल्मषविध्वंसि यस्मिञ्छिवयशः परम् । विजृम्भते सदा विप्राश्चतुर्वर्गफलप्रदम्
হে বিপ্ৰসকল, যি পবিত্ৰ পাঠত শিৱৰ পৰম যশ সদায় বিকশিত হয়, সেয়া কলিযুগৰ কল্মষ ধ্বংস কৰে আৰু ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম-মোক্ষ—চাৰি পুৰুষাৰ্থৰ ফল দিয়ে।
Verse 4
तस्याध्ययनमात्रेण पुराणस्य द्विजोत्तमाः । सर्वोत्तमस्य शैवस्य ते यास्यंति सुसद्गतिम्
হে দ্বিজোত্তমসকল, সেই পুৰাণ—সৰ্বোত্তম শৈৱ শাস্ত্ৰ—মাত্ৰ অধ্যয়ন কৰিলেই তেওঁলোকে পৰম শুভ সদ্গতি, অৰ্থাৎ মোক্ষ, লাভ কৰিব।
Verse 5
तावद्विजृंभते पापं ब्रह्महत्यापुरस्सरम् । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
জগতত শিৱপুৰাণৰ উদয় (প্ৰচাৰ) নোহোৱালৈকে পাপ—বিশেষকৈ ব্ৰহ্মহত্যা আদি—বিস্তাৰিত হৈ থাকে।
Verse 6
तावत्कलिमहोत्पाताः संचरिष्यंति निर्भयाः । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
যেতিয়ালৈকে এই জগতত শিৱপুৰাণ উদিত হৈ প্ৰচাৰিত নহয়, তেতিয়ালৈকে কলিযুগৰ ভয়ংকৰ অমঙ্গল-উৎপাত নিৰ্ভয়ে বিচৰণ কৰি থাকিব—হায়!
Verse 7
तावत्सर्वाणि शास्त्राणि विवदंति परस्परम् । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
যেতিয়ালৈকে এই জগতত শিৱপুৰাণ উদিত হৈ প্ৰকাশিত নহয়, তেতিয়ালৈকে সকলো শাস্ত্ৰ পৰস্পৰে বিতৰ্ক কৰি থাকে—হায়!
Verse 8
तावत्स्वरूपं दुर्बोधं शिवस्य महतामपि । यावच्छिवपुराणं हि नो देष्यति जगत्यहो
যেতিয়ালৈকে এই জগতত শিৱপুৰাণ উপদেশৰূপে দিয়া নহয়, তেতিয়ালৈকে শিৱৰ স্বৰূপ মহাজনসকলৰ বাবেও দুৰ্বোধ হৈ থাকে—হায়!
Verse 9
तावद्यमभटाः क्रूराः संचरिष्यंति निर्भयाः । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
যেতিয়ালৈকে এই জগতত শিৱপুৰাণ উদিত হৈ প্ৰচাৰিত নহয়, তেতিয়ালৈকে যমৰ ক্ৰূৰ দূতসকল নিৰ্ভয়ে পৃথিৱীত বিচৰণ কৰিব।
Verse 10
तावत्सर्वपुराणानि प्रगर्जंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
যেতিয়ালৈকে শিৱপুৰাণ এই জগতত উদিত হৈ প্ৰকাশ নাপায়, তেতিয়ালৈকে পৃথিৱীত সকলো পুৰাণ গর্জন কৰি থাকে।
Verse 11
तावत्सर्वाणि तीर्थानि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
যেতিয়ালৈকে, হায়, জগতত শিৱপুৰাণৰ উদয় নঘটে, তেতিয়ালৈকে পৃথিৱীৰ সকলো তীৰ্থ পৰস্পৰে শ্ৰেষ্ঠতাৰ বাবে বিবাদ কৰে।
Verse 12
तावत्सर्वाणि मंत्राणि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
যেতিয়ালৈকে পৃথিৱীত শিৱপুৰাণৰ উদয় নঘটে, তেতিয়ালৈকে পৃথিৱীৰ সকলো মন্ত্ৰ পৰস্পৰে শ্ৰেষ্ঠতাৰ বাবে বিবাদ কৰে।
Verse 13
तावत्सर्वाणि क्षेत्राणि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
যেতিয়ালৈকে পৃথিৱীত শিৱপুৰাণৰ উদয় নঘটে, তেতিয়ালৈকে পৃথিৱীৰ সকলো পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ পৰস্পৰে শ্ৰেষ্ঠতাৰ বাবে বিবাদ কৰে।
Verse 14
तावत्सर्वाणि पीठानि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
যেতিয়ালৈকে পৃথিৱীত শিৱপুৰাণৰ উদয় হৈ তাৰ প্ৰচাৰ নোহোৱে, তেতিয়ালৈকে পৃথিৱীৰ সকলো ধৰ্মপীঠ পৰস্পৰে বিবাদ কৰি থাকে।
Verse 15
तावत्सर्वाणि दानानि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
যেতিয়ালৈকে পৃথিৱীত শিৱপুৰাণৰ প্ৰচাৰ প্ৰকাশ নোহোৱে, তেতিয়ালৈকে পৃথিৱীৰ সকলো দানকর্ম বিবাদৰ বিষয় হৈ থাকে।
Verse 16
तावत्सर्वे च ते देवा विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
যেতিয়ালৈকে শিৱপুৰাণ পৃথিৱীত প্ৰকাশ নাছিল, তেতিয়ালৈকে সেই সকলো দেৱতা পৃথিৱীতলে বিবাদ কৰি আছিল।
Verse 17
तावत्सर्वे च सिद्धान्ता विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
যেতিয়ালৈকে শিৱপুৰাণ পৃথিৱীত ঘোষণা হৈ উদিত নহয়, তেতিয়ালৈকে পৃথিৱীতলে সকলো সিদ্ধান্ত বিবাদ কৰি থাকিব।
Verse 18
अस्य शैवपुराणस्य कीर्तनश्रवणाद्द्विजाः । फलं वक्तुं न शक्नोमि कार्त्स्न्येन मुनिसत्तमाः
হে দ্বিজসকল, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল—এই শৈৱপুৰাণৰ কীৰ্তন আৰু শ্ৰৱণৰ পৰা যি ফল জন্মে, তাক মই সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰোঁ।
Verse 19
तथापि तस्य माहात्म्यं वक्ष्ये किंचित्तु वोनघाः । चित्तमाधाय शृणुत व्यासेनोक्तं पुरा मम
তথাপি, হে নিষ্পাপসকল, মই তেওঁৰ মাহাত্ম্যৰ অলপ অংশ ক’ম। চিত্ত স্থিৰ কৰি শুনা—এই কথা পূৰ্বে ব্যাসদেৱে মোক কৈছিল।
Verse 20
एतच्छिवपुराणं हि श्लोकं श्लोकार्द्धमेव च । यः पठेद्भक्तिसंयुक्तस्स पापान्मुच्यते क्षणात्
যি ভক্তিসহ এই শিৱপুৰাণৰ এটা শ্লোক বা অর্ধশ্লোকো পাঠ কৰে, সি ক্ষণতে পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 21
एतच्छिवपुराणं हि यः प्रत्यहमतंद्रि तः । यथाशक्ति पठेद्भक्त्या स जीवन्मुक्त उच्यते
যি এই শিৱপুৰাণ প্ৰতিদিন অলসতা নকৰাকৈ, যথাশক্তি ভক্তিৰে পাঠ কৰে—সেইজন জীৱন্মুক্ত বুলি কোৱা হয়।
Verse 22
एतच्छिवपुराणं हि यो भक्त्यार्चयते सदा । दिने दिनेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
যি এই শিৱপুৰাণক সদায় ভক্তিৰে অৰ্চনা-ৱন্দনা কৰে, সি নিঃসন্দেহে দিনে দিনে অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 23
एतच्छिवपुराणं यस्साधारणपदेच्छया । अन्यतः शृणुयात्सोऽपि मत्तो मुच्येत पातकात्
যি সাধাৰণ ফলৰ ইচ্ছাৰে হলেও অন্যৰ পৰা এই শিৱপুৰাণ শুনে, সিও মোৰ (শিৱৰ) দ্বাৰা পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 24
एतच्छिवपुराणं यो नमस्कुर्याददूरतः । सर्वदेवार्चनफलं स प्राप्नोति न संशयः
যি কোনোবাই এই শিৱপুৰাণক দূৰৰ পৰাও ভক্তিভাৱে নমস্কাৰ কৰে, সি নিঃসন্দেহে সকলো দেৱতাৰ পূজাৰ পুণ্যফল লাভ কৰে।
Verse 25
एतच्छिवपुराणं वै लिखित्वा पुस्तकं स्वयम् । यो दद्याच्छिवभक्तेभ्यस्तस्य पुण्यफलं शृणु
যি জনে নিজে এই শিৱপুৰাণ লিখি গ্ৰন্থ কৰি শিৱভক্তসকলক দান কৰে, তাৰ পুণ্যফল শুনা।
Verse 26
अधीतेषु च शास्त्रेषु वेदेषु व्याकृतेषु च । यत्फलं दुर्लभं लोके तत्फलं तस्य संभवेत्
শাস্ত্ৰ আৰু বেদ অধ্যয়ন কৰি, সিহঁতৰ ব্যাখ্যাত শিক্ষাত পাৰদৰ্শী হ’লে, জগতত যি ফল দুৰ্লভ সেই ফলেই তাৰ লাভ হয়।
Verse 27
एतच्छिवपुराणं हि चतुर्दश्यामुपोषितः । शिवभक्तसभायां यो व्याकरोति स उत्तमः
যি চতুৰ্দশীত উপবাস কৰি শিৱভক্তসকলৰ সভাত এই শিৱপুৰাণ ব্যাখ্যা কৰে, সি নিশ্চয়েই উত্তম।
Verse 28
प्रत्यक्षरं तु गायत्रीपुरश्चर्य्याफलं लभेत् । इह भुक्त्वाखिलान्कामानं ते निर्वाणतां व्रजेत्
এই (মন্ত্ৰৰ) প্ৰতিটো অক্ষৰে গায়ত্ৰী-পুরশ্চৰ্যাৰ সমান ফল দিয়ে; ইহজীৱনত সকলো কামনা ভোগ কৰি শেষত শিৱ-নিৰ্বাণলৈ যায়।
Verse 29
उपोषितश्चतुर्दश्यां रात्रौ जागरणान्वितः । यः पठेच्छृणुयाद्वापि तस्य पुण्यं वदाम्यहम्
যি চতুৰ্দশীত উপবাস কৰি ৰাতি জাগৰণসহ পঢ়ে বা শুনে—তাৰ পুণ্য মই এতিয়া ক’ম।
Verse 30
कुरुक्षेत्रादिनिखिलपुण्यतीर्थेष्वनेकशः । आत्मतुल्यधनं सूर्य्यग्रहणे सर्वतोमुखे
কুৰুক্ষেত্ৰ আদি সকলো পুণ্যতীৰ্থত, সৰ্বতোমুখ সূৰ্যগ্ৰহণকালত, বাৰে বাৰে নিজৰ প্ৰাণসম ধন দান কৰিলেও—ইয়াত কোৱা শৈৱ-পুণ্য তাতকৈও শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 31
विप्रेभ्यो व्यासमुख्येभ्यो दत्त्वायत्फलमश्नुते । तत्फलं संभवेत्तस्य सत्यं सत्यं न संशयः
ব্যাসপ্ৰমুখ বিপ্ৰসকলক দান দিলে যি ফল লাভ হয়, সেই ফল দাতাৰ বাবে নিশ্চিতভাৱে হয়—সত্য, সত্যই; সন্দেহ নাই।
Verse 32
एतच्छिवपुराणं हि गायते योप्यहर्निशम् । आज्ञां तस्य प्रतीक्षेरन्देवा इन्द्र पुरो गमाः
যি ব্যক্তি এই শিৱপুৰাণ দিন-ৰাতি পাঠ কৰে, ইন্দ্ৰপ্ৰমুখ দেৱসকলে তাৰ আজ্ঞাৰ অপেক্ষা কৰে।
Verse 33
एतच्छिवपुराणं यः पठञ्छृण्वन्हि नित्यशः । यद्यत्करोति सत्कर्म तत्कोटिगुणितं भवेत्
যি নিত্য এই শিৱপুৰাণ পঢ়ে আৰু শুনে, সি যি সৎকৰ্ম কৰে সেয়া কোটি গুণ বৃদ্ধি পায়।
Verse 34
समाहितः पठेद्यस्तु तत्र श्रीरुद्र संहिताम् । स ब्रह्मघ्नोऽपि पूतात्मा त्रिभिरेवादिनैर्भवेत्
যি সমাহিত আৰু স্থিৰচিত্তে তাত শ্ৰীৰুদ্ৰ-সংহিতা পাঠ কৰে, সি ব্ৰাহ্মণহন্তা হলেও মাত্ৰ তিনিদিনতে অন্তৰে পবিত্ৰ হয়।
Verse 35
तां रुद्र संहितां यस्तु भैरवप्रतिमांतिके । त्रिः पठेत्प्रत्यहं मौनी स कामानखिलां ल्लभेत्
যি মৌনব্ৰত ধৰি ভৈৰৱৰ প্ৰতিমাৰ ওচৰত সেই ৰুদ্ৰ-সংহিতা প্ৰতিদিন তিনিবাৰ পাঠ কৰে, সি শিৱকৃপাৰে সকলো ইচ্ছিত ফল লাভ কৰে।
Verse 36
तां रुद्र संहितां यस्तु सपठेद्वटबिल्वयोः । प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणो ब्रह्महत्या निवर्तते
যি বট আৰু বিল্ব গছৰ সান্নিধ্যত সেই ৰুদ্ৰ-সংহিতা পাঠ কৰে আৰু প্ৰদক্ষিণা কৰে, সি ব্ৰহ্মহত্যা-দোষৰ দৰে মহাপাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 37
कैलाससंहिता तत्र ततोऽपि परमस्मृता । ब्रह्मस्वरूपिणी साक्षात्प्रणवार्थप्रकाशिका
সিহঁতৰ মাজত কৈলাস-সংহিতা তাতো অধিক পৰম বুলি স্মৃত। ই সাক্ষাৎ ব্ৰহ্মস্বরূপিণী আৰু প্ৰণৱ (ওঁ) ৰ সত্য অৰ্থ প্ৰকাশ কৰে।
Verse 38
कैलाससंहितायास्तु माहात्म्यं वेत्ति शंकरः । कृत्स्नं तदर्द्धं व्यासश्च तदर्द्धं वेद्म्यहं द्विजाः
কাইলাস-সংহিতাৰ মাহাত্ম্য সম্পূৰ্ণৰূপে কেৱল শংকৰেই জানে। সেই সম্পূৰ্ণৰ অর্ধেক ব্যাসে জানে, আৰু ব্যাসে জনা অর্ধেকৰো অর্ধেক মই জানো—হে দ্বিজসকল।
Verse 39
तत्र किंचित्प्रवक्ष्यामि कृत्स्नं वक्तुं न शक्यते । यज्ज्ञात्वा तत्क्षणाल्लोकश्चित्तशुद्धिमवाप्नुयात्
এই বিষয়ত মই অলপহে ক'ম, কিয়নো সম্পূৰ্ণ কোৱা সম্ভৱ নহয়। ইয়াক জানিলেই মানুহে তৎক্ষণাৎ চিত্তশুদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 40
न नाशयति यत्पापं सा रौद्री संहिता द्विजाः । तन्न पश्याम्यहं लोके मार्गमाणोऽपि सर्वदा
হে দ্বিজসকল, ৰৌদ্ৰী-সংহিতা যি পাপ নাশ নকৰে—এনে কোনো পাপ মই এই জগতত ক’তো নেদেখোঁ, যদিও মই সদায় অনুসন্ধান কৰিছোঁ।
Verse 41
शिवेनोपनिषत्सिंधुमन्थनोत्पादितां मुदा । कुमारायार्पितां तां वै सुधां पीत्वाऽमरो भवेत्
শিৱে উপনিষদ-সিন্ধু মন্থন কৰি আনন্দে যি সুধা উৎপন্ন কৰি কুমাৰক অৰ্পণ কৰিলে—সেই অমৃত যি পান কৰে, সি অমৰ হয়।
Verse 42
ब्रह्महत्यादिपापानां निष्कृतिं कर्तुमुद्यतः । मासमात्रं संहितां तां पठित्वा मुच्यते ततः
ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপৰ নিষ্কৃতি কৰিবলৈ উদ্যত জনে, সেই সংহিতা কেৱল এক মাহ পাঠ কৰিলে পাছত মুক্ত হয়।
Verse 43
दुष्प्रतिग्रहदुर्भोज्यदुरालापादिसंभवम् । पापं सकृत्कीर्तनेन संहिता सा विनाशयेत्
কুপাত্ৰৰ পৰা দান গ্ৰহণ, নিষিদ্ধ/অশুদ্ধ ভোজন, কটু বাক্য আদি পৰা উৎপন্ন পাপ—সেই সংহিতা একবাৰ কীৰ্তন কৰিলেই নাশ কৰে।
Verse 44
शिवालये बिल्ववने संहितां तां पठेत्तु यः । स तत्फलमवाप्नोति यद्वाचोऽपि न गोचरे
যি শিৱালয়ত বিল্ববনত সেই সংহিতা পাঠ কৰে, সি বাক্যেও বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰা মহাফল লাভ কৰে।
Verse 45
संहितां तां पठन्भक्त्या यः श्राद्धे भोजयेद्द्विजान् । तस्य ये पितरः सर्वे यांति शंभोः परं पदम्
যি ভক্তিভাৱে সেই সংহিতা পাঠ কৰি শ্ৰাদ্ধত দ্বিজসকলক (ব্ৰাহ্মণসকলক) ভোজন কৰায়, তাৰ সকলো পিতৃ শম্ভুৰ পৰম পদলৈ গমন কৰে।
Verse 46
चतुर्दश्यां निराहारो यः पठेत्संहितां च ताम् । बिल्वमूले शिवः साक्षात्स देवैश्च प्रपूज्यते
চতুৰ্দশীত নিৰাহাৰে থাকি যি সেই সংহিতা পাঠ কৰে, সি বিল্বমূলে সাক্ষাৎ শিৱস্বরূপ হয় আৰু দেৱতাসকলৰ দ্বাৰাও পূজিত হয়।
Verse 47
अन्यापि संहिता तत्र सर्वकामफलप्रदा । उभे विशिष्टे विज्ञेये लीलाविज्ञानपूरिते
তাত আন এটা সংহিতাও আছে, যি সকলো কাম্য ফল প্ৰদান কৰে। দুয়োটাকেই বিশিষ্ট বুলি জানিবা—লীলা আৰু বিজ্ঞানৰে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 48
तदिदं शैवमाख्यातं पुराणं वेदसंमितम् । निर्मितं तच्छिवेनैव प्रथमं ब्रह्मसंमितम्
এইটোৱেই শৈৱ পুৰাণ, যাক বেদসন্মত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। ইয়াক প্ৰথমে স্বয়ং শিৱেই ৰচনা কৰি, আদিতে ব্ৰহ্মসংহিতা ৰূপে প্ৰতিপাদন কৰিলে।
Verse 49
विद्येशंच तथारौद्रं वैनायकमथौमिकम् । मात्रं रुद्रै कादशकं कैलासं शतरुद्र कम्
(এই পুৰাণত) বিদ্যেশ্বৰ-সংহিতা আৰু ৰৌদ্ৰ-সংহিতা; লগতে বৈনায়ক, ঔমিক, মাত্রা, ৰুদ্ৰৈকাদশক, কৈলাস আৰু শতৰুদ্ৰক—সকলো অন্তৰ্ভুক্ত।
Verse 50
कोटिरुद्र सहस्राद्यं कोटिरुद्रं तथैव च । वायवीयं धर्मसंज्ञं पुराणमिति भेदतः
ভেদ অনুসাৰে ইয়াক ‘ধৰ্ম’ নামৰ বায়বীয় পুৰাণ বুলি কোৱা হয়; আৰু সহস্ৰ-কোটিৰুদ্ৰ আদি বিভাগৰে আৰম্ভ হোৱা কোটিৰুদ্ৰ ৰূপেও গণ্য কৰা হয়।
Verse 51
संहिता द्वादशमिता महापुण्यतरा मता । तासां संख्यां ब्रुवे विप्राः शृणुतादरतोखिलम्
এই সংহিতা দ্বাদশ বিভাগযুক্ত আৰু অতি পুণ্যপ্ৰদ বুলি মান্য। হে বিপ্ৰসকল, এতিয়া মই সিহঁতৰ গণনা কওঁ—আপোনালোকে আদৰেৰে সমগ্ৰটো শুনক।
Verse 52
विद्येशं दशसाहस्रं रुद्रं वैनायकं तथा । औमं मातृपुराणाख्यं प्रत्येकाष्टसहस्रकम्
‘বিদ্যেশ্বৰ’ বিভাগ দহ হাজাৰ শ্লোকৰ; তদ্ৰূপ ‘ৰুদ্ৰ’ আৰু ‘বৈনায়ক’ও। ‘ঔম’ আৰু ‘মাতৃপুরাণ’ নামে পৰিচিত অংশ—ইয়াৰ প্ৰত্যেকটো আঠ হাজাৰ শ্লোকৰ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 53
त्रयोदशसहस्रं हि रुद्रै कादशकं द्विजाः । षट्सहस्रं च कैलासं शतरुद्रं तदर्द्धकम्
হে দ্বিজসকল, ‘ৰুদ্ৰৈকাদশ’ তেৰ হাজাৰ (শ্লোক)ৰ বুলি কোৱা হৈছে। ‘কৈলাস’ ছয় হাজাৰ; আৰু ‘শতৰুদ্ৰ’ তাৰ অর্ধ (অৰ্থাৎ তিন হাজাৰ)।
Verse 54
कोटिरुद्रं त्रिगुणितमेकादशसहस्रकम् । सहस्रकोटिरुद्रा ख्यमुदितं ग्रंथसंख्यया
গ্ৰন্থ-গণনা অনুসাৰে ‘কোটিৰুদ্ৰ’ ত্ৰিগুণিত হৈ এগাৰ হাজাৰ (শ্লোক)ৰ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ‘সহস্ৰ-কোটি-ৰুদ্ৰ’ নামে পৰিচিত অংশো গ্ৰন্থসংখ্যা অনুসাৰেই উক্ত।
Verse 55
वायवीयं खाब्धिशतं घर्मं रविसहस्रकम् । तदेवं लक्षसंख्याकं शैवसंख्याविभेदतः
শৈৱ গণনা-পদ্ধতিত ‘খাব্ধি’ৰ শতক ‘বায়বীয়’ আৰু ‘ৰবি’ৰ সহস্ৰক ‘ঘৰ্ম’ বুলি কোৱা হয়। এইদৰে শৈৱ সংখ্যাশব্দৰ ভেদে লক্ষ (এটা লক্ষ) পৰ্যন্ত গণনা প্ৰকাশ পায়।
Verse 56
व्यासेन तत्तु संक्षिप्तं चतुर्विंशत्सहस्रकम् । शैवं तत्र चतुर्थं वै पुराणं सप्तसंहितम्
সেই পুৰাণসমূহক ব্যাসে সংক্ষিপ্ত কৰি চৌব্বিশ হাজাৰ শ্লোকৰ পৰিমাণ কৰিলে। তাত শৈৱ পুৰাণ নিশ্চয় চতুৰ্থ, আৰু ই সাত সংহিতাৰে গঠিত।
Verse 57
शिवे संकल्पितं पूर्वं पुराणं ग्रन्थसंख्यया । शतकोटिप्रमाणं हि पुरा सृष्टौ सुविस्मृतम्
হে শিৱে (পাৰ্বতী), এই পুৰাণ পূৰ্বে শিৱে গ্ৰন্থভাগৰ সংখ্যামতে সংकल्पিত কৰিছিল। প্ৰাচীন সৃষ্টিত ই শতকোটি শ্লোকলৈ বিস্তৃত আছিল; পাছত ই বহুলভাৱে বিস্মৃত হ’ল।
Verse 58
व्यस्तेष्टादशधा चैव पुराणे द्वापरादिषु । चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते कृते द्वैपायनादिभिः
দ্বাপৰ যুগ আৰু তাৰপিছৰ যুগসমূহত পুৰাণখন অষ্টাদশ ভাগত বিন্যস্ত কৰা হ’ল। আৰু যেতিয়া ই চাৰ লক্ষ শ্লোকলৈ সংক্ষিপ্ত হ’ল, তেতিয়া দ্বৈপায়ন (ব্যাস) আদি মুনিসকলে ইয়াক সংকলন কৰিলে।
Verse 59
प्रोक्तं शिवपुराणं हि चतुर्विंशत्सहस्रकम् । श्लोकानां संख्यया सप्तसंहितं ब्रह्मसंमितम्
শিৱপুৰাণ নিশ্চয় চৌব্বিশ হাজাৰ শ্লোকসম্বলিত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। শ্লোকসংখ্যা অনুসাৰে ই সাত সংহিতাত বিন্যস্ত আৰু ব্রহ্মসন্মত প্ৰামাণ্যযুক্ত।
Verse 60
विद्येश्वराख्या तत्राद्या रौद्री ज्ञेया द्वितीयिका । तृतीया शतरुद्रा ख्या कोटिरुद्रा चतुर्थिका
সিহঁতৰ মাজত প্ৰথমটো ‘বিদ্যেশ্বৰ’ নামে পৰিচিত, দ্বিতীয়টো ‘ৰৌদ্ৰী’ বুলি জ্ঞেয়। তৃতীয়টো ‘শতৰুদ্ৰা’ আৰু চতুৰ্থটো ‘কোটিৰুদ্ৰা’ নামে খ্যাত।
Verse 61
पंचमी चैव मौमाख्या षष्ठी कैलाससंज्ञिका । सप्तमी वायवीयाख्या सप्तैवं संहितामताः
পঞ্চমীক ‘উমা-সংহিতা’ বুলি কোৱা হয়, ষষ্ঠীক ‘কৈলাস-সংহিতা’ নামে জনা যায়। সপ্তমী ‘বায়বীয়-সংহিতা’—এইদৰে সাত সংহিতা মান্য।
Verse 62
ससप्तसंहितं दिव्यं पुराणं शिवसंज्ञकम् । वरीवर्ति ब्रह्मतुल्यं सर्वोपरि गतिप्रदम्
সপ্ত সংহিতাযুক্ত এই দিব্য পুৰাণ ‘শিৱপুৰাণ’ নামে খ্যাত; ই ব্রহ্মসম দীপ্তিমান, সৰ্বোপরি অৱস্থান কৰি পৰম গতি (মোক্ষ) প্ৰদান কৰে।
Verse 63
एतच्छिवपुराणं हि सप्तसंहितमादरात् । परिपूर्णं पठेद्यस्तु स जीवन्मुक्त उच्यते
এই শিৱপুৰাণ সাত সংহিতাৰে পৰিপূৰ্ণ; যি শ্ৰদ্ধাৰে সমগ্ৰভাৱে পাঠ কৰে, তাক জীৱন্মুক্ত বুলি কোৱা হয়।
Verse 64
श्रुतिस्मृतिपुराणेतिहासागमशतानि च । एतच्छिवपुराणस्य नार्हंत्यल्पां कलामपि
শ্ৰুতি, স্মৃতি, পুৰাণ, ইতিহাস আৰু আগম—ইয়াৰ শত শত গ্ৰন্থো এই শিৱপুৰাণৰ অতি সৰু অংশৰো সমান হ’ব নোৱাৰে।
Verse 65
शैवं पुराणममलं शिवकीर्तितं तद्व्यासेन शैवप्रवणेन न संगृहीतम् । संक्षेपतः सकलजीवगुणोपकारे तापत्रयघ्नमतुलं शिवदं सतां हि
এই শৈৱ পুৰাণ নিৰ্মল, স্বয়ং ভগৱান শিৱে কীৰ্তিত; শিৱভক্ত ব্যাসেও ইয়াক সংকলন কৰা নাই। সংক্ষেপে ই সকলো জীৱৰ গুণৰ উপকাৰক, ত্ৰিতাপ-নাশক, অতুল আৰু সৎজনক শিৱ—মঙ্গল আৰু মোক্ষ—দানকাৰী।
Verse 66
विकैतवो धर्म इह प्रगीतो वेदांतविज्ञानमयः प्रधानः । अमत्सरांतर्बुधवेद्यवस्तु सत्कॢप्तमत्रैव त्रिवर्गयुक्तम्
ইয়াত নিষ্কপট (শুদ্ধ) ধৰ্ম ঘোষণা কৰা হৈছে—ই প্রধান আৰু বেদান্তৰ অনুভূত জ্ঞানময়। ঈৰ্ষ্যাৰহিত অন্তঃকৰণযুক্ত বুধজনেই এই তত্ত্ব বুজিব পাৰে; আৰু ই ইয়াতেই সুপ্ৰতিষ্ঠিত হৈ ত্ৰিবৰ্গ (ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম)ক সমন্বয় কৰি পৰম মঙ্গললৈ নিয়া পথ দেখুৱায়।
Verse 67
शैवं पुराणतिलकं खलु सत्पुराणं । वेदांतवेदविलसत्परवस्तुगीतम् । यो वै पठेच्च शृणुयात्परमादरेण शंभुप्रियः स हि लभेत्परमां । गतिं वै
এই শৈৱ পুৰাণ সঁচাকৈ পুৰাণসমূহৰ তিলক—শ্ৰেষ্ঠ সৎপুৰাণ; যি বেদ আৰু বেদান্তত দীপ্ত পৰম তত্ত্বৰ গীত গায়। যিয়ে পৰম আদৰে ইয়াক পাঠ কৰে বা শ্ৰৱণ কৰে, সি শম্ভুৰ প্ৰিয় হৈ নিশ্চিতভাৱে পৰম গতি (মোক্ষ) লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
Rather than a single mythic episode, the chapter advances a theological argument for textual efficacy: the Śiva Purāṇa is declared the Vedānta-essence and the supreme Śaiva Purāṇa whose dissemination curbs Kali-yuga disorders—sin, doctrinal conflict, and spiritual ignorance.
The key “symbol” is the Purāṇa itself as a salvific medium: its presence in the world is treated as an ontological intervention that restrains adharma and clarifies the ‘durbodha’ nature of Śiva—implying revelation (śabda) as a direct instrument of liberation.
No distinct iconographic form (e.g., Liṅga, Sadāśiva, or Pārvatī/Gaurī forms) is foregrounded in the sample verses; the emphasis is on Śiva’s supreme nature and fame (śiva-yaśas) as revealed and stabilized through the Śiva Purāṇa.